Dünyanın en büyük biyolüminesans omurgalısı: Kendi ışığını avlanmak için kullanıyor olabilir

Derin denizlerde yaşayan ve dünyanın en büyük biyolüminesans omurgalısı olarak bilinen kitefin köpekbalığının (Dalatias licha) kendi ışığını yalnızca kamuflaj için değil, avını bulmak için de kullanıyor olabileceği ortaya çıktı.

Bilim insanlarının yaptığı yeni araştırmada, köpekbalığının vücudundaki biyolüminesans ışığının yayılımı incelendi. Bulgular, özellikle hayvanın ön ve yan bölümlerinden yayılan ışığın, deniz tabanındaki avların tespit edilmesine yardımcı olabilecek bir "biyolojik projektör" işlevi görebileceğine işaret etti.

Araştırma, Belçika'daki Université catholique de Louvain'den deniz biyoloğu Julien Claes liderliğindeki ekip tarafından gerçekleştirildi ve sonuçlar iScience dergisinde yayımlandı.

Işığın bir bölümü kamuflajla açıklanıyor

Okyanusun yüzlerce metre derinliğinde güneş ışığı giderek azalıyor. Bu bölgelerde yaşayan canlılar, yukarıdan süzülen zayıf ışık nedeniyle aşağıdan bakıldığında siluet şeklinde görülebiliyor.

Bazı deniz canlıları bu durumu önlemek için "karşı aydınlatma" adı verilen bir kamuflaj yönteminden yararlanıyor. Vücutlarının alt kısmından ışık yayarak yukarıdan gelen doğal ışıkla uyum sağlayan hayvanlar, böylece yırtıcıların veya avların görüş alanında daha az belirgin hale geliyor.

Kitefin köpekbalığının karnından yayılan ışığın da bu mekanizmayla uyumlu olduğu belirlendi. Araştırmacılar, ışığın mavi-yeşil renkte olduğunu ve yaklaşık 491 nanometrelik dalga boyunda yoğunlaştığını tespit etti.

Işığın parlaklığının da köpekbalığının yaşadığı yaklaşık 480 ila 540 metre derinliklerdeki gün ışığı koşullarıyla örtüştüğü görüldü.

Ancak ışık sadece aşağıya doğru yayılmıyor

Araştırmanın dikkat çekici bulgusu ise ışığın yayılma yönünde ortaya çıktı.

Bilim insanları, kitefin köpekbalığının ışığının diğer karşı aydınlatma kullanan canlılardan farklı olarak yanlara doğru oldukça geniş bir alana yayıldığını belirledi. Bu yayılım özellikle köpekbalığının burnu, çenesi ve göğüs yüzgeçleri çevresinde daha belirgin.

Araştırmacılara göre bu durum, ışığın deniz tabanını yanlardan aydınlatarak köpekbalığının karanlık ortamda avlarını tespit etmesine yardımcı olduğu ihtimalini güçlendiriyor.

Bu nedenle ekip, söz konusu ışık yayılımını bir tür "biyolojik projektör" olarak değerlendiriyor.

Yavaş yüzmesi de bu teoriyi destekliyor

Kitefin köpekbalığının avlanma biçimi de bu ihtimali destekleyen unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Yaklaşık saniyede 13 santimetre hızla hareket ettiği belirtilen kitefin köpekbalığı, bilinen en yavaş yüzen köpekbalığı türlerinden biri. Buna karşın beslendiği türler arasında hızlı hareket edebilen fener köpekbalıkları ve kafadanbacaklılar bulunuyor.

Araştırmacılar, köpekbalığının yavaş hareket etmesi nedeniyle avlarını aktif biçimde kovalamak yerine, karanlık ortamda ışığından yararlanarak onları tespit etmesinin avantaj sağlayabileceğini düşünüyor.

Sırt yüzgecindeki ışık yeni sorular doğurdu

Araştırmada köpekbalığının sırt yüzgecindeki biyolüminesans da dikkat çekti.

Sırt yüzgecinden yayılan ışık, karın bölgesindeki ışıktan yaklaşık 10 kat daha sönük olsa da çevredeki yukarı yönlü ışığa kıyasla çok daha parlak. Bu nedenle sırt yüzgecindeki ışığın kamuflaj amacıyla açıklanmasının güç olduğu belirtildi.

Araştırmacılar, bu ışığın aynı türün bireyleri arasında iletişim kurmaya veya avları çekmeye yönelik bir işlev taşıyabileceğini öne sürüyor. Ancak bu ihtimallerin henüz doğrulanmadığı özellikle vurgulanıyor.

Araştırmacılar daha fazla gözlem gerektiğini belirtiyor

Çalışmanın önemli sınırlamalarından biri, araştırmanın doğal ortamda gözlem yapılmadan gerçekleştirilmiş olması.

Bilim insanları, incelenen köpekbalıklarının Yeni Zelanda'nın doğusundaki Chatham Rise bölgesinde araştırma sırasında tesadüfen yakalanan sekiz canlıdan oluştuğunu belirtti. Bu nedenle ışığın avlanma amacıyla kullanıldığı teorisinin doğrulanması için köpekbalıklarının doğal yaşam alanlarında gözlemlenmesi gerekiyor.

Buna rağmen araştırma, derin deniz canlılarının biyolüminesansı nasıl kullandığına ilişkin mevcut anlayışı genişletiyor. Kitefin köpekbalığının ışığı, hem avcılardan gizlenmek hem de avını bulmak gibi iki farklı işleve sahip olabilir.

Araştırmanın sonuçları iScience dergisinde yayımlandı.