Kardeşlik söyleminin ardında yeni enerji ve ticaret hesapları

Türkiye-Azerbaycan arasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Başdanışmanı Oktay Saral’ın görevden alınmasıyla sonuçlanan ‘başörtüsü yasağı’ gerilimlerinin ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ziyareti sonrası Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'na (COP31) katıldı. Böylece diplomatik gerilimin ardından temaslar yeniden hız kazandı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 8 Kasım’daki Azerbaycan ziyaretinde hem Erdoğan hem de Aliyev “birlik” ve “kardeşlik” mesajları verdi. Bu mesajların ardından 10 Kasım'da COP-31 kapsamında Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan arasında ‘temiz enerji’ alanında stratejik ortaklık anlaşması imzalandı. Anlaşmaya Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, Azerbaycan Enerji Bakanı Parviz Şahbazov, Gürcistan Başbakan Yardımcısı Mariam Kvrivishvili ve Bulgaristan Enerji Bakanı İva Petrova imza attı.

Anlaşmaya göre Azerbaycan'da 'yenilenebilir kaynaklardan' üretilecek elektriğin Gürcistan ve Türkiye üzerinden Bulgaristan'a ve Avrupa pazarlarına ulaştırılması hedefleniyor.

Bayraktar, projeyi "elektriğin TANAP'ı" olarak tanımladı. Bu koridor, Azerbaycan açısından enerji ihracatını petrol ve doğal gazın ötesine taşıma, Türkiye açısından Avrupa'nın enerji dağıtımında geçiş ülkesi olma, Gürcistan açısından transit konumunu güçlendirme, Bulgaristan açısından ise Avrupa elektrik piyasasına bağlantıyı geliştirme anlamına geliyor.

Dolayısıyla Ankara-Bakü ilişkilerindeki siyasi gerilim, tarafların birbirine ekonomik bağımlılığını ortadan kaldırmadı. Aksine, enerji altyapısı ve Avrupa pazarına erişim gibi uzun vadeli çıkarlar, siyasi krizlerin yönetilmesinde belirleyici rol oynuyor.

İsrail'e petrol akışı sürecek mi?

Türkiye-Azerbaycan ilişkilerindeki tartışmalı başlıklarından biri de Bakü'nün İsrail'le geliştirdiği stratejik ortaklık. Azerbaycan, İsrail'in önemli petrol tedarikçilerinden biri olmayı sürdürüyor. Bu petrolün önemli bölümü Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) hattıyla Ceyhan'a, buradan tankerlerle İsrail'e ulaştırılıyor.

İsrail'in Ceyhan üzerinden Azerbaycan petrolü ithalatı 2025'te günlük 94 bin varile yükseldi. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 31 artış anlamına geliyor. Azerbaycan petrolü, İsrail'in toplam petrol ithalatının yüzde 46,4'ünü oluşturdu.

Bu veriler, Türkiye'nin Mayıs 2024'te İsrail'le doğrudan ticareti durdurma kararına rağmen petrol akışının sürdüğünü gösteriyor. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ise kasım 2024'te yaptığı açıklamada, BTC üzerinden taşınan petrolün alım satımına BOTAŞ'ın müdahil olmadığını, ihracatçıların İsrail'i teslim noktası gösteren yükleme yapmadığını savunmuştu. Gemi takip verileri ise Ceyhan'dan İsrail'e sevkiyatların sürdüğünü ortaya koydu.

İsrail'de 27 Ekim'de yapılan seçimlerin ardından yeni hükümet henüz kurulmadı. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 8 Kasım'da Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot'a hükümeti kurma görevini verdi. Eisenkot'un koalisyon kurmak için 28 günü, gerekirse 14 günlük ek süreyi kullanma hakkı bulunuyor.

Eisenkot'un dış politikada Türkiye ve Azerbaycan'la ilişkiler konusunda nasıl bir çizgi izleyeceğine dair henüz açıklanmış somut bir hükümet programı bulunmuyor. Bu nedenle petrol sevkiyatının yeni hükümet döneminde kesileceğini ya da artacağını söylemek için erken. Ancak İsrail'in enerji tedarikinde Azerbaycan'ın taşıdığı ağırlık, bu ilişkinin yeni hükümet açısından da ekonomik önemini koruyacağını gösteriyor.