Kadınların 3’te biri kayıt dışı, her 10 kadından 9’u sendikasız

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verilerinden yararlanarak hazırladığı istihdam izleme bülteninin 167. sayısını ekim ayının başında yayımladı. Temmuz 2026 verilerine dayanan bülten, kadın istihdamındaki sınırlı artışa karşın kayıt dışı çalışmanın arttığını ortaya koydu. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının sendikalılık verileri ise, kadınların yoğunluklu istihdam edildikleri bazı iş kollarında sendikalılık oranlarının gerilediğini ve hemen hemen her iş kolunda kadınların sendikalı olma oranlarının erkeklere göre çok daha düşük seyrettiğini gösterdi.

Kadınların yüzde 29.4’ü kayıt dışı çalışıyor

Bültene göre, toplam sigortalı çalışan sayısı yıllık yüzde 1.3 (350 bin 738), aylık ise yüzde 0.7 (182 bin 5) azalarak 26 milyon 158 bin 440’a geriledi. Bununla birlikte 32.7 milyonluk toplam istihdamın 8 milyonunu kayıt dışı çalışanlar oluşturdu. Kayıt dışı istihdam oranı 2026’nın ikinci çeyreğine oranla yüzde 1 artarak yüzde 24.4’e yükseldi. Yani istihdamda yer alan hemen hemen her 5 kişiden biri kayıt dışı ve güvencesiz bir biçimde çalıştı. Kayıt dışı çalışma tarım sektöründe çok daha yaygın ilerledi. Tarımda kayıt dışılık oranı yüzde 81.3 iken tarım dışı sektörlerde bu oran yüzde 15.1.

Kadınların kayıt dışı istihdamdaki payı erkeklerin üzerinde gerçekleşti. Erkeklerde kayıt dışı çalışma oranı yüzde 21.9 iken kadınlarda yüzde 29.4 olarak gerçekleşti. Yani, çalışan her 3 kadından biri kayıt dışı ve güvencesiz çalıştı. Kayıt dışı çalışmanın yüksek olduğu tarım sektöründe ise kadın istihdamındaki kayıt dışılık yüzde 91.9 olarak belirlendi.

İnsan sağlığı hizmetlerinde kadın istihdamı geriledi

Temmuz 2026’da sigortalı ücretli çalışan kadın sayısı temmuz 2025’e göre yüzde 1 artsa da (57 bin 990 kişilik artış) haziran ayına kıyasla yüzde 3.2 (202 bin 13 kişi) azalarak 6 milyon 23 bin 806’ya geriledi.

Kadın istihdamındaki artışın en fazla olduğu sektör, 24 bin 424 kişilik artışla yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri oldu. Burayı 23 bin 659 kişilik artışla perakende ticaret, 14 bin 911 kişilik artışla ev içi çalışan personelin işverenleri olarak hane halklarının (temizlik işçiliği, bakıcılık gibi) faaliyetleri izledi.

Kadın istihdamındaki azalmanın yoğunlaştığı sektörlerin başında insan sağlığı hizmetleri geldi. Bu sektörde kadın sigortalı çalışan sayısı temmuz 2025’e göre 33 bin 48 azaldı. Giyim eşyalarının imalatı ise 21 bin 985 azalmayla kadın istihdamının gerilediği diğer sektör oldu.

Kadınların yalnızca yüzde 10.86’sı sendikalı

Kayıt dışı ve güvencesiz çalışmaya karşı kadın işçiler açısından bir koruma sağlayan sendikalı olmaya ilişkin veriler ise çok iç açıcı değil. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının temmuz 2026 verileri, kadınların sendikal örgütlülüğünün erkeklere oranla çok daha düşük olduğunu gösterdi. Ocak 2026 verileriyle karşılaştırıldığında genel sendikalaşma oranı 0.65 puan gerileyerek yüzde 13.79 oldu.

Temmuz 2026 itibarıyla kadın işçi sayısı 5 milyon 517 bin 714’e ulaştı. Kadınlar toplam işçilerin yüzde 31.30’unu oluşturdu. Sendikalı kadın işçi sayısı 599 bin 198 olurken kadınların toplam sendikalı işçiler içerisindeki payı yüzde 24.6’da kaldı.

Kadın işçilerin kendi aralarında sendikalaşma oranı yüzde 10,86 olarak gerçekleşirken erkek işçilerde bu oran yüzde 15.12 oldu. Yani çalışan her 10 kadından yalnızca biri sendikalı olarak çalıştı.

