Mekke Anlaşması TBMM Genel Kurulunda görüşülüyor: Hangi parti, ne dedi?

TBMM Genel Kurulunda Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi'nin görüşmelerine geçildi. CHP ve MHP anlaşmaya destek vereceğini açıklarken İYİ Parti ve DEM Parti karşı çıktı. Yeni Yol Grubu, Türkiye’nin hangi koşullarda askeri sorumluluk üstleneceğinin ve Meclis izninin ne zaman gerekeceğinin açıklanmasını istedi.

CHP: NATO dışında bir güvenlik yapısı kurma imkanı sunuyor

CHP Grup Başkanı Faik Öztrak, Türkiye’yi Yemen savaşı başta olmak üzere bölgesel çatışmalara çekme riski taşıyan Mekke Anlaşması’nın Ankara'ya NATO dışında bir bölgesel güvenlik yapısı kurma imkanı sunduğunu savunarak anlaşmaya destek vereceklerini söyledi.

Öztrak, işbirliğinin savunma ve caydırıcılıkla sınırlı tutulmasını ve İran’la güvenlik diyaloğunun sürdürülmesini istedi. Anlaşmadaki tehdit tanımının açıklığa kavuşturulması gerektiğini belirten Öztrak, TSK'nin yurt dışına gönderilmesinde Meclis’in yetkisinin korunması gerektiğini ifade etti.

CHP Yalova Milletvekili Tahsin Becan ise anlaşmanın ortak tehdidi ve ittifakın hangi coğrafyada devreye gireceğini açıkça tanımlamadığını söyledi.

İYİ Parti ilk 10 yıldaki çekilme kısıtını eleştirdi

İYİ Parti Kocaeli Milletvekili Lütfü Türkkan, Pakistan ve Suudi Arabistan’la savunma sanayisi, askeri eğitim ve istihbarat alanlarında işbirliğine açık olduklarını söyledi. Türkkan, süresiz yürürlük öngören anlaşmanın taraflara ilk 10 yıl boyunca olağan çekilme mekanizmasını kullanma imkanı vermemesini eleştirdi. Bölgesel ittifakların ve Türkiye’nin güvenlik önceliklerinin bu süre içinde değişebileceğini belirten Türkkan, ilk genel sekreterin Pakistan vatandaşı olmasının sonuçlarının da yeterince tartışılmadığını söyledi.

İYİ Parti Muğla Milletvekili Metin Ergun, askeri konuşlanmadan terörle mücadeleye kadar geniş bir alanı kapsayan teklifin neden Millî Savunma Komisyonu’nda görüşülmediğini sordu. Ergun, Türkiye’nin hangi koşullarda askeri destek vermekle yükümlü olacağının ve bu desteğin sınırlarının belirlenmesini istedi.

Yeni Yol, asker göndermede Meclis yetkisinin açıklığa kavuşturulmasını istedi

Yeni Yol Grubu adına konuşan İstanbul Milletvekili Hasan Karal, teklifin Dışişleri Komisyonu’nda değişiklik yapılmadan kabul edildiğini, Millî Savunma Komisyonu’nun ise teklifi görüşmeyeceğini yazılı olarak bildirdiğini söyledi. Karal, Dışişleri Bakan Yardımcısı’nın askeri yardımın otomatik olarak devreye girmeyeceği yönündeki açıklamasını hatırlattı ve uygulamanın anlaşma metninde açıklığa kavuşturulmasını istedi.

Karal, Anayasa’nın 92’nci maddesi uyarınca hangi görevlerin doğrudan anlaşma kapsamında yürütüleceğinin ve hangi durumlarda yurt dışına asker göndermek için TBMM iznine başvurulacağının belirlenmesi gerektiğini söyledi. Bir tarafın kendi çatışmasını tırmandırmasının Türkiye açısından peşinen askeri destek yükümlülüğü doğurmaması gerektiğini de belirtti.

DEM Parti çatışma riskine vurgu yaptı

DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo, Yemen, Sudan, Gazze ve Ukrayna’daki çatışmalara işaret ederek yeni askeri paktların savaşları derinleştirebileceğini vurguladı. Anlaşmanın olası insani bedelini en çok yoksulların taşıyacağını söyleyen Cupolo, “Gözümüz kapalı bir şekilde savaşa gitmeyi reddediyoruz” dedi.

