BM ve Temiz Hava Koalisyonu'nun yeni raporuna göre; Temiz hava yatırımları milyonlarca hayatı ve ekonomiyi kurtarabilir

Çanakkale - İklim değişikliğinin ekonomik etkilerinin her geçen gün daha fazla hissedildiği küresel bir süreçten geçiliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından hazırlanan güncel çalışmalar, küresel ısınmayı bir buçuk derece seviyesinde tutma hedefinin aşılma riskiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Son dönemde Tibet ve Nepal sınırında meydana gelen ve yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine yol açan sel felaketinin Nepal hükümetine yaklaşık beş milyar dolarlık bir ekonomik fatura çıkardığı ifade ediliyor.

Bu süreçte UNEP ve İklim ve Temiz Hava Koalisyonu (CCAC) ortaklığında hazırlanan yeni bir rapor, iklim krizi ile hava kirliliğinin ortak nedenlerine odaklanarak bu iki alandaki bütünleşik mücadelenin önemine işaret ediyor. "Gizli kazanımlar: İklim ve temiz hava eyleminin ekonomik ve sağlık getirileri" başlıklı bu rapor, iklim değişikliği ve temiz hava hedeflerini bir arada ele alan yatırımların taşıdığı yüksek potansiyeli ayrıntılarıyla ele alıyor.

Ortak mücadeleyle gelen on beş katlık getiri

Raporda yer alan değerlendirmelere göre, iklim değişikliği ve hava kirliliğiyle ortaklaşa mücadele amacıyla atılacak adımlara yatırılan her bir Amerikan doları, yaklaşık on beş dolarlık bir ekonomik fayda olarak geri dönüyor. Rapora göre belirlenen 25 önlemin gecikmeksizin yaşama geçirilmesi halinde elde edilecek küresel ekonomik faydanın 2035 yılında küresel gayri safi yurt içi hasılanın yüzde 2,8'ine, 2050 yılında yüzde 4,5'ine ve 2100 yılında ise yüzde 11,4'üne denk geleceği öngörülüyor. Buna karşılık, dünya genelinde 2022 yılında fosil yakıt sübvansiyonlarına küresel hasılanın yüzde 2,18'inin harcandığı, 2023 yılında ise sağlık hizmetlerine yüzde 9,3'lük bir pay ayrıldığı hatırlatılıyor. Ortak eylemlerin ertelendiği her bir yılın ise küresel ekonomiye yıllık bir buçuk trilyon dolardan fazla bir kayıp getireceği hesaplanıyor.

Hava kirliliğinin küresel ölçekteki ağır insani bilançosu

Küresel ölçekte hava kirliliğinin yol açtığı kayıplar oldukça ciddi seviyelere ulaşıyor. Değerlendirmelere göre, 2025 yılında insan kaynaklı dış ortam hava kirliliği dünya genelinde yaklaşık 6,4 milyon erken ölüme neden olurken, ev içi hava kirliliği de 300 bini çocuk olmak üzere iki milyon kişinin daha yaşamını yitirmesiyle sonuçlandı. Ortaya konan 25 maddelik önlem paketinin eksiksiz uygulanmasıyla 2050 yılına kadar hava kirliliği kaynaklı 144 milyon erken ölümün ve yüz milyonlarca kronik hastalığın önlenebileceği öngörülüyor. Enerjiden ulaşıma, tarımdan atık yönetimine kadar altı farklı sektörü kapsayan bu bütünleşik önlemler, karbondioksit emisyonlarını yarı yarıya azaltmayı, metan emisyonlarını yüzde altmış düşürmeyi ve diğer başlıca hava kirleticilerini yüzde yetmiş oranında geriletmeyi amaçlıyor. Bu kapsamlı adımların küresel ısınmayı 2050 yılına kadar yaklaşık 0,34 derece, yüzyıl sonuna kadar ise 1,4 derece kadar önleyebileceği ifade ediliyor.

“Temiz hava, topluma yapılacak en iyi yatırımdır”

Raporun yazarlarından London School of Economics and Political Science Öğretim Üyesi Dr. Simon Dietz, iklim değişikliği ve hava kirliliğini ayrı sorunlar gibi değerlendirmenin elde edilecek faydaları azımsamak anlamına geldiğini, bu iki alan birlikte modellendiğinde elde edilen kazanımların çok daha yüksek olduğunu belirtiyor. Clean Air Fund Kıdemli Araştırmacısı Dr. Maria Neira ise temiz havanın bir toplumun yapabileceği en akıllıca yatırımlardan biri olduğunu vurgulayarak, bu mücadelenin sağlık, iklim ve kalkınmayı bir arada sunduğunu ifade ediyor.

Temiz havanın ülke için hayati ve ekonomik değeri

Hava kirliliğinin yarattığı tehditler ve çözüm yolları Türkiye açısından da büyük bir önem taşıyor. Temiz Hava Hakkı Platformu tarafından hazırlanan Kara Rapor 2025 verileri, hava kirliliğinin ülke ekonomisine olan ağır yükünü ortaya koyuyor. Türkiye'de partikül madde kirliliğinin bir yıllık ekonomik maliyetinin yaklaşık 138 milyar dolara ulaştığı ve bu miktarın 2024 yılı gayri safi yurt içi hasılasının yüzde onuna denk geldiği hesaplanıyor. Raporu ve küresel gelişmeleri değerlendiren Temiz Hava Hakkı Platformu Yürütme Kurulu Üyesi ve Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan, UNEP ve CCAC raporunda önerilen tedbirlerin Türkiye'de de hayata geçirilmesinin önemini vurguluyor. Çağlayan, bu önlemlerin hem ekonomideki ağır maliyeti hafifletebileceğini hem de ülkede hava kirliliği kaynaklı yıllık 62 binden fazla erken ölümü önleme potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor. Hava kalitesinin Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen kılavuz değerlere çekilmesi durumunda Türkiye'de her yıl en az 60 bin hayatın kurtarılabileceği ifade ediliyor. Türkiye için bu durumun en somut karşılığının elektrik üretiminde kömür kullanımından vazgeçmek olduğunu ifade eden Çağlayan, bu adımın küresel çözüme de anlamlı bir katkı sağlayacağını vurguluyor.