DİSK-AR: Asgari ücret 10 ayda 7 bin 726 lira eridi

 

Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), TÜİK'in ekim ayı enflasyon verilerini değerlendirdiği "Enflasyon Bülteni"ni yayımladı. Raporda, enflasyonun artış hızındaki yavaşlamaya rağmen fiyatların yükselmeye devam ettiği, işçilerin ve dar gelirlilerin alım gücünün düştüğü belirtildi.

TÜİK'in resmi verilerine göre yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,77, aylık enflasyon yüzde 2,58 olarak açıklanırken, asgari ücretin yılın ilk 10 ayında enflasyon karşısındaki kaybı 7 bin 726 liraya ulaştı.

Bültende, 2005 yılından bu yana genel fiyatların 37,2 kat, gıda fiyatlarının ise 55,1 kat arttığına dikkat çekildi. DİSK-AR, TÜİK'in kesinleşmiş yargı kararına rağmen madde fiyat listesini açıklamamasını da eleştirdi.

Enflasyon düşmüyor, fiyatlar artmaya devam ediyor

TÜİK verilerine göre ekim ayında tüketici fiyatları bir önceki aya göre yüzde 2,58, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 29,77 arttı. Yılbaşından bu yana fiyat artışı yüzde 27,52 olurken, 12 aylık ortalamalara göre enflasyon yüzde 31,23 olarak gerçekleşti.

Yıllık enflasyonun en yüksek olduğu harcama grubu yüzde 48,86 ile eğitim oldu. Aylık bazda en yüksek artış yüzde 12,58 ile giyim ve ayakkabıda görülürken, gıda ve alkolsüz içeceklerde fiyatlar yüzde 3,50 yükseldi.

DİSK-AR, yıllık enflasyon oranındaki gerilemenin temel nedenlerinden birinin baz etkisi olduğunu belirtti. Raporda, enflasyonun artış hızındaki düşüşün fiyatların ucuzladığı anlamına gelmediği vurgulandı. 2025=100 bazlı TÜFE endeksine göre, Ekim 2005'te 3,8 olan genel fiyat endeksi Ekim 2026'da 140,8'e yükseldi. Böylece genel fiyatlar son 21 yılda 37,2 kat arttı.

Aynı dönemde gıda fiyatları endeksi ise 2,5'ten 138,7'ye çıktı. Gıda fiyatlarındaki artış 55,1 kata ulaştı. DİSK-AR, gıda fiyatlarının genel fiyatlardan daha hızlı yükselmesinin, gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına ayıran dar gelirli kesimlerin geçim sıkıntısını ağırlaştırdığını belirtti.

Yoksul gıdadan kısıyor, kiraya çalışıyor

Raporda, yüksek enflasyonun farklı gelir gruplarını aynı ölçüde etkilemediğine dikkat çekildi. TÜİK verilerine göre en düşük gelirli yüzde 20'lik kesim toplam gelirin yalnızca yüzde 6,4'ünü elde ederken, bu grubun harcamaları içinde gıdanın payı yüzde 29,2 oldu. En yüksek gelirli yüzde 20'lik kesim ise toplam gelirin yüzde 48'ini alırken, harcamalarının yüzde 12,4'ünü gıdaya ayırdı. DİSK-AR'ın TÜİK'in 2023 ve 2025 yıllarına ilişkin hanehalkı tüketim harcaması verileri üzerinden yaptığı değerlendirmeye göre, en düşük gelirli yüzde 20'lik kesimin gıda harcamalarının bütçesindeki payı iki yılda yüzde 36'dan yüzde 29,2'ye geriledi.

Aynı dönemde kira ve konut harcamalarının payı arttı. Raporda, düşük gelirli hanelerin kira ve konut giderlerinden kısıntı yapamadığı için temel ihtiyaçlarından biri olan gıdaya daha az bütçe ayırmak zorunda kaldığı belirtildi. Gelir grupları arasındaki farkı ortaya koymak amacıyla yapılan hesaplamada, en düşük gelirli kesimin geliri 100 birim kabul edildiğinde en yüksek gelirli kesimin geliri 750 birime ulaşıyor.

En düşük gelir grubu 100 birimlik gelirinin 29,2 birimini gıdaya harcarken, diğer harcamaları için elinde 70,8 birim kalıyor. En yüksek gelir grubunda ise 750 birimlik gelirin 93 birimi gıdaya ayrılıyor ve geriye 657 birim kalıyor. DİSK-AR, bu tablonun düşük gelirli kesimlerin temel ihtiyaçlarını karşılamakta yaşadığı güçlüğü ortaya koyduğunu vurguladı.

TÜİK yargı kararına rağmen madde fiyat listesini açıklamıyor

DİSK-AR, TÜİK'in enflasyon hesabına esas oluşturan ortalama madde fiyat listesini yayımlamamasını bir kez daha gündeme taşıdı. TÜİK'in 2003 yılından itibaren düzenli olarak açıkladığı madde fiyat listesini Haziran 2022'de yayımlamayı bıraktığı hatırlatıldı. Raporda, bu nedenle ürün ve hizmet bazında ortalama fiyatların kamuoyu tarafından görülemediği belirtildi.

DİSK'in açtığı davada Ankara 6. İdare Mahkemesi, 31 Mart 2023 tarihli kararıyla söz konusu verilerin açıklanmasının TÜİK'in görevi olduğuna hükmetti. Karar istinaf aşamasından geçerek kesinleşti. Ancak DİSK-AR, TÜİK'in kesinleşmiş yargı kararına ve yapılan başvurulara rağmen madde fiyat listesini açıklamadığını belirtti. 

Bültende, "TÜİK yönetimi Anayasaya ve Türkiye Cumhuriyeti mahkemelerine meydan okudu ve okumaya devam ediyor" ifadelerine yer verildi. DİSK-AR, enflasyon hesabında kullanılan fiyat verilerinin kamuoyuyla paylaşılmamasının resmi enflasyon rakamlarına yönelik tartışmaları artırdığını vurguladı.

DİSK-AR'ın asgari ücret başta olmak üzere farklı ücret gruplarının enflasyon, vergi ve kesintiler nedeniyle yaşadığı kayıpları ele aldığı Ücret Kayıpları İzleme Raporu'nun ekim ayı sonuçları 6 Kasım'da yayımlanacak.