Grevden masaya, masadan kayıpla: Metal işçisinin ücreti eriyor

Türkiye Metal Sanayicileri Sendikası (MESS) ile üç ayrı konfederasyona bağlı üç metal iş kolu sendikası arasında devam eden toplu sözleşme süreci, grev kararlarının hemen ardından anlaşmayla sonuçlandı. Türk Metal, Özçelik-İş ve Birleşik Metal-İş tarafından imzalanan grup toplu iş sözleşmesi Türkiye’de genel ücretler seviyesini birikimli olarak etkileyecek.

Türk Metal 271 bin 600 üyesiyle bugün imalat sanayisinde Türkiye’nin açık ara en çok üyeye sahip olan ve uluslararası tekellere ait fabrikalarda örgütlü sendikası. Türkiye’deki sendikalı işçilerin yüzde 11.2’sini bünyesinde barındıran Türk Metal’in attığı her imza, dolaylı ya da dolaysız biçimde ülke genelindeki ücret politikaları açısından belirleyici bir rol oynuyor.

Bu üyelerin yaklaşık yüzde 40’ı, geçtiğimiz günlerde imzalanan MESS grup toplu iş sözleşmesi kapsamındaki iş yerlerinde çalışıyor. Dolayısıyla MESS sözleşmesi başta olmak üzere Türk Metal’in taraf olduğu her toplu sözleşme, yalnızca metal işçilerini değil, özel sektördeki ücret zamları için bir referans oluşturarak genel ücretler seviyesini etkiliyor.

Asgari ücretin ardından özel sektörde ücret artışları açısından en temel ölçütlerden biri olarak görülen MESS grup toplu iş sözleşmesi, bu yönüyle sermaye ve emek arasındaki güç dengesini yansıtan kritik bir gösterge.

Beş işçinin biri ortalama ücretin üzerinde

İlk olarak, Türk Metal, MESS grup toplu iş sözleşmesi kapsamında 110 bin işçi adına imza attı. Bu işçilerin 90 bini halihazırda sözleşmedeki ortalama ücretin altında ücret alıyor. Yani beş işçinin yalnızca biri ortalama ücretin üzerinde ücret alıyor. Dolayısıyla bu oran bize MESS iş yerlerinde (bu Türkiye sanayisi olarak da okunabilir) genel ücret seviyesinin hızla düştüğünü söylüyor.

Enflasyon ücreti eritti

İkinci olarak herkesin yakıcı şekilde hissettiği bir gerçek var: Enflasyon ve TÜİK. Türkiye ekonomisi uzun dönemdir ağır bir enflasyon sorunuyla karşı karşıya ve sorun çözülmüyor. Yüksek faize rağmen resmi tüketici enflasyonu ve gıda enflasyonunu doğrudan etkileyen tarımsal enflasyon yüzde 30 bandına yapıştı.

TÜİK verilerini baz alsak dahi, geçtiğimiz yılın mart ayında MESS iş yerlerinde ortalama net ücret 52 bin liraydı. Resmi enflasyona göre -sadece bu seviyenin korunabilmesi için- dahi bu senenin mart ayında aynı işçi 73 bin lira ücret almalıydı.¹ Oysa bu yıl ortalama ücret martta 79 bin liraya çıkacak. Yani artış 6 bin lira ve oran yüzde 8.21.

Aynı hesabı İstanbul Ticaret Odası (İTO) enflasyon verisine göre yaparsak durum daha kötü. İTO’nun son 12 aylık enflasyonuna üç aylık enflasyon varsayımı eklendiğinde son 15 aylık enflasyon yüzde 47.5 olacak. Ki enflasyonun ocak itibarıyla yeniden hız kazanacağı hem Merkez Bankasının sunumlarından hem de beklentilerin altında kalan faiz indiriminden anlaşılıyor. Dolayısıyla bu durum göz önüne alındığında işçilerin geçtiğimiz marttaki aynı parasal seviyedeki ücreti alabilmesi için martta net 76 bin 700 lira ücret alması gerekirdi. Miktarsal artış 2 bin 300 lira, oransal artış ise yüzde 3.

Ücretten daha fazla ‘vergi’ çekilecek

Üçüncü olarak, ücretli emeğin en az enflasyon kadar yakıcı bir gerçeği var: Vergi. Bu yıl da işçilerden daha fazla vergi alabilmek için siyasal iktidar kalem oyunu oynadı. Ocakta 12 bin 750 lira gelir vergisi ödeyen (MESS kapsamındaki) işçi aralık ayında 28 bin 750 lira gelir vergisi ödeyecek. Yani işçiden aralıkta kesilen gelir vergisi, ocakta kesilen vergiden yüzde 125 daha fazla!

Enflasyon ve vergi hesaba katıldığında ortalama ücret alan işçinin ayda cebine girecek ortalama ücret 74 bin 500 lira. Önceki mart ayıyla aynı alım gücüne sahip olabilmesi için TÜİK’e göre ne olmalıydı? 73 bin lira. İTO’ya göre? 76 bin 700 lira. TÜİK verileriyle çarpıştırırsanız işçinin zammı yüzde 2 kazanç, İTO verileriyle çarpıştırırsanız yüzde 2.9 kayıp.

Bu tablo, MESS sözleşmesinin ücretleri korumaktan çok düşük ücretleri genelleştirdiğini gösteriyor. Enflasyon ve artan vergi yüküyle birlikte işçilerin reel geliri ya yerinde sayıyor ya da geriliyor. Ortalama ücret artışı alım gücünü telafi etmiyor; çoğunluk 45-55 bin lira bandına sıkışıyor. Sonuç olarak sözleşme, emeğin değil sermayenin kazandığını yeniden gösteriyor.

Ortalama MESS Ücreti Alan İşçinin Ödeyeceği Gelir Vergisi (Aylara göre, TL)