Kültür Bakanlığı ve Devlet Tiyatroları 2027 bütçesi oluşturuldu: Çölde bir kum tanesi

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Devlet Tiyatrolarının 2027 yılı bütçe teklifleri, kamusal kaynakların kullanımındaki öncelikleri bir kez daha gösterdi. Merkezi bütçenin 27 trilyon 276 milyar 87 milyon TL olarak belirlendiği bir dönemde, Kültür ve Turizm Bakanlığına ayrılan 95 milyar 153 milyon 389 bin TL’lik teklif, toplam bütçenin yalnızca yüzde 0.35’ine denk geliyor. Bu durum sanatın ve kültürün kamusal destekten mahrum bırakıldığını gösteriyor. Mevcut bütçenin ise halkın kültür-sanata erişimini kolaylaştırmak yerine ayrıcalıklara, lüks harcamalara, vakıf ve derneklere aktarıldığı planlama ile anlaşılıyor.

2026 yılından 2027 bütçesine geçilirken tahmini yüzde 36’lık bir artış öngörülmesine karşın, bu artışın sahne emekçilerine veya nitelikli sanatsal üretime değil, idari şişkinliklere, tartışmalı harcama kalemlerine ve yapılan hizmet alımlarına yönlendirildiği bütçe tablolarına yansıyor.

Bakanlık bütçesinde çarpık tablo

Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesinin program dağılımına bakıldığında, 2027 teklifinde 49 milyar TL milli kültür programına ayrılırken, kültür ve sanat ekonomisi, turizmin geliştirilmesi ve yönetim ve destek programına toplamda yalnızca 20 milyar TL ayrıldığı görülüyor.

Yıllar bazında gerçekleşmelere bakıldığında ise harcamaların ödenekleri nasıl katladığı net bir şekilde ortaya çıkıyor. 2025 yılında başlangıç ödeneği 53 milyar 202 milyon 392 bin TL iken, toplam harcama 67 milyar 119 milyon 931 bin 223 TL olarak gerçekleşmişti. Muhalefet temsilcileri bu durumu, Türkiye’nin sahip olduğu tarihsel, kültürel ve turistik potansiyele kıyasla bakanlığa ayrılan bütçenin son derece kısıtlı ve “kağıt üzerinde” kaldığını aktarmıştı.

2026 yılında ise başlangıç ödeneği 69 milyar 999 milyon 818 bin TL olarak belirlenmiş, ancak yılın sadece ilk 6 ayında 39 milyar 302 milyon 50 bin 207 TL harcanmıştı.

Derneklere ve vakıflara akıtılan kaynaklar büyüyor

Bakanlık bütçesinde “Kâr amacı gütmeyen kuruluşlara yapılan transferler” kalemi altında derneklere ve vakıflara aktarılan devasa bütçeler dikkat çekiyor. 2026 yılı bütçesinde 2 milyar 845 milyon 418 bin TL ödenek ayrılan derneklere 2027 yılında 3 milyar 464 milyon 478 bin TL akıtılması teklif edilecek.

Muhalefet partileri ve kitle örgütleri şeffaflık, hesap verebilirlik ve kaynak dağılımı gerekçeleriyle bu durumu eleştirirken, geçtiğimiz yıl bütçe görüşmelerinde milletvekilleri, bu kalemin altında milyarlarca liralık ödenekler ayrılmasına rağmen, paranın hangi dernek, vakıf, cemaat veya sivil toplum kuruluşuna (STK) aktarıldığının detaylı ve isim isim açıklanmasını istemişti. Ayrıca aktarılan kamu kaynaklarının hangi projeler, etkinlikler veya kültürel faaliyetler için harcandığına dair tatmin edici ve şeffaf raporların kamuoyuyla paylaşılmadığını belirtmişti. Kamu kaynaklarının şeffaf olmayan bir şekilde hangi dernek ve vakıflara servis edildiği sorusu ise hâlâ yanıtsız duruyor.

Devlet Tiyatrolarında bütçe aşımları

Sık sık denetimsizlik ve liyakatsizlikle anılan Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, 2027 için 7 milyar 413 milyon 826 bin TL ödenek talep ediyor. 2026’da 5 milyar 295 milyon 573 bin TL ödenek ayrılmış, ilk 6 ayda ise 3 milyar 112 milyon 999 bin 430 TL harcanmıştı. Devlet Tiyatrolarının bütçesinde bazı kalemlerin ödeneklerini nasıl aştığı bütçe verilerine de yansıyor.

“Mal ve hizmet alım giderleri” kaleminde 2025’te 449 milyon 78 bin TL ödenek karşılığı 933 milyon 876 bin 719 TL harcandı. 2026’da ise 537 milyon 678 bin TL ödenek ayrılmasına rağmen, yılın ilk 6 ayında 659 milyon 113 bin 759 TL harcanarak ödenek aşıldı. 2027 yılı için ise 1 milyar 30 milyon 230 bin TL teklif edildi.

