Gazze’de açlık ve algoritmik savaş: Farelerden yapay zeka tekellerine

İsrail Eski Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi, eylül 2025’te Ein HaBesor’da yaptığı konuşmada Gazze’nin 2.2 milyonluk nüfusunun yüzde 10’undan fazlasının, yani 200 binden fazla insanın öldürüldüğünü ya da yaralandığını söyledi. Ardından, 17 aylık görevi süresince hukuk danışmanlarının kendisini “bir kez bile” kısıtlamadığını ekledi.

Halevi, bir itirafta bulunmaktan ziyade bir iktidar tekniğini tarif etmişti. Hukukun bir sınır olarak değil, yapılanı sonradan savunulabilir kılan bir mekanizma olarak işlediği bir tekniktir bu. Aynı dönemde +972 Magazine, Local Call ve Guardian’ın ortak araştırmasında ise İsrail askeri istihbaratının kendi kayıtları incelendi. Araştırmada mayıs 2025 itibarıyla Filistin’de öldürülenlerin en az yüzde 83’ünün sivil olduğu ortaya çıktı ve İsrail ordusu bu veri tabanının varlığını inkar etmedi.

Gazze’de sistematikleşen soykırımda “öldürme” ile “yaşamı imkansızlaştırma” birbirinden ayrılmaz; bunlar şiddetin iki varyasyonudur. Savaşın ölümcüllüğünü bombaların doğrudan öldürdüğü bedenlerle ölçmek, şiddeti ve onu besleyen sermaye mantığının düzenini geri planda bırakma riski taşır. Sağlık sisteminin çöküşü, temiz gıda ve suya erişimin kesilmesi, sürekli yerinden edilme ve barınma koşullarının tahribi, biteviye hale gelen ölüm üretiminin stratejik bileşenlerindendir.

Etienne Balibar’ın “zulüm topografyası” (topography of cruelty) kavramına başvurursak, Gazze’yi bir ölüm coğrafyası olduğu kadar, yaşam koşullarının sistematik biçimde daraltıldığı bir cinayet ve vahşet topografyası olarak görmemiz gerekir. İnsanlar tonluk bombalarla parçalanırken, biyolojik ve toplumsal olarak kendilerini yeniden üretebilecekleri maddi zemin de eş zamanlı olarak tasfiye edilmektedir.

Soykırımın ortaya çıkardığı çelişkilerden biri, bu iki kapasitenin, yani ölüme yapılan yatırım ile yaşam koşullarını güçleştirmenin eş zamanlı örgütlenmesidir. Bir yanda gıda, temiz su, tedavi ve eğitim altyapısı çökerken, öbür yanda yapay zeka destekli hedefleme, yüz tanıma, büyük veri ve yüksek hassasiyetli silah teknolojisi büyümektedir. Filistinlileri sınıflandırmak, izlemek ve hedefe dönüştürmek algoritmik bir sürecin parçası haline gelirken, Gazzeli Araştırmacı-Yazar Muhammed Shehada’nın dediği gibi “Gazzeliler kömür madenindeki kanarya görevi görüyor, dünyaya ne geleceğini haber veriyor”.

Batı emperyalist blokunun birikmiş çelişkilerinin ve pisliğinin yaklaşık 365 kilometrekarelik bir alanda görünür hale geldiği bu katliamda, yaşamın yeniden üretimi daraltılırken, ölümün üretimi teknolojik ve finansal olarak genişletiliyor. Evlerinden edilmiş Gazzeliler için kurulan çadır kamplarının yanında çöpler, insan atıkları ve kirlenmiş su birikintileri bulunurken, kamplar fare istilasına uğramış durumda. Yaşananları “insani kriz” diye tarif etmek, siyasi bir tercihi doğa olayına çevirmeye denk düşüyor.

Kıtlık stratejileri

Gazze’deki açlık, yetersiz gıda yardımının sonucu değil. Periyodik ambargolar, yardım ve ticari mal girişinin denetlenmesi, gıda maddelerine erişimin bozulması ve satın alma gücünün çöküşüyle birlikte açlık yeniden üretiliyor. Gıda güvenliği aşama sınıflandırması (IPC) parametrelerine göre bu yılın Temmuz-Aralık döneminde 1.4 milyondan fazla insanın, yani Gazze nüfusunun yüzde 67’sinin, kriz veya daha kötü düzeyde akut gıda güvensizliği yaşayacağı öngörülüyor. Bu, nisan-haziran döneminde 1.2 milyon olan tahminin yeniden yükselmesi demek. UNICEF de mayıs 2026 itibarıyla Gazze’de 1.1 milyon çocuk için suyun hâlâ günlük bir belirsizlik olduğunu, ailelerin yüzde 82’sinin su güvensizliği yaşadığını ve nüfusun yüzde 70’ine kadarının içme ve yemek pişirme için kişi başına günlük en az 6 litre suyu toplayamadığını bildirdi.

