Filo Jet’e yolu kim açtı?

Girne Limanından Mersin’in Taşucu Limanına gitmek üzere 30 Ağustos’ta hareket eden Filo Jet, kısa süre sonra su alarak alabora oldu. 259 yolcu ve 8 mürettebatın bulunduğu gemide 8 kişi yaşamını yitirirken 20 kişi kayboldu. Facianın ardından kaptan ve mürettebatla birlikte şirket yöneticileri hakkında soruşturma başlatıldı; geminin çıkışına izin veren liman görevlileri ise görevden uzaklaştırıldı. Ancak soruşturulması gereken yalnız son seferde yaşananlar değil. Geminin geçmişi, daha önce de Taşucu’da su aldığını; HADO için satın alınmak istenirken teknik kusurlarının kayda geçtiğini ve yıllar sonra Filo Denizcilik’e geçtiğini gösteriyor. Şirketin Girne-Taşucu hat izni, ortaklarından Saim İlkılıç’a verilen istisnai vatandaşlık ve facia günü alınan çıkış kararı ise hâlâ açıklanmayı bekliyor.

HADO için getirildi, satış mahkemelik oldu

Filo Jet’in eski adı Iris Jet’ti. 2000’de Fransa’da üretilen katamaran, 2003’te Türkiye’ye getirildi. Fransız yargı belgelerine dayandırılan haberlere göre 26 Ekim 2003’te Taşucu Limanına yanaşırken baş tarafından rıhtıma çarptı; onarımlar tamamlanmadan seferlere devam etti ve 5 Kasım 2003’te ciddi biçimde su aldı. Haczedilen gemi yıllarca Taşucu’da bağlı kaldı, 2008’de 2 milyon 425 bin dolar değerle satışa çıkarıldı ve ardından Yunanistan’a gitti. Iris Jet 2018’de, Hatay Büyükşehir Belediyesinin deniz ulaşımı şirketi Hatay Deniz Otobüsleri (HADO) için yeniden Türkiye’ye getirildi. HADO, İskenderun ve Samandağ’dan Mersin, KKTC ve Beyrut’a uzanan bir hat kurmayı planlıyordu. Gemi Kos ve Bodrum’da Türk Loydu tarafından incelendi, Antalya’da makineleri seyir testine alındı. 29 Mayıs 2018’de 3 milyon 750 bin avroluk satış sözleşmesi imzalandı ancak anlaşmazlık çıkınca işlem İstanbul 17. Asliye Ticaret Mahkemesine taşındı. Kamuoyuna yansıyan teknik ve mahkeme kayıtlarına göre Türk Loydu gemide 29 kusur ve uygunsuzluk tespit etti. Eksiklerin üç incelemede de kapatılmadığı, sancak ana makinesinden yoğun duman çıktığı ve iki motorun kapsamlı revizyona ihtiyaç duyduğu belirtildi. Iris Jet 2021’de “tamamen yenilendiği” söylenerek yeniden satışa çıkarıldı; fakat çalışmaların nerede yapıldığı ve 29 uygunsuzluğun nasıl kapatıldığı açıklanmadı.

Filo gemiyi ne zaman aldı?

Geminin Filo Denizcilik’e geçiş tarihi de belirsiz. Şirket Yetkilisi Hasan Kuruağaç haziran 2024’te, “2018 yılında ikinci gemiyi aldık. Bir express aldık, bir jet” diyerek yaklaşık 4 milyon avroluk yatırımdan söz etti. Facianın ardından Girne Kaza Mahkemesinde bilgi veren Polis Müfettiş Muavini Mehmet Mannaş ise geminin 2024’te satın alındığını açıkladı. Altı yıllık fark, HADO için yapılan mahkemelik satışla Filo’nun alımı arasındaki ilişkinin ve yatırımın finansmanının açıklanmasını gerektiriyor.

HADO reddedildi, Filo’ya sonra izin çıktı

KKTC Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı, oOcak 2023’te HADO’nun Girne–Taşucu seferlerine başlayacağını açıklamıştı. Ancak HADO’nun depremden sonra İskenderun çıkışlarını Taşucu’ya taşıma başvurusu aynı Bakanlık tarafından reddedildi; şirket kararı mahkemeye götürdü. Filo Denizcilik de 1 Nisan 2024’te aynı hat için başvurdu. Şirketin anlatımına göre Türkiye Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı izin verdi, KKTC tarafı ise HADO davasını gerekçe göstererek başvuruyu bekletti ve Taşucu yerine Mersin’i işaret etti. Haziran 2024’te hâlâ izin bekleyen Filo, ağustos 2026’ya gelindiğinde Girne-Taşucu hattında düzenli sefer yapıyordu. HADO’nun davasının nasıl sonuçlandığı ve Filo’ya iznin hangi tarih ve kararla verildiği bilinmiyor. Bir dönem HADO için alınmak istenen geminin, HADO’nun giremediği hatta Filo adıyla çalışmasına yolu kim açtı?

