Tatil Hazzı: Adana’da bilim, araştırma, sanat hevesi sokağı

Okullar tatile giriyor. Hem öğrenciler hem aileler için yaz tatili büyük bir sıkıntıyı da beraberinde getiriyor. Serbest zaman değerlendirilebilecek mi, yoksa boş boş avare avare salınan salımını belirsiz bir süre, anne babalar için kaygı, öğrenciler için belirsiz verimsiz boş beleş bir zaman mı olacak? Güncel durumda, maalesef her hanemize hepimize sirayet ettiği üzere, sanal medya mı bu boşluğu ve zihinlerimizi, hatta bedenlerimizi işgal edecek?

Haz mutluluk dinlenme eğlenme tatil merakla, dinlemeyle, araştırmayla, denemeyle, teoriyle, hayalle birleşse nasıl olur acaba, böyle bir sentez çok mu zor yoksa biz kolay olanı mı zorlaştırıyoruz?

Özgürlük zamanı en çok da merak etme, hayal etme, üzerine düşünme, deneme, yeni ufuklara açılma zamanı mıdır?

Vakit Nasıl Geçirilir, Sokak veya Kişi Nesinden Anlaşılır?

Aslan yattığı yerden anlaşılırmış. Ya bir mahalle, bir sokak, bir hane, bir kişi nesinden anlaşılır? Buna verilecek yerinde yanıtlardan biri eğitiminden anlaşılır olurdu. Çünkü hem düşünce/kafa gelişimi hem de karakter/kişilik gelişimi, kısaca uygarlık gelişimi en çok da eğitime bağlıdır.

Peki, bir toplumun, bir kentin, bir sokağın, bir bireyin eğitimli olup olmadığı nesinden anlaşılır?

Bu sorunun yanıtı eğitim tanım tarifinde bulunabilir. Eğitim nedir diye sorulsa, kişisel ve toplumsal potansiyelleri/yetileri geliştirme, çocuğun ve tolumun bireysel ve toplumsal yetilerinde olumlu yönde değişim dönüşüm yaratma sanatı denebilir. Eğitimli toplum, kent, sokak, hane veya birey olumlu yetilerini geliştirmiş ve sürekli geliştirenlerdir; ne kadar yeti geliştirmişse ve bunları ne kadar derinleştirmişse o kadar eğitimlidir.

Bu durumda şunu sormamız gerekmektedir: Eğitimin ana amaçları nelerdir sorusunun yanıtını da içeren eğitimin geliştireceği, edinmemiz gereken olumlu yetiler nelerdir?

Bu yetiler nasıl geliştirilir?

Bu yetilerin geliştirilmesinde okulların, müzelerin, laboratuvarların yanında kentin, mahallenin, sokağın hanenin yeri rolü nedir, ne olmalıdır?

Yetişkinlerin, gerçek veya tüzel kişilerin yeri rolü ne olur?

Bir toplum, kent, sokak veya hane neler yaparsa tersini, neler yaparsa uygun olanını yapmış olur? En çok yapılan hatalar nelerdir, doğrular nelerdir?

Hevesini Merakını Kırıma Uğratma, Soğutma Hatası

Bir anne baba veya öğretmen için en üzücü yargılardan biri herhalde “Bu çocuğun hevesi merakı yok” yargısı olur, “okulundan soğudu” olur. Heves, merak, yönelim, eğilim yoksa, eğitim sözcüğünün de kökeni olan eğilim yaratmadan bunu olumlu yönde daha da geliştirmek çok zor olacaktır. 

Aristoteles’in insan olmanın başına yerleştirdiği “insan doğası gereği merak eder” ve “insan akıllı siyasal bir varlıktır” savları, insanın, toplumların yönelimsel olduğunu tarif etmektedir. Yönelme; hevesle merakla tasavvur edebilmeyle hayal edebilmeyle başlar.

Ayrımcı toplumlar, eşitsizliğe baskıya dayalı hane, kent, devlet veya toplumlar tam da hevesi merakı hegemonyası altına almaya çalışır, halkı “at gözlüğü” ile bakmaya zorlar, merak/sorma coşkusunu, buna heveslenmeyi/arzuyu ve bundan haz almayı öldürür.

