Denetimsizlik kimin özgürlüğü?

Türk Tabipleri Birliği (TTB), uzun zamandır siyasi iktidarların etkisizleştirmeye çalıştığı meslek örgütlerinden biri. Kimi zaman içeriden, kimi zaman dışarıdan müdahalelerle ehlileştirilmek istendi. Ancak TTB, zor zamanlarda toplumun güven duyduğu kurumlardan biri olmayı sürdürdü. Bugün bu kurumsal bağımsızlığı aşındıran girişimlerin en somut sonucu, onur kurullarının işlevsiz bırakılmasıdır.

Canan Karatay hakkında verilen Anayasa Mahkemesi (AYM) kararı bu tartışmayı yeniden gündeme getirdi. Televizyonda aşılarla ilgili açıklamaları nedeniyle bir ay meslekten alıkoyma cezası verilen Karatay, ifade özgürlüğünün ihlal edildiği gerekçesiyle AYM’ye başvurmuştu. Mahkeme 21 Nisan 2026’da ihlal kararı verdi; karar 4 Kasım’da yayımlandı. AYM, açıklamaların bilimsel doğruluğu hakkında hüküm kurmadı. İncelediği, yaptırımın dayandığı 6023 sayılı Kanun’un 39. maddesinin yeterince açık ve öngörülebilir olup olmadığıydı.

Bu ayrım önemli. Tartışma kolayca iki karşıt iddiaya sıkıştırılıyor: Ya hekimlerin meslek örgütleri “bilim dışı” buldukları sözleri cezalandıracak ya da ifade özgürlüğü adına mesleki değerlendirme tümüyle devre dışı kalacak. Oysa ifade özgürlüğü, mesleki etik değerlendirmeyi imkansız kılmaz; mesleki denetim de yaptırımın açık bir yasaya dayanması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Karatay kararından onur kurullarının artık değerlendirme yapamayacağı sonucu çıkmıyor.

Bir hekim kamuya sağlık bilgisi sunduğunda, sözü mesleki ünvanının ağırlığını da taşıyor. Özellikle insanların tedavi ve korunma kararlarını etkileyebilecek açıklamalar eleştiriye ve etik değerlendirmeye açık olmalı. Bu, düşünceyi susturmak değil; kamusal etkisi bulunan mesleki sözün hangi ölçütlerle değerlendirileceğini belirlemek demek. Özgürlük ile sorumluluğu birlikte korumanın yolu da açık, öngörülebilir kurallardan geçiyor. Bu değerlendirme, düşünceyi yasaklamak değil; mesleki sorumluluğun ölçütlerini uygulamaktır.

AYM, 39. maddeyi disiplin eylemleri ile cezalar arasındaki ilişkinin yeterince belirgin olmaması ve keyfî uygulamaları önleyecek güvencelerin bulunmaması nedeniyle iptal etti. Meclise yeni düzenleme yapması için dokuz ay süre tanındı. Süre doldu; madde 26 Ocak 2026’da yürürlükten kalktı. Böylece AYM’nin önlemek istediği hukuki boşluk ortaya çıktı. TTB’nin Sağlık Bakanlığıyla görüşerek son halini verdiği düzenleme taslağı Meclise iletildi, ancak yasa hâlâ çıkarılmadı. Yeni düzenleme hangi eyleme hangi yaptırımın uygulanacağını açıkça tanımlamalı; soruşturma, savunma ve itiraz yollarını güvenceye almalı. Bunlar öz denetimin hukuk içinde sürdürülebilmesinin koşullarıdır. Bu durum, etik şikayetlerin nasıl sonuçlandırılacağını belirsiz bırakıyor.

TTB’nin onur kurullarında 1700’ü aşkın dosya bekliyor. Hukuki boşluk yalnızca yaptırım verilememesi anlamına gelmiyor. Hastalar sağlık hizmetine ilişkin şikayetlerinin bağımsız biçimde incelenmesinden; haklarında şikayet bulunan hekimler de kendilerini savunup aklanabilecekleri bir kurula başvurma olanağından yoksun kalıyor. Sonuç, etik ihlal iddialarının yanıtsız kalması ve haksız suçlamaların da giderilememesi. Bu dosyaların her biri, sağlık hizmetine duyulan güveni ve kişilerin sağlık hakkını ilgilendiriyor.

Mesele bir meslek grubuna ayrıcalık tanımak değil. Sağlık hizmetinden yararlananların, hekimlik uygulamalarına ilişkin iddiaların bağımsız biçimde incelenmesini isteme hakkı. Sağlık Bakanlığının idari denetimi ile seçilmiş meslek kurullarının bağımsız değerlendirmesi aynı şey değil; biri diğerinin yerini tutmuyor. Onur kurulları hekimleri toplumdan üstün tutmak için değil, mesleki sorumluluğun bağımsız kamusal denetimini sağlamak için var.

AYM’nin gösterdiği hukuki eksiklik, öz denetimi ortadan kaldırma gerekçesi olamaz. Meclisin görevi, bağımsız kurulları açık kurallarla ve güvencelerle işler hale getirecek düzenlemeyi çıkarmaktır. Yasanın gecikmesi hukuki boşluğu sürdürüyor; hastaların ve hekimlerin başvuracağı bir mekanizmayı işlemez kılıyor.

Bu, tek başına kurumsal bir mesele değil. Yasa çıkmadıkça denetimsizlik büyüyor. Bunun bedelini yalnızca TTB değil, sağlık hizmetinden yararlanan herkes ödüyor. Toplumun sağlık hakkını koruyan bağımsız bir güvenceden yoksun bırakılması hepimize zarar veriyor.