Platform kuryeleri için işçilik karinesi önerisi

Teslimat baskısı altında çalışan kuryelerin “esnaf” olarak sınıflandırılması, işçilik haklarının olmaması ve çalışma koşullarının denetimini tartışmalı hâle getiriyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının toplantısında sunulan raporda, platform çalışanlarının yanlış sınıflandırılmasını önlemek için işçilik karinesi getirilmesi önerildi. Bu öneri, aksi kanıtlanmadıkça platform çalışanlarının işçi kabul edilmesini öngörüyor.

“Türkiye’de Çalışma Hayatının Geleceği ve COVID-19 Sonrası Dönemde İş Teftişi ve Rehberliğin Rolü” başlıklı raporun bulguları, önceki günlerde Ankara’da düzenlenen uluslararası konferansta paylaşıldı. Doç. Dr. Hande Bahar Aykaç ve Prof. Dr. Mahmut Ekşioğlu’nun hazırladığı raporda, iş müfettişleri ve işçi örgütleriyle yapılan görüşmeler üzerinden platform çalışmasının denetiminde yaşanan sorunlar ele alındı.

Bağımlılık görülüyor, yetkide tereddüt yaşanıyor

Rapora göre görüşülen iş müfettişleri, platformlar aracılığıyla çalışan motorlu kuryelerin platforma karşı kişisel bağımlılığı bulunduğu kanaatinde. Buna karşılık bu ilişkinin teftiş yetkileri kapsamına girip girmediği konusunda tereddütler bulunuyor.

Raporun öneriler bölümünde, bağımlılık ilişkisini gösterecek somut ölçütlerin belirlenmesi isteniyor. Müfettişlerin bu ölçütlerden hareketle iş sözleşmesinin varlığını tespit edebilmesi, sosyal güvenlik kayıtlarının ve teftişlerin kolaylaştırılması vurgulanıyor.

Platform çalışanlarının statü tartışması sürerken korumasız bırakılmaması da öneriler arasında. İstihdam statüsünden bağımsız olarak çalışanların sendikal haklarının, kişisel verilerinin ve işçi sağlığı ve güvenliğinin korunması gerektiği belirtiliyor. Kendilerini etkileyen kararlar hakkında bilgilendirilmeleri ve bu kararlara itiraz edebilmeleri de isteniyor. Bu korumaların uygulanabilmesi için iş teftişinin yetki alanının genişletilmesinin gerekebileceği kaydediliyor.

Teslimat baskısına karşı acil denetim

Araştırmada Türk-İş, Hak-İş ve DİSK’in üst düzey temsilcileriyle ayrı ayrı görüşmeler yapıldı. İşçi örgütlerinin görüşlerinin aktarıldığı bölümde, kişisel bağımlılık altında çalışan kuryelerin gerçekte işçi oldukları hâlde sahte serbest meslek sahibi olarak değerlendirildikleri ifade ediliyor.

Kuryelerin ciddi iş kazaları ve sağlık sorunlarıyla karşılaştığı belirtilerek acil teftiş ve koruyucu önlemler gerektiği vurgulanıyor. Zamanında teslimat baskısının motosikletli kuryelerin yaşamını tehlikeye attığı, rekabet nedeniyle daha uzun çalışmaya zorlanmalarının önlenmesi gerektiği kaydediliyor.

Platformların topladığı veriler, çalışan şikâyetleri ve ödeme işlemlerine ilişkin banka kayıtları da denetimde kullanılabilecek kaynaklar arasında gösteriliyor.

Konfederasyonlar ne söyledi?

Türk-İş, çalışma esnekliğini kendisi yönetebilen çalışanlar için esnek çalışmaya karşı olmadığını belirtirken düşük ücretliler açısından güvencesizlik ve aşırı çalışma kaygısını dile getirdi. Psikososyal risklere karşı hazırlığın yetersiz olduğunu ve bu alanda özel yaptırımlar gerektiğini ifade etti.

Hak-İş, güvenceli esnekliği desteklediğini belirterek sosyal güvenlik haklarının korunmasını, çalışma ve fazla çalışma sürelerinin kaydedilmesini istedi. Dijital gözetimin kişisel verileri ve insan onurunu zedelememesi gerektiğini vurguladı.

DİSK ise taşeronluk, güvencesizlik, sendikasızlık, düşük ücret ve uzun çalışma sorunlarının çözülemediğine dikkat çekti. Psikososyal ve ergonomik risklerin öncelikli olarak ele alınması gerektiğini belirterek mevzuatın uygulanmasındaki ciddi boşluklara işaret etti.

Düzenleme takvimi açıklanmadı

Konferans, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının yürüttüğü “İş Teftişi, Rehberlik ve Sosyal Diyalog Yoluyla İşyeri Uyumunun Güçlendirilmesi Projesi”nin kapanışı kapsamında gerçekleştirildi. ILO ve Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı temsilcileri de platform çalışması ve dijitalleşmenin denetime etkilerini değerlendirdi.

Bakanlığın toplantıya ilişkin açıklamasında kuryelere yönelik yeni bir teftiş programı veya düzenleme takvimi yer almadı. Rapordaki işçilik karinesi ve koruyucu hükümler, yürürlüğe girmiş düzenlemeler değil, politika önerileri niteliğinde. ÇSGB hâlâ kuryelerin işçi sayılması için bir adım atmış değil.