İzin beklerken ortağına vatandaşlık

Filo’nun hat izni beklediği sırada KKTC Bakanlar Kurulu, 14 Kasım 2024 tarihli Ü(K-I) 2121-2024 sayılı kararla şirket ortaklarından Saim İlkılıç’a istisnai vatandaşlık verdi. Kararın hangi yatırım, hizmet veya özel gerekçeye dayandığı ayrıntılı biçimde açıklanmadı. Vatandaşlık ile hat izni arasında doğrudan ilişki bulunduğunu gösteren bir belge yok. Ancak Filo’nun daha sonra bekletildiği hatta girmesi, iki kararın tarihlerinin açıklanmasını zorunlu kılıyor: İlkılıç ne zaman başvurdu, şirketin hat talebi Bakanlar Kurulunun bilgisi dahilinde miydi, izin vatandaşlıktan önce mi sonra mı verildi? Şirketin ortaklık yapısı da kapalı. Filo 2010’da Kıbrıslı yedi hissedarlı bir şirket olarak tanıtıldı. Çağrı Lojistik, aynı yıldan beri Filo’nun ortağı olduğunu belirtiyor; Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Can Dönüş geçmiş dönem MHP Mersin İl Başkan Yardımcısı. İlkılıç’ın ne zaman ve hangi payla ortak olduğu bilinmiyor. Facianın ardından mahkemeye getirilen üç hissedarın isimleri de açıklanmadı.

Aynı Türk Loydu, açıklanmayan rapor

Filo Jet’in son teknik kontrolü 2 Haziran 2026’da Türk Loydu tarafından yapıldı. Arıklı, geminin kazadan iki buçuk ay önce denetlenip klas belgesi aldığını söyledi; sonuç raporu ise yayımlanmadı. 2018’de tespit edildiği belirtilen 29 uygunsuzluğun hangi onarımlarla kapatıldığı, gövde ve baş bağlantılarıyla su geçirmez bölmeler, stabilite, sintine ve alarm sistemlerinin nasıl kontrol edildiği bilinmiyor. Belgenin kapağı değil, denetimin kendisi açıklanmalı.

Kaptanlık belgesinde iki ayrı tarih

Arıklı’nın kamuoyuyla paylaştığı kaptanlık belgesi de tartışma yarattı. Avukat Mustafa Şener, Mozambik Cumhuriyeti tarafından düzenlendiği görülen Portekizce belgede anlamsız ifadeler bulunduğunu ve belgenin sahte ya da geçersiz olabileceğini ileri sürdü. Gemi Kaptanı Vefa İnesi de STCW sertifikasının 4 Temmuz 2022’de sona erdiğini, KKTC-Türkiye hattında kullanılabilmesi için gereken tanıma işlemlerinin gösterilmesi gerektiğini söyledi. Arıklı ise belgelerin Limanlar Dairesi tarafından ilgili ülkenin ve Uluslararası Denizcilik Örgütünün kayıtlarından kontrol edildiğini, ehliyetin ekim 2029’a kadar geçerli olduğunu savundu. Aynı kaptan için ortaya çıkan 2022 ve 2029 tarihlerinden hangisinin hangi belgeye ait olduğu, belgenin Mozambik makamlarından doğrulanıp doğrulanmadığı açıklanmalı.

Son seferin altındaki imza

Facia günü şirket programında kalkış saati 10.30’du; AIS kaydı geminin yaklaşık 11.57’de ayrıldığını gösteriyor. Gazeteci Ayşemden Akın, Başbakan Ünal Üstel’in açıklamasına dayanarak kötü hava nedeniyle önce izin verilmediğini, geminin yaklaşık bir saat sonra çıktığını duyurdu. Arıklı da kaptanın “ölü dalgaları” bildiğini ve sefere çıkacağını söylemesi üzerine Liman Başkanlığının izin verdiğini anlattı. Facianın ardından çıkış iznini veren liman görevlileri görevden uzaklaştırıldı. İlk kararı kim verdi, neye dayanılarak değiştirildi, hangi meteorolojik rapor kullanıldı ve liman çıkış belgesini kim imzaladı? Filo Jet faciası kaptanın “çıkacağım” demesine indirgenemez. Geminin teknik durumunu kabul eden, işletme ve hat iznini veren, kaptanın belgesini onaylayan ve son seferi açan idari zincirin tamamı açıklanmalı. Filo Jet yalnız denizde batmadı; açıklanmayan ortaklıkların, yayımlanmayan denetimlerin ve hesabı verilmeyen kamu kararlarının sonunda battı.