Bir kömürcü bir kömürcüye gel beraber...

İklim konferansı COP31 Türkiye’de yapılıyor. 197 ülke ve AB’nin taraf olduğu iklim konferansı 30 yıldır dünyanın pek çok yerinde yapıldı. COP31 için iki ülke aday oldu: Avustralya ve Türkiye. Aday ülkeler kendi aralarında anlaşamazsa COP31, BM İklim Sekretaryasının merkezi olan Almanya’nın Bonn şehrinde yapılacaktı. Anlaştılar; zirveye Türkiye ev sahipliği yapıyor ve dolayısıyla başkan Türkiye’den (imar aflarının piri Murat Kurum) olurken müzakereleri de Avustralya’dan Chris Bowen yönetecek.

İklim konferansı sözde karbon salımının durdurulması için fosil yakıtlardan çıkışa dair kararlar almak üzere toplanıyor. COP31’de biri yönetecek, diğeri de başkanlık ve ev sahipliği yapacak ama ne Türkiye’nin ne de Avustralya’nın kömürlü termik santrallerin durdurulması ya da azaltılması için planları var. Daha açık söyleyecek olursak kömürden çıkış tarihleri yok.

Neden yok? Çünkü dünya elektrik üretiminde kömürün payı yüzde 32.6 ile ilk sıradadır. Yani dünyada üretilen her 100 kilovatsaat (kWh) elektriğin 3’te 1’i kömürlü termik santrallerde üretilmektedir. Avustralya da 557 milyon 755 bin tonla birinci sırada olan Endonezya’dan sonra dünya kömür ihracatında 362 milyon tonla ikinci sıradadır. 2025 yılı kömür üretiminin 431 milyon ton olduğu düşünülürse ürettiği kömürün 5’te 4’ünden fazlasını ihraç ediyor.

İklim konferanslarının başladığı 1995 yılında yaklaşık 136.7 milyon ton kömür ihracatı yapan Avustralya, 2019’a kadar kömür üretimini ve ihracatını sürekli artırdı. 2010 yılında 212 milyon ton, 2019 yılında ise 394 milyon ton kömür ihraç ederek kömür ticaretinde zirveyi gördü. İklim konferansına ev sahipliği için adaylık yarışına giren Avustralya, fosil yakıtların sebep olduğu karbon salımında baş aktörlerden biridir. Avustralya’daki kömür şirketleri ve onların temsilcisi burjuva siyasi iktidarlar için iklim önemli, ama daha önemlisi 2023-2024 mali yılında kömür ihracatından kazandığı 91.4 milyar dolar gelirin katlanarak artmasıdır.

Ülkemizde ithal kömürlü termik santrallerin kapasite faktörü yüzde 80’i geçerken yerli kömürün kapasite faktörü yüzde 45 seviyelerindedir. Türkiye kömürden ürettiği elektriğin yaklaşık 3’te 2’sini de ithal kömürden karşılamaktadır. Avustralya da kömür ithalatı açısından Türkiye için iyi bir tedarikçi konumundadır. Çünkü Türkiye 2025 yılında Avustralya’dan 28.5 milyon ton kömür ithal etmiştir.

Dünyada kömürden çıkış hoş bir seda olarak kalırken enerji üretiminde kömür baş aktör ve bu durum devam edecek. ABD’nin İsrail ile birlikte İran’a saldırısı nedeniyle Hürmüz Boğazı kapanınca LNG sevkiyatı sınırlandığı için doğal gaz fiyatları arttı. Artan doğal gaz fiyatları nedeniyle kömüre yönelim arttı ve kömürlü termik santrallerin üretimi de arttı. Yanı başımızdaki savaş sadece enerji fiyatlarını artırmadı, aynı zamanda termik santrallerde kömür kullanımını ve buna bağlı olarak kirliliği, karbon salımını da artırdı.

Murat Kurum COP31 başkanı olarak yaptığı açıklamada “Bugüne kadar yapmış olduğumuz tüm COP toplantılarda alınan kararları ve taahhütleri uygulamaya davet ediyoruz” derken bütün ülkeleri NDC’lerini (Paris Anlaşması kapsamında ülkelerin küresel ısınmayı sınırlandırmak için taahhüt ettiği ulusal katkı beyanları olan iklim eylem planlarını) açıklamaya davet etti. Fosil yakıtlardan da adil, düzenli ve eşitlikçi uzaklaşmayı COP31’in başarısı olarak gördüklerini söyledi.

Ağustos 2021 ile ekim 2025 arasında, 4 yılda 31 farklı kentte 123 kömür madeni projesi için yeni izin ve kapasite genişleme süreci başlatan ülkenin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanının fosil yakıtlardan uzaklaşma hamasetinin bir karşılığı olmadığı açıktır. Kömür üretimi ve tüketimi azalmak bir yana artıyor. İkizköy’de köylülerin bütün itirazlarına rağmen acele kamulaştırma ile termik santrale yeni kömür sahası açılıyor. Çanakkale Karabiga’da ithal kömürle çalışan termik santral kapasite artırıyor. Afşin-Elbistan A Termik Santralinin genişleme projesi tüm itirazlara rağmen devam ediyor.

COP31, dünyanın iki farklı ucundaki ülkenin yönetiminde bugün başlıyor. İÇTAŞ, Limak, Cengiz gibi pek çok şirket için yasa çıkararak madenciliğe kamu yararı statüsü veren Türkiye ev sahipliği yapacak. Babasından devraldığı maden şirketini büyüterek Avustralya’nın en zengin insanı olan ve 40 milyar Avustralya dolarına yaklaşan servet biriktiren maden şirketi patronu Gina Rinehart’ın ülkesi Avustralya da müzakereleri yönetecek.

Katıldığı toplantılarda büyük bir öz güvenle küresel ısınmayı yalan sayan, ülkeye zaten kazandırdıklarını söyleyip vergiyi başkalarının ödemesini isteyen, sektörün Asya’dan gelecek ucuz işçilere ihtiyacı olduğunu savunan Gina Rinehart ve halka küfreden Mehmet Cengiz gibilerin temsilcisi iktidarlar bir araya gelmiş. “Bir kömürcü bir kömürcüye gel beraber iklim konferansı yapalım demiş” diyerek iklim konferansını açacaklar.