HTŞ yönetimi altında iki yıl geride kalırken… Suriye’de ekonomik sorunlar ve istikrarsızlık büyüyor

İngiltere, ABD, Türkiye gibi ülkelerin desteğiyle 2024 sonunda Şam’a giren Heyet Tahrir Şam (HTŞ) örgütü ve lideri Ebu Muhammed el Colani (Ahmet eş Şara), yaklaşık iki yıldır Suriye’yi yönetiyor. HTŞ-Colani yönetiminin iki yılı geride kalmaktayken başlangıçta vaat edilen istikrar ve refah ise Suriye halkı için halen çok uzak. Şam yönetimi, bir yandan giderek büyüyen ekonomik zorluklar; yıllar süren iç savaş boyunca bizzat kendileri tarafından da yaygın şekilde kullanılmış etnik ve dinsel düşmanlık ve şiddetin bakiyesi olarak kalan sorunlarla ve geçmişte birlikte davrandığı diğer cihatçı grupların tehditlerle karşı karşıya. Sünni-Arap nüfusun çoğunluğu oluşturması nedeniyle HTŞ’nin kolay hakimiyet sağlayacağı düşünülen Halep’te patlak veren gösteri ve saldırılar Suriye’yi yönetmenin ne kadar zor olduğunu bir kez daha gösteriyor.

Suriye’nin ikinci büyük kenti ve ülke ticaretinin kalbi olan Halep’te, artan hayat pahalılığı ve özellikle akaryakıt fiyatlarına yönelik protestoların yanı sıra Kürtlerin anadilde eğitim talebiyle giriştiği eylemler dikkat çekiyor. Bunların yanı sıra kentte özellikle enerji altyapılarına yönelen ve koordineli gözüken sabotajlar da yaşamı zorlaştırıyor.

SOHR: Eylül ayında en az 207 kişi öldürüldü

Suriye İnsan Hakları Gözlemevi’nin (SOHR) eylül raporuna göre bir ay içinde 207 kişi öldürüldü. Raporda yer alan iddiaya göre 19 kişi ‘iç çatışmalarda’, 3 kişi HTŞ mensupları tarafından vurularak, 12 kişi ‘mezhepsel’ nedenlerle, 58 kişi sivil cinayetler sonucu, 2 kişi hapishanede işkenceyle, 1 kişi ‘Türk Jandarması’ tarafından, 13 kişi ise mayın ve mühimmat depolarının patlaması sonucu öldü. Toplu mezarlarda 7 kişinin cesedinin bulunduğu belirtdi..

Eylül ayında ölen 207 kişi arasında 45 HTŞ militanı da bulunuyor. Öldürülen 47 silahlı unsurun 45’inin HTŞ güçlerinden olması, Colani yönetimini ‘yoldan sapmakla’ suçlayan eski silah arkadaşlarının askeri potansiyelini gösteriyor. HTŞ güçlerine kayıp verdirenler arasında Colani’nin 2013’te hakimiyet ve liderlik kavgasına girerek ayrıldığı IŞİD örgütü de var.

Alevi işçilerin servis aracına silahlı saldırı

Bu saldırıların bedelini ödeyen kesimlerden biri de Aleviler. Alevilere yönelik katliam ve saldırılara geçtiğimiz gün yeni bir boyut eklendi ve Humus’ta özel bir şirketin işçilerini taşıyan servis otobüsüne silahlı saldırı düzenlendi. SOHR, öldürülen yedi işçinin tamamının Alevi olduğunu açıkladı.

HTŞ yönetimi bir yandan da altyapı ve enerji tesislerine yönelik sabotajlarla uğraşıyor. 21 Eylül’de Halep yakınlarındaki Al-Eis askeri tesisinde, 20 Eylül’de Deyrizor’daki mühimmat depolarında “bilinmeyen sebeple” patlamalar meydana geldi.

Şam kırsalındaki Tishreen Termik Santrali’ni besleyen ana doğalgaz boru hattına düzenlenen sabotaj, Tishreen, Deir Ali ve Al-Nasiriya santrallerini aynı anda devre dışı bıraktı. Eş zamanlı olarak Al-Shoula ile Deyrizor arasındaki ana vananın vurulması, Haseke’deki Jbessa tesisinden gelen yakıt akışını kesti. IŞİD’in Suriye’deki doğalgaz altyapısını geçmişten beri hedef aldığı biliniyor. İç savaş döneminde Esad yönetiminin buradan gelen gelirlerini kesmeyi hedefleyen IŞİD, örneğin 2015’te de Furklus’ta bir doğalgaz borusunu patlatmıştı.

Son birkaç haftadır IŞİD’in uyuyan hücrelerine yönelik operasyonlar da dikkat çekiyor. Bir hafta önce HTŞ’nin güvenlik güçleri, Rakka başta olmak üzere, Halep, İdlib ve Humus’ta düzenlediği operasyonla saldırı hazırlığında olduğu belirtilen bir IŞİD hücresini çökerttiğini, aralarında dört yöneticinin de bulunduğu çok sayıda örgüt üyesini yakaladığını duyurdu.

Patlama ve sabotajların kim tarafından gerçekleştiğine dair henüz net bir bilgi olmasa da sahadaki askeri rekabetin tahrip edici etkisi dikkat çekiyor. HTŞ yönetiminin güvenlik zafiyetini teşhir ederek otorite boşluğundan beslenen ve hücrelerini yeniden canlandırmayı hedefleyen IŞİD unsurlarından bazı ‘bağımsız’ çetelere kadar pek çok aktör, bu düzensizliği derinleştirmek için çaba sarf ediyor.

Halk uzun mesafeleri yürümek zorunda kalıyor

Tüm bu askeri ve siyasi gerilimin yanı sıra Suriye halkı çok ağır ekonomik koşullar altında ezilmeye de devam ediyor. Süveyda’da yaşanan ekonomik çöküşü aktaran Enab Baladi gazetesine konuşan bölge halkı, 'makdus' (patlıcan turşusu) için kışlık erzak yapmanın dahi hayal olduğunu anlatıyor. Şehirlerarası ulaşım ve taksi ücretlerinin iki katına çıkması, Suriyelileri uzun mesafeleri yürümeye mecbur bırakırken; yakıt maliyeti altında ezilen şoför esnafı yolcu bulamaz hale geliyor.

Eti, sütü, meyveyi sofrasından neredeyse tamamen çıkaran Suriye halkı için yeni rejim daha derin bir yoksulluk ve sürekli bir ölüm tehdidi dışında bir şey getirmiş gözükmüyor.