TTB'den 15 saatlik İBB duruşmaları için bilimsel değerlendirme: 'İşkence ve zalimane muamele'

Türk Tabipleri Birliği (TTB), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davasında birbirini takip eden günlerde 14-15 saate varan oturumların yol açtığı olumsuzluklara dair tıbbi bir rapor yayımladı. Mevcut duruşma ortamının sanıklardan savunma makamına ve mahkeme heyetine kadar tüm yargılama unsurlarının bedensel, zihinsel ve ruhsal dengesini bozabileceğini duyuran TTB, bu tablonun adil yargılanma prensibini doğrudan zedeleyebileceği uyarısını paylaştı. TTB, sürecin "insan eliyle oluşturulmuş travma" niteliği taşıdığına işaret ederek Dünya Sağlık Örgütü standartları uyarınca da "işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele" çerçevesinde ele alınabileceğini belirtti.

Raporda, 53'ü cezaevinde bulunan sanıkların ağır cezalarla yargılandığı, avukatların ise oturumlara yetişebilmek adına günlük en az 100 kilometrelik yolculuklara katlanmak zorunda bırakıldığı aktarıldı.

Fiziksel etkileri

Yoğun celse düzeninin bedensel, zihinsel ve psikolojik bitkinliği katladığını vurgulayan raporda, tablonun tansiyon düşüklüğü, kalp çarpıntısı ve kan şekeri düşüşü gibi klinik sonuçlar doğurabileceği kaydedildi. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 148/1. maddesindeki şüpheliyi yorma yasağına değinilen raporda duruma dair şu tespitlere yer verildi:

“Fiziksel, ruhsal ve bilişsel sağlık birbirinden ayrı değerlendirilemez. Uzun süreli uyanıklık, yetersiz uyku ve dinlenme, beslenme, fiziksel yorgunluk, yoğun zihinsel yük ve psikososyal stres; kişinin ruhsal iyilik halini ve dikkat, bellek, bilgi işleme, muhakeme ve karar verme gibi bilişsel işlevlerini etkileyebilir. Taşikardi, hipotansiyon, hipoglisemi gibi belirtilere neden olur. Bu etkiler, birbirini artırarak kişinin genel işlevselliğini ve kendisini koruma kapasitesini de zayıflatabilir. Somut olayda 14-15 saate ulaşan duruşmaların ardışık günlerde sürdürülmesi, yeterli uyku ve dinlenme olanağını azaltmakta; duruşmaların gece yarısını aşması ve müdafilerin her gün en az 100 kilometre yol kat etmek zorunda olmaları bu yükü artırmaktadır.”

"Muhakame süreçleri etkilenebilir"

Bitmek bilmeyen celselerin yalnızca yargılananların savunma yapma ve avukatların görevlerini icra etme kabiliyetlerini engellemekle kalmadığı, aynı zamanda heyetin sağlıklı hüküm verme yetisini de aşındırdığı aktarıldı. TTB bu boyutu şu sözlerle aktardı:

“Bu koşulların bir arada bulunması, fiziksel, ruhsal ve bilişsel yorgunluğun birikmesine neden olur ve psikososyal zorlanma yaratabilir. Uzun süreli yorgunluk, ve yetersiz dinlenme ve beslenme; dikkat ve odaklanma, bilgileri takip etme ve değerlendirme, muhakeme etme ve karar verme kapasitesini olumsuz etkileyebilir. Fiziksel, ruhsal ve bilişsel yükün artması; yargılanan kişilerin kendilerini ifade etme, durumlarını değerlendirme, karar verme ve kendi haklarını koruma; müdafilerin ise savunma görevlerini etkin biçimde yerine getirme kapasitelerini azaltabilir. Dinlenmeden saatler süren sorgulamalar yargılayanlar için de karar verme, muhakeme süreçlerini etkileyebilir.”

"İnsan hakları ihlali olarak değerlendirilebilir"

Değerlendirmenin kapanış kısmında, adil yargılanma şartlarını ortadan kaldıran bu fiziksel ve ruhsal ortamın hak ihlali düzeyine tırmandığı aktarıldı. TTB, yargılamanın bu biçiminin insan kaynaklı bir travma biçiminde tanımlanması gerektiğini şu ifadelerle vurguladı:

"Bu çerçevede, 14-15 saate ulaşan ve ardışık günlerde sürdürülen duruşmaların; uzun ulaşım süreleri, tutukluluk, ağır ceza tehdidi, belirsizlik ve yoğun psikososyal stresle birlikte, kişilerin fiziksel, ruhsal ve bilişsel bütünlükleri ile kendilerini ve haklarını koruma kapasiteleri üzerindeki etkileri bakımından insan hakları ihlali açısından değerlendirilmesi gerekir... Belirli bir yargılama düzeninin CMK 148/1 kapsamında "yorma" oluşturup oluşturmadığı veya işkence ya da diğer kötü muamele biçimlerinden biri olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hukuki bir nitelendirme olmakla birlikte işkence ve kötü muamele uygulamaları yol açacağı sağlık sorunları itibarıyla bir hastalık etkeni olarak değerlendirilmekte... Adil yargılama hakkının ihlali niteliğindeki bu tanımlanan uygulamaların yol açacağı sağlık sorunları gözetildiğinde insan eliyle oluşturulmuş travma olarak kabulü ve Dünya Sağlık Örgütü'nün uluslararası hastalık sınıflandırması, ICD 10 kapsamında Y07,3 kodu ile de belirtilen 'işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele' kapsamında değerlendirilmesi uygun olacaktır."

(Politika Servisi)