Z kuşağı diye bir şey yok; dünyayı sarsan, yoksul ve geleceksiz gençlik

Fransa Creteil’de liseli öğrencilerin başlattığı, ülke genelinde 410 liseyi kapsayarak genişleyen öğrenci eylemleri, yakın geçmişte meydanları doldurmuş olan Sarı Yeleklilerin, gençlerin anne babalarının, farklı kesimlerden emekçilerin katılımı ve Genel Emek Federasyonunun da (CGT) tam destek açıkladığı eylemler geçtiğimiz cumartesi zirveye ulaştı. Aynı hafta sonu İspanya, Arnavutluk, İtalya ve Portekiz’de de gençler ve emekçiler kıtayı sarsıyorlardı. Her ülkede eylemi tetikleyen somut talep ve sebep farklı olsa da birikmiş bir öfkenin dışa vurumu bakımından 17 Ekim 2026 önemli bir tarihti. Hareketleri kontrol altına alamayan hükümetler sokağa çıkma yasağı (Fransa), ordunun ‘sokağa inmesi (Portekiz), İyi Parti Milletvekili Turhan Çömez’in iddia ettiği gibi Türkiye’den TOMA transferi (Arnavutluk) yaparak kriz çözmeye çalıştılar. Ne var ki Fransa’da yarın için de bir eylem çağrısı yapılmış olması bu önlemlerin kaynak ülkede pek de sökmediğini gösteriyor.

Epeydir, dijital yetenekleri gelişmiş, anne babaları gibi yıllarca aynı işte 9-5 çalışıp emekli olmak istemeyen, kendi işlerini kurma hayalinde, her konuda bir fikri olan ama biraz uyuşuk, pervasız ama apolitik, asosyal, hedonist ve keyfine düşkün bir Z kuşağı profili çıkaran şirket sosyologları, düşünce kuruluşları ve oralardan beslenen medya bu neslin Fransa’da kalabalık sınıflara, üniversite giriş programındaki eşitsizliklere, öğretmen azlığına yönelik bir tepkiyle harekete geçmesini neredeyse Oblomov’un ayağa kalkışını izler gibi izlemekte. Biber gazı, toplu gözaltılar sonunda geriye çekilecek bir gel-geç öfkenin hasbelkader sokağa inmiş gençleri bilgisayarlarının başına döndüreceğini de beklediler. Ama işler giderek büyüdü.

Babası Cezayirli bir işçi, annesi Fransız olan Liseli Öğrenci Sendikası Başkanı Ryad Rani’nin melez kimliği, hareketin yoksul banliyölerdeki okullardan başlaması bu konuda fikir yürütme zorunluluğunu hisseden Trump tarafından Fransa’nın göçmenlere karşı lakayıtsızlığı ile açıklandı. Bu arada kendi damadının turistik tesisler kurmak için anlaştığı Başbakan Edi Rama’ya karşı Arnavutluk bir süredir ayaktaydı ve 17 Ekim onlar için de önemli bir tarih oldu. Medyanın geneli bu antiemperyalist-milli hareketi çevre eylemleri gibi ‘kabul edilebilir’ bir kategoriye sığdırarak açıklamayı tercih etti. Ne de olsa gençliğin yanında, bir zamanlar onların ana babalarını harekete geçiren kavramları anmamak gerekiyordu!

İspanya’ya gelince; 87 yaşındaki Maricarmen Abascal yıllarca yaşadığı evden çıkarıldığında, kendileri de had safhaya çıkmış barınma sorunu yaşayan İspanyol gençliği Abascal evine geri yerleştirilinceye kadar sokakları bırakmadı. Ne var ki Maricarmen kısa bir süre sonra vefat edecekti.

Hindistan’da da bir süredir sınav yolsuzlukları, işsizlik sorunu, iktidar baskıları ve seçim yolsuzluklarına karşı eylemde olan gençler kendilerine hamamböceği diye seslenen Başbakan Narendra Modi’nin bu sözünü alıp kendilerine ‘Hamamböceği Hareketi’ adını taktılar ve eylemler bir süredir devam ediyor.

Ekseni kayan dünya, gençler tarafından düzeltilmeye çalışılıyor.

Bu gençlik hareketleri içinde totalleştirici ve aynılaştırıcı bir Z kuşağı kimliğine sahip çıkan olmadı ama eylemciler kendilerine çeşitli adlar takarak, ellerinden kayan bir şimdiyi ve yarını geri alabilmek için meydanları ve sokakları doldurdu. İşlerden iş beğenmeyen, hazcı ve keyif düşkünü, bilgisayarından başını kaldırmayan bir nesil olarak tarif edilen Z kuşağı diye kapsayıcı bir kategori yok ve hiç olmadı çünkü.

Avrupa’da, Hindistan’da, Arjantin’de harekete geçenlerin büyük bir çoğunluğunu toplumun en kırılgan kesimleri; giderek derinleşen eşitsizliğe, yoksulluğa, diktatörlerin baskılarına en çok maruz kalanlar oluşturuyor. Kuşağın Türkiye’deki muadili MESEM’lerde güvencesiz ve düşük ücretle istihdam edilerek ölümle burun buruna çalıştırılıyor; yükseköğrenim görebilenlerin iş garantisi yok, gençliğin bir bölümü akranlarının eğitim hakkı için mücadele ettiği Avrupa’ya gitmek için can atıyor.

Toplumsal sınıfları literatürden silmek, en çok da ezilen sınıfları sınıf diye bir şeyin olmadığına ikna etmek için onca para ve çaba harcayan, kavramı ve kapsadıklarını sürekli aşağılayan iktidarlar, şimdi bir sınıf tepkisiyle karşı karşıya. Demek ki erken yaşta proleterleştirilen gençlik kesimleri alıklaştırmaya yönelik eğitim programlarına ve dayatmalara rağmen dünyadan ve tarihten bihaber değil.

’90’ların sonundan itibaren herhangi bir ülkedeki toplumsal kalkışmanın komşu ya da uzak ülkelerde yankılanması, domino etkisi yaratarak büyümesi hareketin yasası oldu. 17 Ekim umulmadık bir eş zamanlılığın, çakışmanın tarihidir. Dünya tekellerinin şiddetlenen paylaşım savaşı için bütçenin hatırı sayılır bir bölümünü ayırıp silahlanan ve bunun bedelini halka açlık ve yoksullukla ödeten, gençlere belirsiz bir gelecekten veya ‘Rejimin askeri olmak’tan başka bir şey vadetmeyen devletlerin tercihleri, dünyanın meydanları arasındaki pasaportlu geçişleri yıkmış bulunuyor.

Ancak bir tehlike de var. Kabaran kitlesel dalganın karşısında, ulusal sükuneti ve kontrolü sağlama iddiasıyla eşikte bekleyen faşist partilerin -ki bunun en yakın örneği Fransa’dır- eylem istismarcılığı başladı bile. İspanya’da erken seçim kararı alan Pedro Sanchez’in yerini aşırı sağ almaya hazırlanıyor. Uyguladıkları yıkım ve yoksullaşma politikalarıyla; beslenme, eğitim, barınma vb. sorunları yaratan liberal hükümetlere yönelik tepkiyi faşizmin maya olarak kullandığı bir dönemden geçiyoruz.

Zaten faşizm devrimini yapamayan, kurulu düzeni değiştiremeyen hareketlerin ödediği diyet olmuştur genellikle. Hareketin niyeti, gücü ve örgütlülüğü bu eşik zamanı aşabilecek mi, bütün mesele bu?