Küresel düzenlemeden önce iç düzenleme gerekiyor

Antalya’da düzenlenen COP 31 zirvesi, 196 ülke ve Avrupa Birliği’nin katılımıyla gerçekleştiriliyor. Konunun uzmanı akademisyenler tarafından hazırlanmış raporlara göre, küresel sıcaklığın 1.5 derece yükselmesi halinde, iklim şokları, biyoçeşitliliğin tahribi, tufanlar, sel felaketleri, temiz su olanaklarının kısıtlanması gibi ciddi doğa sıkıntılarının yaşanacağı gündemde. Bilindiği üzere, bu konu, 4-5 asır öncelerinden, 1600’lerin son yılları 1700’lerin ilk yıllarında yaşamış olan John Locke tarafından ortaya atılmıştır; Locke’a göre, yaratıcının bizlere bahşettiği doğanın gelecek nesillere de yansıtılması koşulu ile kullanılması gerekir. O nedenle, israf ve aşırı doğa istismarı ahlaken yasaklanmıştır.

İklim zirveleri tarihi de 1997 Kyoto zirvesi ile başlatılır. Zirveler, 2015 Paris zirvesi, 2025 Brezilya Balem zirvesi ve bu yıl Antalya’da yapılan 2026 Antalya zirvesi olarak tarihlendirilebilir. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCC) bağlamında her yıl düzenlenen taraflar toplantısı (Conference of the Parties – COP) olarak tertiplenir. Basında yansıyan haberlere göre, kendi ülkesinden ve kendi kuruluşlarının konuşlandığı ülkelerden doğaya en fazla sera gazı salan ABD bu yıl zirveye katılmamış, Fransa cumhurbaşkanı düzeyinde değil, bakan düzeyinde katılmış bulunmaktadır. Kaldı ki, ABD dünyayı en yoğun kirleten devlet olarak, çeşitli zirvelerde alınmış kararlara da uyma nezaketini göstermemiştir. Nasıl göstersin ki, Çin ile kıran kırana yarışta olarak ABD sanayi üretimini kısamaz; aynı miktar ya da daha fazla üretimi doğayı daha az kirletme hesabı ile yapabilmek içinde ağır girdi maliyetlerine katlanması ve/veya farklı teknolojilere geçiş yapması gerekir ki, bunlar maliyetleri yükseltici faktörlerdir. İleri ülkeler daha farklı bir cinlik uygulayarak, doğaya görece daha az sera gazı salan gelişmekte olan ülkelerden kullanım hakkı alma yoluna gitmeye dahi yeltenmişlerdir. Bir düşünelim, lütfen; zirvelerin ve zirvelerde yapılan anlaşmaların amacı doğaya salınan toplam sera gazının azaltılması ise, bir geri ülkenin hakkını kullanarak doğaya kendi sınırını aşarcasına sera gazı salınmasının nasıl bir etiksel anlatımı olabilir ki! İşin özü şudur ki, kapitalist sistem sermayeyi devamlı üretme, tüketiciyi ise devamlı tüketme yönünde tetiklerse, çözümün nerede olduğu açık değil mi!

Çözümün sistemde olduğu düşünülmekle beraber, sol rejimlerden geçmiş ülkelerin doğaya yaptığı tahribata bakıldığında ekonomik sistemlerin de pek çözücü olduğu düşünülmemektedir bazı çevrelerce. Ancak burada meseleyi tek ülke temelinde değil de, dünya sistemi temelinde ele almanın yararlı olduğunu düşünürüm. Şöyle ki, tüm münferit sistemler salt kendi dinamikleri ile çalışmayıp, küresel etmenlerden kaçınılmaz olarak etkilenir. Bu bağlamda konuya yaklaştığımızda, kapitalist ağırlıklı bir dünyada sosyalist ya da komünist bir ülkenin kendi gelişme ve büyüme hızında politika uyguladığı düşünülemez. Uluslararası rekabetin şiddetle tetiklendiği bir dünyada komünist bir ülke de kendisinin ve sistemin bekası uğruna hızla kalkınmaya ya da büyümeye çalışırken, birer maliyet unsuru olan çevre konularına gerekli itinayı gösteremiyor olabilir. Bu durum, çevre sorunlarının ekonomik sistemlerle ilgili olmakla beraber, ana sorunun tüm ülkelere başat bir tür uluslararası ajan ya da organa gereksinim olduğunu ortaya koymaktadır. Bu noktada, düğümlenen konunun, böylesi bir uluslararası güç odağının oluşturularak çözülmesi yoluna gidilmemesi ilginçtir. Bakalım Antalya COP31 zirvesinden ‘yeşil ekonomi’ gibi, sermayeye piyasa değişikliğiyle yeni olanaklar açan, çözüm görüntülü aldatıcı programlar dışında nasıl bir sonuç ortaya çıkacaktır.

Doğa kirlenmesi sorunu uluslararası düzlemde makro bir meseledir. Oysa 19 insanımızın can verdiği Habaş Katliamı kolayca çözülebilecek bir iç ahlaksal kirlenme ve hayvansal hırs neticesidir. ‘Hayvansal dürtü’ iktisat öğretisinde geçen ve maalesef utanmadan kullanılan kapitalizme özgü bir davranışsal özelliktir. Emekçinin elleri yanıyor, şikayet konusu yaparsa işten kovulacağı tehdidi, ile karşı karşıya kalabiliyor. Bu olumsuz oluşumlar karşısında ne ilgili bakan istifini bozup istifa etme cesareti gösterip etik davranış sergileyebiliyor, ne de görevinden azledilebiliyor. Acaba taraflar rahat ve huzurlu bir yaşam sürebiliyorlar mı! Niye sürmesinler ki, son fon vurgunu da Türkiye’nin nasıl bir örgüte havale edildiğini göstermez mi! Türkiye Cumhuriyeti kurulalı beri böylesi bir yağma ve ahlak dışı davranışı, hem de ekip halinde görmedi. Türkiye böyle bir yağmayı AKP iktidara gelmeden önceki dönemde, kimsenin ülkede dinsel söylemlerin ve kılık kıyafetlerin bugünkü kadar muteber olmadığı, kısacası dine itibar edilmediği dönemde böyle bir rezaleti görmedi, fakat şimdi, türbanların ve sakal ve bıyıkların etrafa saçıldığı dönemde bu kepazeliği yaşadı.

Demek ki, her dönemin bir görüntüsü, bir de özü varmış!