İşçi alacaklarında ara buluculuk şartı ve istinaf hakkı

SORU: İyi günler. Ben kendim avukat tutmaya maddi gücüm yeterli olmadığı için ve işten de çıkarıldığım için kıdem tazminatı alacağım için dava açtım. Dava için önce ara bulucuya başvurdum. Ama davayı açınca mahkeme fazla çalışma ve yıllık izin ücreti alacağım için davayı kabul etmedi. Ara bulucuya başvurmadığım için. Ama ben başvurmuştum. Buna karşı ne yapabilirim? İtiraz hakkım var mı?

CEVAP: İyi günler. Sorunuza geçmeden önce öncelikle şunu belirteyim. Davanızı bir avukat ile takip etmeye maddi gücünüzün olmaması durumunda bulunduğunuz ilin barosuna başvurup adli yardım bürosundan size bir avukat atanması için başvuru yapabilirsiniz.

İş Mahkemeleri Kanunu’nda yapılan değişiklik ile İş Kanunu’na, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, dava açmadan önce ara bulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak düzenlenmiştir. Dava şartı demek dava açmadan önce bu şartın gerçekleşmiş olmasının sağlanmasıdır. Yani ara bulucuya başvurmadan dava açılması durumunda davanın reddedileceği anlamına gelmektedir. Dava şartı olan zorunlu ara buluculuğun istisnası iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları ve hizmet tespit davalarıdır.

Zorunlu ara buluculuk ile ilgili bazı kurallar da yargılama aşamasında ortaya çıkan sorunlar sebebi ile mahkemeler tarafından uygulamada oluşturuldu. Örneğin işçinin gerçek alacağı ile ara buluculuk aşamasında anlaşılan bedel arasında yüksek farklar olması durumunda bu durumun gabin (Aşırı yararlanma) oluşturması, işçilerin aynı saatlerde ara buluculuk tutanağı imzalamış olmaları, müzakere edilmemiş sonucunu doğurması gibi işçi lehine bazı kararlar verilmiştir.

Yargıtayın ifadesi ile, “... Dava şartı ara buluculuk uygulamalarında başlangıçta hem talepte bulunanlar ve hem de ara bulucular tarafından yapılan hatalar tarafların mağduriyetlerine sebebiyet verdiği gibi ara buluculuk uygulamasının amaçlandığı gibi uygulanmasına engel olduğundan, 6325 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkartılan ve 02.06.2018 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik’in ve aksaklıkları gidermek amacı ile uygulamaya konulan ara buluculuğa hangi konularda başvurulduğuna ilişkin başvuru formu uygulamasının başladığı 02.06.2018 tarihine kadar ara buluculuk anlaşamama tutanağında ara buluculuğa konu alacaklar tek tek belirtilmeden “işçilik alacakları” veya “işçi-işveren uyuşmazlığı” gibi soyut ifadeler kullanılmış ise taraflar arasındaki işçilik alacaklarının tamamının ara buluculuğa konu edildiğinin kabul edilmesi” görüşü benimsenmiştir.

Ancak ara buluculuk başvuru formu uygulamasının başladığı 02.06.2018 tarihinden sonraki başvurular için hangi alacak veya tazminat kalemleri konusunda anlaşma sağlandığı veya sağlanamadığını açıkça belirtmeyen son tutanağa göre dava şartının gerçekleştiği kabul edilemeyeceği kararları verilmiştir.

Dolayısıyla ara bulucuya yapmış olduğunuz başvuru tarihi bu açıdan önemlidir. Eğer başvurunuz 2018 tarihinden sonra ise bu durumda ara buluculuk başvuru formunda hangi alacakları talep ettiğinizi ve ara buluculuk son tutanağında müzakere edilip anlaşılamayan / anlaşılan kalemlerin tek tek yazılması hususunu Yargıtay aramaktadır.

“...Hukuk uyuşmazlıklarında dava şartı ara buluculuk son tutanağı” davacı ve davalılar arasında 14.07.2021 tarihinde tanzim edilmiş ve tutanağın ilgili kısmında tarafların anlaşmaya varamadıkları alacak kalemleri (5) numaralı paragrafta açıklandığı şekilde belirtilmiştir. Bu durumda; Daire uygulaması gereği Yönetmelik yürürlük tarihinden sonraki dönemde yapılan başvurularda işçilik alacaklarının tamamının ara buluculuğa konu edildiği söylenemez. Ara buluculuk son tutanağında faaliyete konu olacak kalemler tek tek sayılmıştır. Son tutanakta yer almayan ancak dava konusu edilen ücret farkı alacağının ara buluculuk görüşmelerine konu edildiği ve bu alacak hakkında da anlaşmaya varılmadığının kabulü olanaklı değildir. Belirtilen sebeple dava konusu kötü niyet tazminatı alacağı yönünden, ara buluculuk dava şartı yerine getirilmediğinden davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken işin esasına girilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” Yargıtay 9. HD, 10.09.2019 Tarih, 2019/6226 E, 2019/15522 K)

Ancak Anayasa Mahkemesi işe iade davalarına ilişkin bu talebin ara buluculuk başvuru formunda yer almaması nedeni ile davacının kendisinin yaptığı bir başvuruda, davanın dava şartı yokluğu nedeni ile reddine dair bölge adliye mahkemesinin işe iade talebi yönünden dava şartı olan ara buluculuğa başvurulmadığına ilişkin yorumunun mahkemeye erişim hakkına yönelik katı bir yorum olduğuna, bu yorumun başvurucu üzerinde ağır bir külfete sebep olduğuna ve bu suretle başvurucunun katlanmak zorunda kaldığı külfetin hedeflenen meşru amaçlarla karşılaştırıldığında ölçüsüz olduğuna karar vermiştir. (Başvuru numarası: 2020/19910)

Bu karara karşı istinaf hakkınız kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır. Sonuç olarak öncelikle dava dosyanızı bir avukata inceletmeniz, sürelerin varlığı ve takibi açısından sizin için faydalı olacaktır.