İşten çıkarılmadan imzalanan arabuluculuk sözleşmesi geçerli midir?

SORU: İyi günler. Ben bir fabrikada 5 yıldır makineci olarak çalışıyorum. İşveren iş yerinde yapılandırmaya gideceğini söyleyerek benim de içinde olduğum bazı arkadaşları işten çıkaracağını söyledi. Bunun için iş yerine gelen arabulucu ile işten çıkarılmadan arabulucu sözleşmesi imzaladık ve anlaşmış olduk. Ama bizler işten ayrılmak istemiyorduk, mecbur kaldık imzalamaya. Bu durumda imza atmış olsak dahi dava açma hakkımız var mıdır?

CEVAP: İyi günler diliyorum. Arabuluculuk iş hukuku açısından işçilik alacakları, işe iade davası gibi davalar açısından zorunludur. Yani bu davaları açmadan önce yasa gereği zorunlu ara buluculuk başvurusunun yapılması ve son oturum tutanağının imzalı halinin de dava dilekçesi ile birlikte mahkemeye sunulması gerekmektedir. Aksi halde açacağınız dava, dava şartı eksikliği nedeniyle reddedilecektir. Zorunlu arabuluculuk dışında bir diğer arabuluculuk türü de ihtiyari arabuluculuktur.

Her iki arabuluculuk faaliyeti açısından olması gereken şartlardan biri, kanuna uygun biçimde yürütülen ara buluculuk faaliyeti sonucunda imzalanan anlaşma belgesinin varlığıdır. Arabuluculuk faaliyetinin kanuna uygun olarak yürütülmediği sonucuna varıldığı takdirde ara buluculuk faaliyeti sonucunda gerçekleşen bir anlaşmadan söz edilemez. Bu halde anlaşma belgesinin iptaline karar verilebilmektedir. Örneğin arabulucunun hiçbir ön görüşme yapmadan aynı günde onlarca işçi ile yapmış olduğu ara buluculuk son oturum tutanağının iptaline karar verilmiştir. Dolayısıyla sizin durumunuzda ihtiyari de olsa kanuna uygun bir şekilde arabuluculuk faaliyetinin yürütülmesi gerekir. “Arabuluculuk faaliyeti sürecin başından sonuna kadar bizzat arabulucu tarafından yürütülmelidir. Anlaşmanın arabuluculuk faaliyeti sonucunda gerçekleşmiş olması, tek bir aşamayı değil ara bulucuya başvuru ve arabulucunun seçiminden faaliyetin sona ermesine kadarki tüm süreci ifade eder.” (Yargıtay 9. HD, 10.10.2024 Tarih, 2024 / 10147 E, 2024/ 13332 K)

Uygulamada Yargıtayın arabuluculuk açısından aradığı bir diğer şart da taraflar arasında bir hukuk uyuşmazlığının varlığıdır. Taraflar arasında 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18. maddesinin beşinci fıkrası kapsamında bir anlaşmanın varlığından söz edebilmek için öncelikle bir uyuşmazlığın ortaya çıkmış olması ve bundan sonra ara bulucuya başvurulmuş olması gerekmektedir. Taraflar arasında uyuşmazlık çıktığından söz edilebilmesi için, taraflardan birinin diğer tarafa karşı alacak, tazminat ve işe iade gibi bir hak iddiasında bulunması, bunu ileri sürmesi; ancak karşı tarafın bu iddia ve talebi kabul etmemesi sonucunda kendi aralarında anlaşamamış olmaları gerekir.

Örneğin; henüz iş sözleşmesinin sona ermediği durumda, taraflar arasında kıdem tazminatına ilişkin bir uyuşmazlık bulunmadığından, kıdem tazminatına ilişkin 6325 sayılı Kanun anlamında bir anlaşmanın varlığından da söz edilemez (Yargıtay 9. HD, 2021/12911 E., 2022/1387 K. sayılı kararı). Yine işçinin fazla çalışma alacağının ödenmesi yönünde bir talepte bulunmadığı ya da yapılmak istenen ödemeyi reddetmediği; bir diğer ifadeyle taraflar arasında bu konuda henüz bir uyuşmazlık çıkmadığı halde, başlatılan ara buluculuk faaliyeti sonunda düzenlenen son tutanak veya anlaşma belgesi de geçerli kabul edilmemektedir.

“Bu durumda gerçekte bir fesih söz konusu olmadığı halde işçiye ihbar ve kıdem tazminatı adı altında bir ödemenin ara bulucu önünde yapılan anlaşma ile kararlaştırılmış olması, ödemenin avans niteliğini ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde iş sözleşmesi sona ermediği halde yıllık ücretli izin hakkının arabuluculuk anlaşma belgesi ile paraya tahvil edilmesi de kabul edilemez.” (Yargıtay 9. HD, 10.10.2024 Tarih, 2024 / 10147 E, 2024/ 13332 K)

Dolayısıyla sizin durumunuzda iş sözleşmesi henüz sona ermeden arabuluculuk faaliyetine geçilerek anlaşma belgesi imzalanmış olmasını Yargıtay geçerli bir arabuluculuk anlaşma belgesi olarak kabul etmemektedir. Dolayısıyla feshe bağlı alacaklar olan işe iade, kıdem tazminatı, yıllık ücretli izin alacağı gibi hususların düzenlendiği belgenin geçersiz olması için buna dair iş mahkemesinde dava açmanız gerekmektedir.