Merak Heves Kırıcılar: Küçümseme, Norm Dayatma, Korkutma, Rekabet, Ayrıştırma…

Birilerini küçümsediğinizde, alaya aldığınızda, başarısız saydığınızda, normlara sıkıştırdığınızda, yeteneksiz hissettirdiğinizde, dahası dayak şiddet korku baskıyla hevesini merakını kırmış olursunuz.

Okullarımız, devletimiz böyle yapmıyor, böyle yapmaz, ben böyle yapmıyorum diyebiliyoruzdur umarım.

Mahalle okulu-puanlı (niteliksiz-nitelikli, başarısız-başarılı) okul ayrıştırmasını tek başına dikkate alırsanız ne yaptığımızı, hele de resmi düzeyde ne yapıldığını, sadece bu örnekten bile büyük oranda anlayabiliriz.

Tüm Yetilerin Başı Sorma Araştırma Hevesi/Merakı/Yetisi

Bir çocuk yetiştirmek, bir toplum yetiştirmek, kenti sokağı geliştirebilmek için en başta heves, merak, ilgi, duyarlılık, yönelim, eğilim, motivasyon yaratmak gerekmektedir.

Bir kişi, hane, sokak, kent, toplumda bu eğilim yönelim nasıl oluşturulabilir?

Eğer böyle bir heves merak oluşturulacaksa hayatın, dünya ve evrenin, sokakta yaşananların merak edilmesi, araştırma sorularına dönüştürülmesi önemli başlangıç oluşturacaktır.

Çukurova Sanat Girişimi, Yazarlarevi taşıyıcılığında, büyük bir hevesle, merak heves yaratmak, merakımızı hevesimizi derinleştirmek üzere Bilim Matematik Felsefe Sanat Sokağı oluşturmaya, sokağı buna dönüştürmeye, başta çocuk ve gençler olmak üzere ama yaş ayrımı yapmaksızın tüm sokağın, tüm kentin merakını denemesini araştırmasını desteklemeye, böyle yönelimlere kaynaklık etmek üzere sokağa çıkılmıştır.

Hevesle Mutlulukla Gidilecek, Üzülerek Ayrılınılacak Okul ve Sokak

Eğitim ile ilgili ütopya değil iki amaç; okulların koşularak heyecanla girileceği çıkış saatinde çıkmaktan üzüntü duyulacağı yerler, sokakların da her noktasıyla merak estetik güzellik hissini artırdığı yaşam ve gelişim mekanları olmasıdır.

Okulun da sokağın da tatillerin de özgürlüğü -irade ve deneyimi- derinleştirici olması çok daha istenir.

Yani vazgeçilmesi kayıp haline gelinecek sokak ve okul, ancak farklı bir evresi veya çeşidi için yer değiştirilecek okul ve sokak yaratmalıyız.

İstenmeyen değil istendik kentleri, sokakları, kişileri, toplumları yaratmalıyız. Hevesle merakla mutlulukla yaşanacak okul ve sokağın bunları yaratan okul ve sokak olacağı açıktır.

Okul ve sokak araştırma ve yaratma sokağı olabilirse, kendisi ince işlenmiş bir sokak olursa yaşanır meraklı heyecanlı bir sokak olacaktır.

Adana’da Bizzat Sokağında Merak, Araştırma, Deneme, Teori Hevesi Zamanı

Yaşam hazzı ve mutluluğu en çok da merak ile, deneme araştırma ile, teori ile sanat ile beraber gider. En yüksek haz merak etme, merak ettiğini hayal etme, araştırma, deneme, açıklama, anlama, yeniden şekillendirme, bulma yaratmadır. İnsan hayal ettiğinde, merak ettiğinde, bizzat denediğinde yaptığında yarattığında en çok yaşar, haz alır, mutlu olur, gelişir, derinleşir.

