Lula’nın dijital ordusu

Brezilya’da başkanlık seçimlerinin ikinci turunda, dördüncü defa başkanlığa aday olan Lula da Silva Brezilya tarihinde görülmemiş bir biçimde 2.2 milyon oy ile geride bitirdiği ilk tur sonrasında, 4.4 milyon oy farkla kazanarak hiç şüphesiz uzun süre üzerinde konuşulacak, tartışılacak ve ders çıkarılacak bir zafere imza attı. 

Anketlerin ilk tur için kafa kafaya gösterdiği iki adaydan eski devlet başkanı ve şu an ev hapsinde bulunan Jair Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro’nun önde bitirmesi, aşırı sağın senato ve kongrede çoğunluğu elde etmesi ve eyalet valiliklerini süpürmesi solda büyük bir şok ve yenilgi dalgası yaratmıştı. Brezilya’da ilk turu geride bitirip ikinci turu kazanan bir aday örneği bulunmadığından Bolsonaro’nun başkanlık seçimlerini kazandığı yönünde genel bir kabul hem Brezilya’da hem de bölgede hakim hale geldi. Brezilya gibi bölgenin en önemli iki ülkesinden birinin aşırı sağa geçmesi ile Trump döneminde ABD desteği ile aşırı sağa kayma süreci neredeyse tamamlanmış bulunacaktı.

Şimdi ise, Lula’nın nasıl bu süreci tersine çevirerek bölgedeki aşırı sağ dalgayı frenlediği tartışılıyor. Lula ve PT’nin işinin hiç kolay olmayacağı, başkanı azletmek, bütçeyi onaylamayarak hükümeti paralize etmek, yasa çıkarmasını imkansız hale getirmek gibi birçok olasılığın çok yakında gerçekleştiğini göreceğiz. Ancak aşırı sağın bu beklenmedik yenilgiyi atlatması ve karşısındaki örgütlü gücü alt etmesi de kolay olmayacak. Peki, üç haftalık bir süre içerisinde Lula nasıl 2.2 milyon oy gerideyken 4.4 milyon oydan fazla bir farkla seçimleri kazanmayı başarabildi?

Seçim sonuçlarının ilan edildiği gece, Lula ‘Bu ikinci turda hayatımın en önemli dersini öğrendim, eğer bir lider ne yapacağını bilmiyorsa halkına sorar’ dedi. Lula bu itirafta bulunurken hemen yanında ise Bolsonarocuların simgesi haline gelmiş olan Brezilya milli takımı formasını giymiş Milletvekili André Janones’i göstererek seçim zaferinin mimarlarından biri olarak ilan etti.

İlk turdaki yenilginin hemen ardından Janones bir video mesajı yayımlayarak ikinci turu kesin olarak kazanacaklarını iddia etti ve herkesi Lula’nın ordusu adını verdiği WhatsApp kanalına katılmaya çağırdı. 60 bine yakın üyesi olan kanal hızlı bir biçimde milyonlara ve en sonunda 11 milyon üyeye ulaştı. Kanalın temel amacı sosyal medya platformlarında uygulanan ve aşırı sağa görünürlük kazandıran algoritmayı aşmak, üyelerine günlük ödevler vererek belirli gönderileri öne çıkarmak, paylaşmak ya da görmezden gelmeyi sağlamaktı.

Evanjelik, hukuk eğitimini otobüslerde bilet kontrolü yaparak finanse etmiş ve 2018 kamyoncu eylemi esnasında sosyal medya platformlarında ün kazanmış 42 yaşındaki Janones, askerler, birlikler, emirler gibi militarize bir jargon kullanarak idare ettiği takipçiler sayesinde sosyal medyadaki anlatıyı domine etmeyi başardı. Başta Lula’nın resmi kampanya ekibi tarafından şüpheyle karşılansa da daha sonra kampanyayı Lula ile doğrudan, günü gününe iletişim kurarak yönlendirir hale geldi.

Hiç şüphesiz Janones’in, Lula’nın beklenmedik zaferini tek başına açıklaması beklenemez. Ancak seçimlerde katılımın artması ve yenilgi hissiyatının dağıtılması ve Bolsonarocuların çok başarılı oldukları sosyal medya platformlarının domine edilmesinin bu zaferde çok mutlak bir rol oynadığı yadsınamaz.

Lula’nın da zafer konuşmasında ulusal bağımsızlık ile yerli yapay zeka gibi teknolojilerin geliştirilmesine, platformlar üzerinden yapılan dezenformasyonun engellenmesine değinmesi de bununla ilişkilendirilebilir. Brezilyalıların günde ortalama dört saati sosyal medya platformlarında geçirdiği, temel haber ve yorumları sosyal medya platformları üzerinden edindiği göz önüne alındığında bu platformlardaki algoritmanın aşılması seçimler için hayati bir önem taşımaktaydı. Platformlar ve algoritma ele alınmadan aşırı sağın Latin Amerika’daki başarıları anlaşılamaz. Brezilya ise, bu neredeyse imkansız mücadelenin kazanılabildiği ilk cephe.