“Personel ve sözleşmeli giderleri” için ise 2026’da 2 milyar 702 milyon 24 bin TL olan sözleşmeli personel ödeneği, 2027’de 3 milyar 546 milyon 789 bin TL’ye yükseltiliyor. Ayrıca 2026’da sıfır olan geçici süreli çalışanlar kalemi için 2027’de 360 bin TL öngörülüyor.

Emekçiye tasarruf, yöneticilere lüks seyahatler

Devlet Tiyatrolarındaki bütçe aşımları ve harcama kalemleri, tasarruf tedbirlerinin yalnızca sahne ve teknik emekçilere yöneltildiğini, yöneticilerin ise kamu bütçesiyle sefa sürdüğünü kanıtlar nitelikte.

2025 yılında 61.1 milyon TL ödenek ayrılmasına karşın yolluklar için 177 milyon 239 bin 644 TL harcandı. 2026 yılında ise 72 milyon 904 bin TL ödenek ayrılmasına rağmen ilk 6 ayda bu rakam 159 milyon 183 bin 320 TL’ye ulaşarak bütçeyi fiilen aştı. 2027 yılı için de yolluklara 222 milyon 364 bin TL talep ediliyor.

2025’te 13.4 milyon TL ödenek karşılığı 22 milyon 465 bin 338 TL harcanan kalemde 2026 yılında 16 milyon 319 bin TL ödenek ayrılmasına karşın, yılın ilk 6 ayında 24 milyon 425 bin 637 TL harcanarak ödenek çoktan aşıldı. Üstelik şimdi 2027 için 22 milyon 69 bin TL teklif ediliyor.

Sanatçı harçlarından feragat talebi iddiası

Bütçe tartışmaları sürerken Devlet Tiyatrosunun “Vanya Dayı” oyunuyla ağustos 2026’da gerçekleştirdiği Moskova turnesinde, sanatçı ve teknik emekçilerden harcırahlarının bir bölümünden feragat etmelerinin istendiği kamuoyuna yansımıştı. Sahne emekçilerinin günlük haklarından ve harcırahlarından tasarruf adı altında kesinti yapılırken, yöneticilerin uçuşları ve lüks konaklama masraflarının kamu bütçesinden karşılandığı iddiaları ise ciddiyetini koruyor.

Kurumda sözleşmeli olarak güvencesiz çalışan yüzlerce emekçi bulunuyor. Buna rağmen dışarıdan hizmet alımı ve “Kâr amacı gütmeyen kuruluşlara transfer” adı altında milyonlarca lira kimliği belirsiz kurumlara aktarılıyor.

Sanatçılar güvenceli iş ve kadro talep ediyor

Mecliste yaklaşan 2027 bütçe görüşmeleri öncesinde, uzun yıllardır sözleşmeli statüde görev yapan ve bu nedenle “İşimden olabilirim” endişesi ile ismini vermek istemeyen bir tiyatro emekçisi, çalışma koşullarını ve temel taleplerini gazetemiz ile paylaştı.

Kurumlarını çok sevdiklerini ve bu çatı altında sanat üretmeye devam etmekten büyük mutluluk duyduklarını belirten sanatçı, taleplerinin haklarının güvence altına alınması olduğunun altını çizdi. Yıllardır aynı statüde, aynı okullardan mezun olup aynı işi yapan meslektaşlarının kadroya geçtiğini hatırlatan sanatçı, en temel beklentilerinin güvenceli bir çalışma düzeni ve kadro imkanı olduğunu vurguladı.

‘Temel sorun, belirsizlik ortamı’

Sanatçı, hayatın erteleme kabul etmeyen yanına ve gelecek beklentisine “Hayat bir noktada durma noktasına gelebiliyor. Aileleriyle beraber yaşayanlar, yıllardır evlenecek olanlar ya da evlenmiş çocuk yapmayı bekleyenler, özetle insanlar hayatlarında alacakları bütün önemli kararlar için bir maddi gelecek güvencesi bekliyorlar ve geleceklerini, hayatlarını bir noktada erteliyorlar. Bizler için en önemli sorun bu belirsizlik ortamının oluşması” ifadeleriyle dikkat çekti.

Kurumun turne faaliyetlerine verdiği önceliğin ve değerin bilincinde olduklarını ifade eden sanatçı, turnelerin kültürel buluşma açısından çok kıymetli olduğunu, bununla birlikte çalışanların haklarının ve koşullarının iyileştirilmesi için de kaynak ayrılabileceğini, iki alanın birbirini destekleyebilecek bir sistemde yürütülebileceğini belirtti.

Tiyatro emekçisi, kendilerinden sonra gelecek yeni kuşakların da benzer sorunlar yaşamaması temennisiyle sözlerini şu çağrıyla tamamladı: “Sadece bizim geleceğe dair endişelerimizin bitmesini, kendimizden sonra gelecek kişilerin de sorunlarını temelli çözecek bir sonuç elde edilmesini ve herkesin mutlu olmasını arzu ediyorum. 4B çalışma sistemine geçilmesini, kadro verilmesini diliyoruz.”