İşten çıkarılma tehdidi altındaki hamile işçi ne yapmalı?

SORU: Merhabalar, ben bir zincir markette 4 aydır çalışıyorum. Şu an iş yerim personel fazlalığı var diyerek bana işten çıkarılabilirsin diyor. Ben üç aylık hamileyim. Beni işten çıkarabilir mi? Çıkarırsa ne gibi haklarım olur? Bilgi verebilir misiniz?

CEVAP: İyi günler dilerim ve ilginize teşekkür ederim. İş Kanunu’nun “Feshin geçerli sebebe dayandırılması” başlıklı 18. maddesinin 3. fıkrasında, ‘Özellikle aşağıdaki hususlar fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz denilerek sayılan hususlardan biri de (d) bendinde sayılan ırk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenlerin fesih için geçerli sebep olamayacağı net ve açık bir şekilde belirtilmiştir. Yani bir işveren kadın işçisinin iş sözleşmesini hamile olduğu gerekçesi ile sonlandırmayacaktır. Ancak uygulamada da hiçbir işveren iş sözleşmesinin fesih gerekçesine hamilelik nedeni ile işine son verilmiştir şeklinde bir ibare yazmaz. Dolayısıyla sizin durumunuzda olduğu gibi personel fazlalığı var der, performans düşüklüğü var der...

Ancak böyle bir durumda da maalesef işçinin açacağı işe iade davasında da ispat yükü yer değiştirebilmektedir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

Ayrıca İş Kanunu’nun ‘eşit davranma ilkesi’ başlıklı 5. maddesinin üçüncü fıkrasında, işverenin biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, şeklinde bir kıstasla birlikte, bir işçiye iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamayacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla bu madde de iş ilişkisinin sona ermesinde gebelik nedeni ile ayrımcı muamele yapması da yasaklanmış ve işverenin bu fıkra hükümlerine aykırı davranması halinde işçiye dört aya kadar ücreti tutarındaki bir ayrımcılık tazminatı ve yoksun bırakıldığı diğer haklarını ödemekle mahkemeye başvurarak talep edilmesi ve ispatlanması halinde yükümlü kılmıştır.

Ancak uygulamada ayrımcılık tazminatının koşullarının oluşması için uygulamada Yargıtay, öncelikle işverence yapılan farklı muamelenin ırk, dil, siyasi düşünce, inanç, cinsiyet gibi sebeplere dayalı olması gerektiğini ve ilgili maddenin dar yorumlanması gerektiğine dair kararlar vermektedir. İşverenin eşit davranma borcuna aykırı davranışında, borca aykırılık sebebiyle mahrum kalınan haklar talep edilebilir ise de sadece mutlak ayrım yasaklarının ihlali halinde ayrıca ayrımcılık tazminatına hükmedilebilir. (Yargıtay 9. HD, 27.05.2025 Tarih, 2025/1384 E, 2025/4895 K)

Sizin durumunuzda çalışma süreniz bir yılı doldurmamış olduğu için kıdem tazminatı talep etme hakkınız maalesef bulunmamaktadır. Yine çalışma süreniz altı aydan az olduğu için de işten çıkarılmanız halinde işe iade davası açma hakkınız da maalesef yasa gereği yoktur. İşverenin sizi işten çıkarması durumunda ihbar tazminatı alacağınızı ödemememesi durumunda ihbar tazminatı için dava açabilirsiniz. Ayrıca kötü niyet tazminatı da işe iade hakkından faydalanamayana işçiler için söz konusu olduğundan burada kötü niyet tazminatı da talep edebilirsiniz. Ayrımcılık tazminatı talep etme hakkınız da yasa gereği vardır. Eğer iş ilişkiniz bir gerekçe ile sonlandırılsa dahi eğer siz bunun hamilelik sebebi ile yapıldığını biliyorsanız bu düzenlemeye yönelik bir dava açabilirsiniz. Ancak, burada hamile olduğunuz için işinizde ayrımcı muamelelere tabi tutulduğunuzu ispat yükü sizin yükümlülüğünüzdedir.