Koçköprü Barajı Zilan Vadisi'ni kurutuyor

Van - Erciş ilçesinde bulunan Zilan Çayı ve Vadisi üzerinde 35 yıl önce yapılan Koçköprü Barajı'nda su kaybı giderek artıyor. 1978 ile 1992 yılları arasında Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından inşa edilen baraj, yaklaşık 85 milyon metreküp su depolama kapasitesine sahip. Koçköprü Barajı, Zilan çayı üzerinde sulama, enerji üretimi ve taşkın kontrolü amacıyla inşa edildi. 13 bin 470 hektarlık alana su verdiği belirtilen baraj, 9 megavat kurulu güce sahip. Barajın gövde yüksekliği ise temelden tabana kadar 74 metre boyutunda. Rezervuarında maksimum su tutma kapasitesi ise dolusavak kapasitesine göre 86.400 hm³ (hektometreküp) olarak kaydedildi. Bölgede bulunan tarım arazilerine can suyu sağladığı belirtilen baraj, yaşadığı su kaybı nedeniyle alarm veriyor.

Mezopotamya Ajansı’ndan Zeynep Durgut’un haberine göre baraj gölündeki suyun çekilmesiyle birlikte vadinin bazı kesimlerinde su kaynakları kururken, suya bağlı canlıların yaşam alanları da daralıyor. Özellikle son yıllarda düzensiz yağışlar ve artan su ihtiyacı, barajdaki su seviyesini düşürüyor.

Baraj vadiyi kuruttu

Koçköprü Barajı'nda özellikle 2025 yılında ciddi su kaybı yaşandı. Barajın doluluk oranı bir önceki yıla göre önemli ölçüde gerilerken, suyun çekilmesiyle göl tabanının bazı bölümleri ortaya çıktı. Vadinin kıyılarında kuruyan alanlar, bölgede yaşanan kuraklığı ortaya koydu. Daha önce su altında kalan alanların yeniden görünür hale gelmesi, barajdaki su seviyesindeki düşüşün boyutunu da gözler önüne serdi. Barajın su kaynağı olan Zilan Çayı ve vadi boyunca devam eden su sistemi, çok sayıda canlı için yaşam alanı oluşturuyor. Bu nedenle su seviyesindeki azalma yalnızca baraj gölünü değil, vadinin genel ekolojik dengesini de etkiliyor. Suyun azalmasıyla birlikte bu sistemin devamlılığı ve vadideki doğal yaşamın sürdürülebilirliği de tehdit altında.

Söz konusu alanda endemik balık türlerinin yanı sıra çok sayıda kuş ve memeli hayvan ile çeşitli bitki türleri bulunuyor. Ancak barajdaki su seviyesinin düşmesi ve bazı alanların kurumasıyla birlikte ekolojik zincirin bütününde bozulma yaşanıyor. Suya bağlı yaşam alanlarının daralması, özellikle balıklar ve su kaynaklarını kullanan diğer canlılar açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Bir yıl içindeki değişim

Barajda dikkat çeken bir diğer nokta ise su seviyesindeki belirgin dalgalanmalar. Barajın doluluk oranı 2025 yılında yüzde 50'nin altına kadar geriledi. Suyun çekilmesiyle birlikte daha önce su altında kalan alanlar da yeniden ortaya çıktı. Barajın teknik kapasitesinin yaklaşık 85 milyon metreküp olduğu belirtilirken, vadinin ekolojik su ihtiyacının ne kadar olduğu ise bilinmiyor. Barajdaki kuraklık yalnızca vadi ile sınırlı kalmadı, Erciş Ovası'nı da kuraklığa doğru götürüyor. Tarımsal alanların sulanmasında kullanılan suyun azalması, ovanın tarımsal faaliyetleri açısından da risk oluşturuyor. Özellikle su ihtiyacının arttığı dönemlerde yaşanabilecek su yetersizliği, üreticilerin sulama olanaklarını doğrudan etkiliyor.

Barajdaki kuraklığın devam etmesi durumunda bölgedeki ürün veriminin düşmesi ve bazı tarımsal alanların yeterince sulanamaması tehlikesi de ortaya çıkıyor. Tarımsal üretimin büyük ölçüde suya bağlı olduğu bölgede, barajdaki su seviyesinin düşmesi sulama planlaması açısından da yeni riskleri beraberinde getiriyor.

Barajdaki kirlilik de canlı yaşamını yok ediyor

Baraj suyunun çekilmesi ile birlikte daha önce su altında kalan plastikler, ambalajlar, çeşitli atıklar ve diğer çöpler de ortaya çıktı. Suyun çekilmesiyle görünür hale gelen çöp, vadideki ekolojik sorunun yalnızca kuraklıktan kaynaklanmadığını da gözler önüne serdi. Söz konusu durum vadinin içinde bulunan çok sayıda canlı türünün de tehlike ile karşı karşıya olduğunu gösteriyor.

Zilan Çayı üzerinde yapılan HES ve Baraj projeleri, vadinin kaynak suyunu kuruturken, tarımsal üretimi ve bölgedeki doğal yaşamın devamlılığını da ciddi oranda etkiliyor. Suyun azalmasıyla birlikte yalnızca baraj değil, vadinin kendisi de gün geçtikte biraz daha kuruyor.

(MA)