Anadolu’da talan dalgası: 360 milyar dolarlık linyit rezervi vitrinde

Siyasal iktidar, ‘süper talan’ yasasıyla geçtiğimiz yıl maden şirketlerine Anadolu’yu ardına kadar açmasının ardından şimdi de yerin altında duran devasa linyit kaynağını ulusal ve uluslararası sermayeye açtı. ABD’ye tahsis edilen Beylikova’da nadir element rezervlerinin, Trakya ve Diyabakır petrolünün ardından şimdi de hedefte linyit yatakları var.

Türkiye işçi sınıfı iki yıldır enflasyonun altında zamma mahkum edilmişken, yer altı ve yer üstü kaynakları tıpkı emek gibi daha ucuz. Yerin altındaki kaynak şirketler için daha kolay erişilebilir. Saray eliyle sürdürülen sermaye birikim modeli de bu iki kaynağa (ucuz emek ve ucuz toprak) dayalı.

Trakya ve Diyarbakır petrol sahalarına ilişkin adımların ardından, bu kez maden ve enerji alanında ulusal ve uluslararası tekeller için yeni bir kapı aralandı. Geçtiğimiz yılın mart ayında Meclise getirilen ve kamuoyunda “süper talan” yasası olarak anılan düzenleme, Anadolu’nun yer altı zenginliklerini sermayeye açan sürecin yasal zeminini oluşturdu.

1.6 milyar ton linyit sahası

Şimdi, Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından yayımlanan yeni yönetmelik ilk elden 1.6 milyar ton linyiti; sonra EÜAŞ’ın elinde tuttuğu feldspat ve kalker maden sahalarının satışının önünü iyiden iyiye açıyor. Tıpkı 1 ay önce kömür ve linyit madenlerinin açılması için onay süreçlerini kolaylaştıran Hindistan gibi.

“EÜAŞ Rödovans İhale ve Uygulama Yönetmeliği” ile EÜAŞ’ın imtiyaz alanındaki maden sahaları, sektör veya ocakları, pasa değerlendirme izin alanları ve artık alanları ‘rödovans’ yöntemiyle ihale edilebilecek. Yeni rezerv alanları ek protokolle rödovansçıya verilebilecek.

Böylece özelleştirmenin en ‘kirli’ hali olan rödovans yoluyla madencilik Anadolu topraklarında yaygınlaşacak.

EÜAŞ’ın kontrolünde

EÜAŞ’ın elinde 8 maden sahası bulunuyor. Bunların 6’sı linyit sahası. Tekirdağ/Malkara, Eskişehir-Alpu, Tekirdağ/Çerkezköy- İstanbul/Çatalca, Konya/Karapınar, Karaman/Ayrancı, Afyonkarahisar, Dinar ve Afşin-Elbistan linyit sahaları bugün tehdit altında.

EÜAŞ tarafından hazırlanan fizibilite (rezerv) raporlarına göre söz konusu sahalarda 1.64 milyar ton linyit rezervi var. Avrupa piyasasında linyitin ton fiyatı 220 dolar. Sadece bu sahalardan elde edilecek potansiyel linyit rezervinin piyasa değeri bugün 360.5 milyar dolar.

Evet, siyasal iktidar yayımladığı yönetmelik ile 360.5 milyar dolarlık linyiti vitrine koydu.

Böylece petrolün ardından linyit başta olmak üzere maden sahalarının da uluslararası sermayeye açıldığı yeni bir talan dalgası hız kazandı.

Topyekûn talan, topyekûn sonuçlar yaratıyor. Talan dalgası yalnızca ve basitçe doğal kaynakları kurutmuyor. Ülkede rödovans sistemini yaygınlaştırıyor. İşçi ile kamu arasındaki doğrudan bağ kopartılıyor ve taşeron çalışma güçlendiriliyor. İstihdam alabildiğine güvencesiz hale getirilirken; parçalı ve geçici çalışma biçimleri yayılıyor. Zaten aşınmış olan, yüzde 7’lere düşmüş olan sendikal örgütlenme ciddi biçimde zorlaştırılıyor.

Tüm bunların iki temel anlamı var: İktidar, enerji ve maden politikalarını da emek rejimini de sermayenin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendiriyor. Bu yönetmelik ile linyit başta olmak üzere kamusal kaynaklar rödovans yoluyla piyasaya sürülürken, iş güvencesi, sendikal haklar ve kamusal denetim tasfiye ediliyor. Topyekûn talan, topyekûn yoksullaşma ve güvencesizlik anlamına geliyor.