Artvin’in işgali: Artmin

Erzincan İliç'te bulunan Çöpler Altın Madeni’nde 9 işçi siyanürlü toprak tarafından yutulalı iki yıl oldu. Hafızalardaki acı ve sorular hâlâ tazeyken şimdi, fail şirketler SSR Mining ve Çalık Holding, ittifaklarına küresel bir madencilik şirketi olan Royal Gold’u da ekleyerek Artvin’i ‘Artmin’e dönüştürmek istiyor.

Artmin Madencilik, adını basit bir kelime oyunundan alıyor ve Artvin ile mining (madencilik) kelimeleri birleştiriliyor. İki Kanadalı maden tekeli SSR Mining ve Royal Gold ile Çalık Holding ortaklığında kurulan bu şirketin teknik planı hazır. Artvin Hod’da 35 kilometrekare kapatılacak, siyanür ile altın ve bakır çıkarılacak. Böylece Artvin’deki bir dağın altındaki cevher, New York borsasında bilanço kalemine dönüşecek.

SSR’nin ve ortağı Çalık Holdingin Erzincan İliç’teki kabarık sicili biliniyor: 9 işçinin katli, siyanür sızıntısı, milyonlarca dolarlık vergi affı, köylünün mülksüzleştirilmesi, tehditle çalıştırılan işçiler, sendikal bürokrasi, şirkete bağlanan kent…

Şimdi bu ittifakın üçüncüsü var: Royal Gold.

Maden akarsuyu yuttu

Royal Gold, son iki yılda yüzde 116’ büyüdü ve bugün 24 milyar dolarlık piyasa değeriyle (Koç Holdingin piyasa değeri 12.4 milyar dolar) dünyanın piyasa değeri en büyük 1035. şirketi. Türkiye’de 10 farklı madende küçük payları (yüzde 1-2.5 NSR payları) var. Hiçbir operasyona girişmiyor, hiçbir operasyonel sorumluluk almıyor. Ta ki Hod Maden’e kadar.

Madende ‘süper talan’ olarak nitelenen yasa yürürlüğe girmişken, Erdoğan ve Şimşek’in ABD ziyareti ve Trump’la kurulan temasın sağladığı uluslararası ‘meşruiyet’ zemini, söz konusu ‘yatırımın’ hız kazanmasına da katkı sunmuş olabilir.

Kentin adını değiştirmeye varan ve yaklaşık 1 milyar doları bulan yatırımın parçası kim?

Royal Gold’un esas patronu Stan Dempsey, Donald Trump’ın iktidarıyla “kömür savaşı”nın sona erdiğini ilan ettikten hemen sonra, “Trump yönetimi ile Kongrenin attığı adımlara baktığınızda, özellikle bizim açımızdan kömür endüstrisini ve kömürün ülke genelinde ve Colorado’da elektrik üretim kaynağı olarak kullanımını sona erdirmeyi amaçladığını düşündüğümüz bazı düzenleyici adımları ya yürürlükten kaldırmak ya da ilerletmemek için çok hızlı davrandıklarını görürsünüz. Özellikle Kongre, Obama yönetiminin son döneminde kabul edilen ve akarsu koruma kuralı olarak adlandırılan bir düzenlemeyi yürürlükten kaldırmak için Kongre İnceleme Yasası kapsamındaki yetkisini kullandı. Bu kural başlangıçta kömür rezervlerine erişmek için yapılan dağ tepesi madenciliğini (mountaintop removal) ele almayı amaçlıyordu, ancak uzun ayak yöntemi kullanan yer altı madenleri üzerinde de büyük etkileri vardı. Bu kural yer altı kömür madenciliğini durdurabilirdi” diyordu.

Akarsu koruma kuralı olarak adlandırılan düzenleme aslında cıva ve arsenik gibi tehlikeli, ağır metaller tarafından zarar görmüş akarsuların restorasyonunu öngörüyordu. Akarsuların etrafında tampon bölge uygulanacak ve 9 bin 600 kilometre akarsu ve 52 bin dönüm orman korunacaktı. Ve ancak kömür üretimi binde 2 düşecekti.

Şimdi Artvin’e ayaklarını sertçe basan Stan Dempsey ve uluslararası maden şebekesini, bu küçük aktarım anlatabilir.

Üç şirket, devlet ve Artvinliler…

Şirket 13 yılı içeren teknik rapor hazırladı ve finansal öngörülerini açıkladı. Artmin Madencilik, Hod Maden’de 1.6 milyon ons altın ve 209 milyon pound bakır çıkarmayı hedefliyor.

3.5 milyar dolar gelir ve 2.4 milyar dolarlık net kâr hedefi var. Devletin alacağı pay ise yüzde 12.8 yani 442 milyon dolar. Ve eğer indirim olmazsa ki indirim olması muhtemel,780 milyon dolar kurumlar vergisi geliri. Devlet adına en iyimser senaryoda devlet geliri 1.2 milyar dolar, şirketlerin geliri 2.4 milyar dolar olacak ve kârın yüzde 65’i şirketlere, yüzde 35’i devlete kalacak.

Şirketlere kalan gelirin ise yüzde 40’ına SSR Mining, yüzde 30’una Royal Gold (+2 NSR payı) ve yüzde 30’una da Lidya Madencilik (Çalık) el koyacak.

Rıza mekanizması: Burs, yol, sosyal tesis…

Teknik rapora göre, tıpkı İliç ve bilimum maden havzasında olduğu gibi halka da havuç dağıtılacak. İstihdam fırsatı, yerel satın almalar, toplumsal kalkınma programları, köy yollarının iyileştirilmesi, yerel halk için sosyal tesis inşası, sulama altyapısının onarımı, üniversite öğrencilerine burs…

Bu vaatler, İliç’teki altın madeni düşünüldüğünde, bir rıza üretim mekanizması olarak okunmalı. Yalnızca bir üretim tesisi değil; yerel ekonomiyi, gündelik hayatı ve güç ilişkilerini şekillendiren bir merkez… Geçim kaynaklarını sınırlandıran, hatta büyük kısmını elinden alan, tarım ve hayvancılığın zaten kırılganlaştığı bir coğrafyada madenin sunduğu ücretli istihdam, kısa sürede temel gelir kaynağına dönüşüyor.

Şirketin yol yapımı, sosyal tesis inşası, burs programları ve sulama altyapısı gibi yatırımları ise ekonomik katkının ötesinde kamusal hizmet alanına girerek şirketi yerelde yarı-kamusal bir aktör konumuna yükseltiyor ve şirket yalnızca patron değil, aynı zamanda “iyilik yapan”, “destek olan” bir otorite olarak konumlanıyor.

Teknik raporda “havuç” olarak sunulan unsurlar, sosyal sorumluluk başlıkları değil; yerel ekonomi ve toplumsal ilişkiler üzerinde belirleyici bir güç mimarisinin araçları olarak görülmeli. Milyarlarca dolar için Artvin dağına gelenler, Anadolu’ya refah sunmak için değil; milyarlarca dolar için ‘Artmin’e geliyor…