Anadolu altınıyla İsrail’e savaş fonu

Süper talan yasası Meclisten geçti. Bu yasa yalnızca zeytinliklerin taşınmasını ya da yalnızca 4 şirket lehine ‘kayırma’ içermiyor. Uluslararası enerji ve değerli metal şirketleri ile onların içerideki kılcal damarlarının hegemonik gücünü artırıyor. Topyekûn Anadolu ihalesi anlamına gelen bu yasa, Erdoğan’a olağanüstü yetkiler veriyor. Tam da bu zamanda.

2020’li yıllar, yalnızca iklim krizi, enerji savaşı ve pandemilerle değil, aynı zamanda soykırım ve ‘küresel adaletin’ paramparça olduğu bir dönem olarak hatırlanacak. Bu dönemin en karanlık yüzlerinden biri ise, İsrail’in Filistin halkına yönelik sistematik saldırıları ve Gazze’de gerçekleştirdiği yıkıcı katliamlar oldu. Ancak bu katliamların yalnızca askeri, diplomatik ya da medya boyutu yok. Derinlerde işleyen, sanayi sermayesi, finans ve madencilik gibi görünürde “nötr” sektörlerle ilintili bir ekonomik suç ortaklığı ağı var.

Meclis maden teklifini görüşürken, Kütahya Simav’da altın ve gümüş madeni üretimi için gün sayılıyordu. Kırma-eleme tesisleri ve yığın liçi alanları devreye alındı ve sıcak test aşaması başladı. Kim bunlar? Kütahya Simav’daki ‘Tavşan madeni’ hangi ilişki ve çıkar ağını gösteriyor?

Bu ağın bir ucunda, Türkiye’de faaliyet gösteren Ariana Resources ve Zenit Madencilik var. Diğer ucunda ise dünyanın en büyük altın madenciliği şirketlerinden biri olan ABD sermayeli Newmont Corporation. Ve tüm bu ilişkilerin üzerinde, dünyanın en büyük varlık fonları: BlackRock, Vanguard ve State Street gibi küresel finans devleri.

Küresel ortaklıklar, yerel kârlar

Ariana Resources, Türkiye’de Tavşan ve Salinbaş gibi sahalarda altın madenciliği yapıyor. Bu şirketin en büyük hissedarı Nicholas Graham olsa da, yönetim kadrosunun büyük kısmı İngiltere merkezli ve çoğu madencilikten gelen sermayedarlar. Ama asıl dikkat çekici olan, Ariana’nın yaklaşık yüzde 4’lük hissesinin Newmont Corporation tarafından tutuluyor olması.

Newmont, bu ilişkiyi basit bir yatırım olarak görmeyebilir. Çünkü Ariana yalnızca Türkiye’de değil, Kosova, Kıbrıs ve Zimbabve’de de projelere sahip. Bu da şirketi jeopolitik olarak hassas bölgelerde “stratejik” bir oyuncu haline getiriyor.

Newmont kime ait?

Newmont halka açık bir şirket. Ancak bu, şirketin anonim olduğu anlamına gelmiyor. Aslında oldukça tanıdık bir sermaye üçlüsü bu şirketin kaderini belirliyor:

• Vanguard Group (yüzde 12)
• BlackRock Inc. (yüzde 8.70)
• State Street Global Advisors (yüzde 4.5)

Bu üç dev fon, sadece Newmont’un değil, aynı zamanda Raytheon, Lockheed Martin ve Northrop Grumman gibi Amerikan silah devlerinin de en büyük hissedarları. Yani, Gazze’ye atılan bombaları üreten şirketlerle altın çıkaran şirketler aynı kasaya çalışıyor.

Altın ve fosfor arasında bağ var mı?

Bu bağlantıların en açık sonucu, finansın “nötr” bir araç olmadığını göstermesidir. Altın üretimi için doğayı talan eden şirketler, aynı anda Filistin halkının üzerine bombalar yağdıran şirketlerle aynı yatırımcı havuzundan fonlanıyor. Bu, savaşın yalnızca cephede değil, borsalarda da sürdüğü anlamına geliyor.

Ariana’nın sahibi olduğu maden sahalarından çıkan değer, sermaye zinciriyle Gazze’ye düşen bombalara ortak edilen şirketlerin çarkını döndürüyor. Çünkü küresel fonlar yalnızca madencilikte değil, aynı anda silah üretiminde, fosfor bombası teknolojilerinde, işgal finansmanında da başat rolü üstleniyor.

Türkiye'nin rolü: Altınla sessizlik

Türkiye’de altın madenciliği artarken, Newmont gibi şirketlerle olan ilişkileri de daha “derin” hale geliyor. Ariana gibi şirketler yerli ortaklar ya da bağlantılar kurarak faaliyetlerini meşrulaştırıyor.

Peki kim bu yerli ortak?

Altın ve bakır madeni Zenit Madencilik işletmesinde. Bu şirket Ariana ve Özaltın Holdingin elinde. Özaltın Holding, AKP’li yıllarda aldığı kamu ihaleleriyle ünlü. 2012’de Adana Kozan’daki Köprü Barajı inşaatında (Cengiz-Özaltın ortaklı) tünel kapağının patlaması sonucu 10 işçi hayatını kaybetti, Özaltın patronu “vicdanımız rahat” diyordu. Aynı ortaklık Cerattepe’ye maden için girdi. Kamunun milyonlarca dolar zarar ettiği Gebze-İzmir Otoyolu ve Osmangazi Köprüsü (Yap-işlet-devret) projelerinde onlar vardı.

Fakat işin sonunda Türkiye topraklarından çıkarılan kaynaklar, dolaylı olarak İsrail’in savaş makinesini fonlayan küresel sermayeyi besliyor.

Sermaye “tarafsız” değildir. Gazze’ye yönelik saldırılar yalnızca bombalarla değil, ekonomik zincirlerle de yürütülüyor. Bu zincirin halkalarından biri Türkiye’deki altın madenleri oldu ve fazlası olabilir. Ariana Resources gibi şirketlerin sermaye ortaklıklarını sorgulamak, yalnızca ‘çevre’ mücadelesi değil, Anadolu’yu ekonomik savaş cephesine çevirmek isteyenlere karşı Filistin halkıyla dayanışma mücadelesidir.