Yüksek maliyetlerden daha çok eşgüdüm, merak/istendiklik, kararlılık, buna uygun hane, sokak, okul ortamı sorunudur eğitim, bilim, araştırma.

Türkiye’de bu konudan en başarılı örneklerden biri Nesin Vakfı ve Şirince Matematik Köyü. Daha da artarak devam etmesi önemlidir.

Ancak günümüzde bu tür etkinliklerden belli bir düzenli geliri, dahası ailesinin de genelde eğitimli olduğu gruplar daha çok yararlanabiliyor. Ayrıca konaklama da olduğundan Vakfa da çok ağır sorumluluklar yüklüyor.

Benzer başarılı örnekler bizzat en yoksul sokaklarda o kentin emekli öğretmeni akademisyeni mühendisi sakini desteği ile gerçekleştirilebilir. Bu ayrı bir kamp yeri ile aynı anlama gelmeyecektir ama yerinde çok geniş kesimlere ücretsiz çok daha masrafsız ulaşır olacaktır. Bizzat sokağı öğrenme öğretme ortamına dönüştürmek, Adana’daki denenen model tüm mahallelere, tüm kentlere yaygınlaştırılabilir bir model oluşturabilme amacını taşımaktadır.

İçerikli amacı da özellikle merak, sorma araştırma hevesi yaratılmasıdır.

Temel anlayışı; bilim, matematik, felsefe, jimnastik ve sanatın birbiriyle süreklilik, hayatın hepsi ile birlikte bir bütün oluşturduğudur.

Bu merakın hevesin, deneyim ve araştırma yöneliminin en yoksul sokaklarda bile oluşması oluşturulabilmesidir.

Öğrenen Öğreten Sokaklar: Bilim Matematik Felsefe Jimnastik Sanat Sokağı

Çukurova Sanat Girişimi, Yazarlarevi'nde Fen Matematik Sosyoloji etkinliklerinin ilki 29 Haziran – 1 Temmuz arasında üç günlük 4 etkinlikle başlıyor:

• 29 Haziran Saat 13:30 – 17:00 Fizik: Basit Sarkaç (Değişkenlerini Ölçme, Hesaplama ve Grafikleştirme) ve Newton’un Evrensel Çekim Yasası – Prof. Dr. Metin Özdemir
• 30 Haziran Saat 13:30 – 17:00 Matematik: Fonksiyon, Ters Kare Fonksiyonu, Logaritma – Matematik Öğretmeni Aynur Koç
• 1 Temmuz Saat 13:30 – 15:30 Sosyoloji: Demografik Sarkaç (Kentin Özgül Ağırlığı ve Toplumsal Çekim) – Prof. Dr. Adnan Gümüş
• 1 Temmuz Saat 15:30 – 17:30 Biyoloji: Yerçekiminin İnsanın Bedensel Yapılanması Üzerindeki Etkisi – Dr. Suat Kahveci

Etkinlikler ücretsizdir (İletişim: [email protected]).

Bu etkinliklerin amacı bizzat yaşadığı sokağında merak yaratma, merakı hayatla ilişkilendirme, değişkenlerini bulma, bu değişkenler üzerinden hesap yapabilme, yorumlama senteze kavrama ulaşma denemeleri oluşturmadır. Teorisi de bunlarla birlikte oluşacaktır.

İşe basit bir sarkaçla, bir ipe bir silgi bağlayarak, salınımın nasıl başladığını, salınımı sağlayanın ne olduğunu sorarak araştırarak, dahası salınım mesafesi ve zamanını nasıl ölçebiliriz, gerçek bir ölçümünü yapabilir miyiz, nasıl diye başlayabilirsiniz. İpin uzunluğu 30 cm olursa ne oluyor, 50 cm veya farklı uzunluklarda olursa ne oluyor?

Bu salınımın matematiği nedir, hesaplanabilir mi?

Salınım nelere işaret ediyor? Evrendeki yeri nedir?

Bir bebeğin gelişimi, salınımı nasıl oluyor?

Bir şehrin nüfus gelişimi, salınımı hesaplanabilir mi?