‘İş az’ denilerek yarım maaşla zorunlu izne çıkarılabilir miyiz?

SORU: Merhaba, fabrikada çalışan bir işçiyim. İşletme bizi toplu olarak 25 gün izne çıkardı, işler az diyerek ve yarım maaş verileceğini duyurdu. Sendika, ‘Ekonomik olarak zor duruma düşmekteyiz’ diyor. Bu konuda yasal durum nedir? Beni aydınlatır mısınız?

CEVAP: İyi günler dilerim. Çalıştığınız iş yerinin sizleri 25 gün izne çıkarması ancak bu durumu işçilerin kabul etmesi ile yasal olarak olanaklı olabilmektedir. Zira, bu durum açıkça çalışma koşullarında esaslı nitelikte bir değişikliktir ve yasa maddesi gereği işveren bunu ancak işçinin yazılı onayı ile yapabilmektedir.

İş Kanunu’nun 22. maddesinin ilk cümlesinde de bu husus açıkça düzenlenmektedir: “İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da iş yeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir.”

Çalışma koşullarında ‘esaslı değişiklik’ ise, Yargıtay kararları doğrultusunda, işçinin aleyhine olan değişiklikler olarak kabul edilmektedir. Yani, bu kapsamda yapılan değişiklikler ile işçinin çalışma koşullarının işçi aleyhine ağırlaştırılması anlaşılmalıdır. Örneğin, işçinin çalışma süresinin artırılması, ücretinin azaltılması, daha ağır nitelikte bir iş yaptırılması, gibi işçinin aleyhine bir durumun olması halleri gibi. Dolayısıyla İş Kanunu’nun 22. madde kapsamında çalışma koşullarında esaslı değişiklik olacaktır ve işçinin yazılı onayı olmadan böyle bir değişiklik yapılması da işçiyi bağlamamaktadır.

Ayrıca, sizi 25 gün izne çıkarması uygulamada iş sözleşmesinin askıya alınması olarak ele alınmaktadır ve İş Kanunu’nda mevsimlik ve kampanya ile çağrı usulü çalışma uygulanan işler dışında iş sözleşmesinin askıya alınması haline yer verilmemiştir. İş Kanunu’nda ücretsiz izin uygulaması sadece Kanun’un ‘Analık halinde çalışma ve süt izni başlıklı’ 74. maddesinde “İsteği halinde kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir...” şeklinde düzenlenmiştir. Bunun dışında ücretsiz izin uygulaması, iş sözleşmesinin askıya alınması olarak ele alınmaktadır. İş Kanunu’nda böyle bir düzenleme olmadığı için, taraflar iş sözleşmesini karşılıklı bir anlaşma ile askıya alarak ücretsiz izin uygulamasını bu şekilde yasal hale getirmektedirler. Yine, ücretsiz iznin uygulanabilmesi işçinin rızası ile olabilmektedir.

Yazılı şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen esaslı değişiklikler de işçiyi bağlamayacağı gibi, ayrıca, işçinin isteği dışında, ücretsiz izin uygulanması da işin niteliğinden veya yukarıda belirttiğimiz gibi yasadan kaynaklanmıyorsa iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedildiği kabul edilmektedir. İşveren çalışma koşullarında bu değişikliğin her iki durumda da, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi olduğundan ihbar ve kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecektir.

İşveren bu esaslı değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

Sendikanın ‘Ekonomik olarak zor duruma düşmekteyiz’ ifadesi ise maalesef sorunuzda bu ekonomik zorluğun kim için söylendiğini tam olarak anlaşılamasa da iş yerinde örgütlü olan sendikanın üyesi işçiler için haklarını savunmak için gerekli adımları atması için işçilerin de bu konuda sendika ile ilgili irtibat halinde olmaları önemlidir.