Eyal Weizman’ın Olası Tüm Kötülüklerin En Küçüğü: Arendt’ten Gazze’ye İnsani Şiddet kitabı, İsrail devletinin vahşetine açlık başlığında başka bir boyuttan bakıyor: İnsani yardım her zaman şiddetin karşıtı olmayabilir; teknik hesaplamalar bazen yardımlar aracılığıyla şiddetin belirli bir eşiğe kadar sürdürülebilmesini mümkün kılabilir. Weizman’a göre İsrail, Gazze’de erkekler için günlük 2 bin 100, kadınlar için 1700, çocuklar içinse yaşlarına göre değişen miktarlarda kalori ihtiyacı hesaplamıştı. Ancak İsrail, bu asgari kalori ihtiyacını karşılamaya yetecek miktarda gıdanın Gazze’ye girmesini sağlamak yerine, bölgeye giriş yapan gıda kamyonlarının sayısını yarıdan fazla azaltacak kısıtlamalar getirdi; dolayısıyla hesaplanan bu asgari ihtiyaç düzeyi bile karşılanmadı.

Soykırımın teknolojik sureti

Askeri kaynakta ise kıtlık ya da yetersizlik yok. ABD, 7 Ekim 2023’ten bu yana İsrail’e en az 16.3 milyar dolarlık doğrudan askeri yardım öngören yasalar çıkardı. Nisan 2024 paketi 3.5 milyar dolar askeri finansman, 4 milyar dolar füze savunması ve 1.2 milyar dolarlık “Iron Beam” içeriyordu. Bu yardımlar, 2019-2028 için öngörülen 38 milyar dolarlık mutabakatın üzerine eklendi.

Bu kapasite, uluslararası bir ticaret ağının parçası. SIPRI’ye göre 2021-2025’te İsrail’in büyük silah ithalatının yüzde 68’i ABD’den, yüzde 31’i Almanya’dan sağlanırken, aynı dönemde İsrail, ilk kez Birleşik Krallık’ı geçerek dünyanın 7. büyük silah ihracatçısı oldu. Savaş, yıkımı pazara dönüştürüyor: İsrail Savunma Bakanlığına göre askeri ihracat 2024’te 14.8 milyar dolardan 2025’te 19.2 milyar dolara çıktı.

Devletten devlete anlaşmalar kapsamında yaklaşık 10 milyar dolarlık anlaşmalar yapıldı ve Avrupa’nın payı yüzde 36’ya geriledi. Daha dikkat çekici hususlardan biri ise ticari bileşimin değişmesi: Füze, roket ve hava savunmasının payı yüzde 29’a inerken gözetleme ve optronik sistemlerin payı yüzde 6’dan yüzde 22’ye yükseldi. İsrail açısından bu değişimler ve rakamlar, savaşlarla ve cinayetlerle “sınanmış” olmanın pazarlama değerine, izleme ve sınıflandırma kapasitesinin de bir ihracat kalemine dönüşmesinin göstergesi.

Bu döngünün yeni halkası teknoloji tekellerinin askeri yapay zeka projeleri. İsrailli istihbarat görevlilerinin +972 ve Local Call’a verdiği bilgiye göre Lavender, suikast için on binlerce kişiyi potansiyel hedef olarak sınıflandırdı. Başka araştırmalar ise Microsoft ve OpenAI teknolojilerinin İsrail ordusunun istihbarat ve veri işlemede kullanıldığını ortaya koydu. Palantir’in Maven sistemi, istihbaratı birleştirip hedef önceliklendiren bir planlama altyapısı olarak aynı katliam ekosisteminin parçasını oluşturdu. Washington Post’un mart 2026 tarihli haberi İran savaşında Maven’ın Claude ile birlikte hedef önerme, koordinat üretme ve önceliklendirme için kullanıldığını aktarırken, Maven’ın önceki sürümlerinin 7 Ekim sonrasında İsrail’e destek için kullanıldığını kaydetti. Algoritmik savaş altyapısının şirket ve finansman zinciri irdelendiğinde, Gazze’nin kömür madenindeki kanarya misali emperyalizmin laboratuvarına dönüştürüldüğü açıkça görülüyor.

Gazze, savaş ekonomisinin tecessümüdür. İnsanların yaşamını yeniden üretecek maddi koşullar kıtlaştırılırken, onları bulmak, sınıflandırmak, izlemek ve öldürmek için gereken kapasite sınırsızca genişletiliyor. Gazze’de açlık ile algoritmik savaş bu nedenle birbirinden kopuk iki hikaye değil; siyasal-ekonomik düzenin işleyişinin birbirini tamamlayan iki yarısı.