Revizyon 13 Temmuz paketiyle başladı

28 Haziran’daki “Revizyon Tartışması” başlıklı yazıda, Şimşek programına karşı özellikle iktidar blokunun içinden gelen eleştirilere rağmen, programda bir geri dönüşten çok, belirli sektörlere kredi kolaylığı sağlayan sınırlı ve seçici müdahalelerin gündeme geleceğini belirtmiştim. Aradan iki hafta geçmeden bu yöndeki ilk kapsamlı adım atıldı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 13 Temmuz Paketi ile Yatırım Taahhütlü Avans Kredi (YTAK) Programı’nın bütçesinin 750 milyar liraya çıkarılacağını ve imalat sanayisine ayrıca 250 milyar liralık uygun koşullu kredi sağlanacağını duyurdu. Yeni krediler altı ay anapara ödemesiz ve 36 aya kadar vadeli olacak. Finansman maliyetinin 12 puanı ise hükümet tarafından karşılanacak. Böylece iki programın toplam büyüklüğü bir trilyon liraya ulaşacak.

13 Temmuz Paketi, önceki yazıda ele aldığım revizyon taleplerinin ekonomi yönetiminde karşılıksız kalmadığını gösteriyor. Ancak ortaya çıkan yanıt, Şimşek programının terk edilmesi ya da genel bir parasal gevşeme değil. Politika faizi yüksek tutulmaya, kredi genişlemesi sınırlandırılmaya ve iç talep baskılanmaya devam ederken, sanayi sermayesine seçici ve kamu destekli bir finansman kanalı açılıyor. Gelin detaylara bakalım.

Sanayi sermayesinin talebi karşılık buldu

13 Temmuz Paketi’nin açıklanmasının hemen ardından İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Erdal Bahçıvan’ın yaptığı değerlendirme, paketin hangi sürecin sonunda ortaya çıktığını açık biçimde gösteriyor. Bahçıvan, İSO’nun haziran ayındaki çağrısını hatırlatarak, “Ülkemiz sanayisi için özel ve acil bir kredi paketine ivedilikle ihtiyaç var” dediklerini belirtti. Açıklanan paketi ise ekonomi yönetiminin “sanayimizin sesine verdikleri bu değerli karşılık” olarak tanımladı.

İSO Başkanı Bahçıvan’la aynı doğrultuda, İstanbul Ticaret Odası Başkanı Şekib Avdagiç, “Hükümetin sanayicilerin beklentilerine cevap vererek, sanayinin en önemli lokomotifi olan imalat sanayini güçlendirme yönündeki adımını olumlu karşılıyoruz” açıklamasını yaptı. Benzer şekilde Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Seyit Ardıç da 13 Temmuz Paketi’ni, “reel sektörün beklentilerini dikkate alan önemli adımlar” olarak niteledi.

Bu ifadeler önemlidir. Çünkü burada hükümetin sanayiye verdiği basit bir destekten söz edilmiyor. Sanayi sermayesinin örgütlü temsilcileri, kendi talepleri ile alınan karar arasında doğrudan bir ilişki kuruyor. Başka bir ifadeyle 13 Temmuz Paketi’nin, sanayi çevrelerinin artan baskısının sonucu ortaya çıktığı belirtiliyor.

Pazarlık bitmedi

Ancak sanayi sermayesinden gelen ilk açıklamalar, bir trilyon liralık paketin revizyon tartışmasını sona erdirmediğini gösteriyor. Tam tersine, ilk adımın atılmasıyla birlikte pazarlığın yeni aşaması başladı.

Kocaeli Sanayi Odası Başkanı Ayhan Zeytinoğlu, açıklanan kredi miktarından çok kullanım koşullarının belirleyici olduğunu vurguladı. Zeytinoğlu’na göre, daha önce YTAK için ayrılan 500 milyar liralık limitin yalnızca 100 milyar lirası kullanılabildi. Firmaların en az 50 milyon lira sermayeye sahip olmasını gerektiren koşul ve puanlama sistemi, çok sayıda işletmeyi programın dışında bıraktı. Zeytinoğlu bu nedenle sermaye eşiğinin 20-30 milyon liraya indirilmesini ve asgari yatırım tutarlarının yeniden düzenlenmesini istedi.

TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu’nun 14 Temmuz’daki açıklaması ise tartışmayı bir adım daha ileri taşıdı. Hisarcıklıoğlu önce ekonomi programına desteğini yineledi. Ardından sahadaki temel sorunun finansmana erişim olduğunu belirterek ticari kredilerdeki büyüme sınırlarının gevşetilmesini, KOBİ kredilerinde ise tamamen kaldırılmasını : Hisarcıklıoğlu’nun ifadesiyle, “ticari kredilerde büyüme sınırlarının gevşetilmesini, KOBİ kredileri için ise tamamen kaldırılmasını birlikte talep edebiliriz.”

Bir tarafta, Şimşek programının dış finansman, rezerv birikimi, kur kontrolü ve yabancı “yatırımcı güveni” açısından korunmasını isteyen ekonomi yönetimi var. Diğer tarafta, programın giderek ağırlaşan maliyetlerini taşıyamadığını söyleyen sanayi sermayesi bulunuyor. 13 Temmuz Paketi bu gerilimi yönetmeye yönelik adımlardan biri olarak görülebilir.

Ancak pazarlıklar sürüyor. Önümüzdeki dönemde, büyük sanayi şirketleri ile orta ölçekli işletmeler, teknoloji yoğun sektörlerle emek yoğun sektörler ve yeni yatırım yapabilecek firmalarla mevcut üretimini sürdürmeye çalışan işletmeler arasında yeni bir kaynak paylaşımı mücadelesi yaşanacak.

Faizlerin genel düzeyi değiştirilmeden finansman maliyetinin 12 puanının kamu tarafından karşılanması, sıkı para politikasının sanayi sermayesi üzerindeki maliyetinin bir bölümünün kamuya aktarılması anlamına geliyor. Böylece yüksek faiz rejimi korunurken, destek kapsamına giren sermaye kesimleri için kamu kaynaklarıyla bir istisna yaratılacak.

Programın yönü değişti mi?

Şimdilik hayır. Yüksek faiz politikası, kredi sınırlamaları, reel ücretlerin ve iç talebin baskılanması ve reel olarak değerlenen TL’ye dayanan çerçeve sürüyor. Açıklanan paket, bu çerçeveyi değiştirmek yerine onun sanayi sermayesi açısından yarattığı sonuçları hafifletmeye çalışıyor.

Dolayısıyla revizyon, tek seferlik bir karardan çok süregiden bir pazarlık biçimini alıyor. Kısa vadede, bu pazarlıkların sürmesini bekleyebiliriz: Programın temel mantığı korunurken sanayi sermayesine yeni istisnalar tanınacak, kamu kaynaklarıyla destekler verilecek ve iktidar blokunun iç gerilimleri yönetilmeye çalışılacak.

Bu bağlamda önceki yazıdaki soru hâlâ geçerli: Kimin için revizyon?

Ücretliler açısından hayat pahalılığı krizini hafifletecek, emeklilerin gelir kaybını telafi edecek ya da vergi yükünü emek lehine değiştirecek benzer büyüklükte bir revizyon gündemde değil. İlk somut adım, programın toplumsal maliyetlerini azaltmaya değil, sanayi sermayesinin taşıdığı maliyetleri hafifletmeye yöneliktir.

Kısacası, revizyon başladı. Ancak emek lehine değil, iktidar blokunun iç dengelerini yeniden kurmak üzere.