MHP Erzurum Milletvekili Kamil Aydın, anlaşmanın üç ülke arasında güveni ve dayanışmayı artıracağını, ortak tehditlere karşı caydırıcılığı güçlendireceğini söyledi. Aydın, kolektif savunma hükmünün uygulanmasına tarafların istişare ederek karar vereceğini belirtti. Anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığını savunan Aydın, belirlenen koşulları karşılayan diğer bölge ülkelerinin de ileride anlaşmaya katılabileceğini söyledi.

Yeni Parti: Anlaşma ihanet seviyesinde

Yeni Parti Grup Başkan Vekili Murat Emir, anlaşmanın TSK'nin Yemen’de Husilere karşı yürütülen savaşa dahil olmasına yol açabileceğine vurgu yaptı. "En fazla bir yılınız kaldı. Siz geçicisiniz. Siz böyle bir anlaşma yapamazsınız" ifadelerini kullanan ve anlaşmayı "ihanet seviyesinde" olarak nitelendiren Emir, iktidarın ABD'den meşruiyet aradığını ve Türkiye'nin Filistin politikasına da zarar verdiğini söyledi.

5 Ekim’deki Riyad toplantısının ortak bildirisinde Suudi Arabistan’a hızla askeri kuvvet konuşlandırılmasına ilişkin bir ifade yer aldığını söyleyen Emir, bildirinin Dışişleri Bakanlığı’nın internet sitesinde yayımlanmadığını belirtti. Emir, hükümeti anlaşmayı Meclis’e sunmadan önce askeri taahhütlerde bulunmakla suçladı.

Anlaşmanın ilk 10 yıl boyunca olağan çekilme yolunu kapatmasını eleştiren Emir, hükümetin ABD yönetiminin desteğini kazanmak için bu adımı attığını vurguladı. Emir, Türkiye’nin Husilere karşı askeri destek vermesinin İsrail’in çıkarlarına hizmet edeceğini ve Türkiye’nin Filistin politikasına zarar vereceğine işaret etti.

Oktay, Mekke Anlaşması kapsamında asker göndermek için Meclis onayı gerekeceğini söyledi

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Mekke Anlaşması içinde yer alan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin çatışmaya katılmak üzere yurt dışına gönderilmesinin Anayasa’nın 92’nci maddesi uyarınca Meclis’in kabul edeceği bir tezkereyle mümkün olacağını söyledi.

Oktay, taraflardan birine saldırı halinde verilecek desteğin istişare ve ortak değerlendirme sonucunda oydaşmayla belirleneceğini belirtti. Meclis onayından önce İstanbul ve Riyad’da yapılan toplantıların hazırlık niteliğinde olduğunu ve Türkiye’nin bu görüşmelerde hukuki, mali veya askeri yükümlülük üstlenmediğini söyledi.

Anlaşmayı Türkiye’nin NATO üyeliğini tamamlayan bir bölgesel güvenlik düzenlemesi olarak niteleyen Oktay, İran’ın anlaşmaya karşı olmadığını resmi ve gayriresmi kanallardan bildirdiğini aktardı. İlk 10 yılda olağan çekilme yolunun kapalı olmasını güvenlik anlaşmalarında süreklilik ihtiyacıyla gerekçelendiren Oktay, bu süre içinde de Türkiye’nin rızası olmadan karar alınamayacağını söyledi.

Mekke Anlaşması neleri içeriyor?

Taraflardan birine yönelik silahlı saldırıyı tüm taraflara yapılmış sayan anlaşma, ortak askeri faaliyetler, istihbarat paylaşımı ve lojistik destek hükümleri içeriyor. Süresiz olarak yürürlükte kalması planlanan ve ilk 10 yıl çekilmenin mümkün olmadığı anlaşma, Türkiye’yi ABD ve İsrail’in çıkarları doğrultusunda Suudi Arabistan’a destek için Yemen savaşına sürükleyeceği eleştirileriyle gündemde.

(Politika Servisi)