Kadınların yoğun çalıştığı iş kollarında sendikalaşma düşük

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (ÇSGB) verileri kadınların yoğunluklu çalıştığı iş kollarında sendikasızlığın yaygınlığını ortaya koydu. Gıda sanayisinde ocak 2026’da 771 bin 728 olan işçi sayısı temmuzda 16 bin 669 arttı. Ancak bu artış sendikalaşma oranına yansımadı. Sendikalaşma oranı 0.30 puan gerileyerek yüzde 12.41 oldu. Sektörde çalışan kadın işçilerin yalnızca yüzde 8.72’si sendikalı.

Dokuma, hazır giyim ve deri iş kolunda ise işçi sayısı ocak ayına göre 39 bin 614 artarak 1 milyon 52 bin 756’ya yükseldi. Buna rağmen sendikalı işçi sayısı 4 bin 862 azaldı ve sendikalaşma oranı yüzde 7.41’e geriledi. Bu iş kolunda çalışan kadınların ise yalnızca yüzde 5:91’i sendikalı.

İletişim iş kolunda işçi sayısı 204 bin 416’dan 209 bin 179’a yükselirken sendikalaşma oranı 1.88 puan artarak yüzde 13.96 oldu. Ancak kadınların sendikalaşma oranı yüzde 5.54’te kaldı. Erkeklerde bu oran yüzde 21.87 olarak gerçekleşti. Yani bu iş kolunda yalnızca 20 kadından biri sendikalı olarak çalıştı.

Sağlık ve sosyal hizmetler iş kolunda ise toplam işçi sayısı ocak ayına göre 2 bin 305 azalarak 792 bin 568’e geriledi. Buna karşılık sendikalı işçi sayısı 3 bin 229 arttı ve sendikalaşma oranı yüzde 33.81’e yükseldi. Ancak bu iş kolunda da kadınlarla erkekler arasındaki sendikalaşma farkı belirgin. Kadın işçilerin yüzde 25.75’i sendikalıyken erkeklerde bu oran yüzde 45.48 oldu.

Metal ve petrokimyada kadınların sendikalaşması daha da düşük

Metal ve petrokimya iş kollarında da kadınların sendikal örgütlenme oranları düşük seviyede kaldı.

Metal iş kolunda çalışan işçi sayısı ocak 2026’ya göre 43 bin 925 artarak 1 milyon 962 bin 44’e yükseldi. Ancak sendikalı işçi sayısı 8 bin 627 azaldı ve sendikalaşma oranı yüzde 17.51’e geriledi. Bu iş kolunda kadınların sendikalaşma oranı yüzde 13.64 oldu.

Petrokimya iş kolunda ise toplam işçi sayısı 19 bin 100 artarak 621 bin 625’e ulaştı. Ancak sendikalı işçi sayısı 1940 azaldı ve sendikalaşma oranı yüzde 9.44’e düştü. Kadınların sendikalaşma oranı yüzde 3.10’da kalırken erkeklerde bu oran yüzde 11.56 olarak gerçekleşti.

İmalatta daralma yeniden başladı

TEPAV bültenine göre imalat sektöründe haziran ayında duran istihdam kaybı temmuzda yeniden başladı. Temmuz ayında 88 alt sektörün 28’inde sigortalı çalışan sayısı geriledi.

İstihdam kaybının en yüksek olduğu sektör, 35 bin 806 kişilik azalışla giyim eşyalarının imalatı oldu. Bu sektörde çalışan sayısı yıllık yüzde 5.9 geriledi. İnsan sağlığı hizmetlerinde 31 bin 162, fabrikasyon metal ürünleri imalatında (makine ve teçhizat hariç) ise 12 bin 263 kişilik istihdam kaybı yaşandı.

Kayıtlı istihdamda en sert düşüş deprem bölgesinde

Kayıtlı istihdamdaki gerileme iller bazında da dikkat çekti. Yıllık değişime göre sigortalı çalışan sayısının en hızlı azaldığı iller, yüzde 17.2 ile Malatya, yüzde 15.5 ile Adıyaman ve yüzde 11.4 ile Hatay oldu. Deprem bölgesindeki bu üç il, kayıtlı istihdam kaybının en yüksek yaşandığı iller arasında yer aldı.