Farklı koşullarda üretim yapan tiyatroları aynı kategoride yarıştırmak ne kadar adil?

Afife Tiyatro Ödülleri’nin yeni yönetmeliği, tiyatro dünyasında uzun süredir konuşulan bazı meseleleri yeniden gündeme getirdi. Ödenekli ve bağımsız tiyatroların aynı kategorilerde değerlendirilmesi, Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nde bankaya tanınan onay yetkisi ve jüri sistemindeki değişiklikler, ödüllerin adilliği ve bağımsızlığı üzerine soru işaretleri yaratıyor.

Bizce bu değişikliklerin merkezinde şu soru var: Birbirinden çok farklı koşullarda üretim yapan tiyatroları aynı kategoride yarıştırmak ne kadar adil?

Ödenekli tiyatrolar kamusal kaynaklarla desteklenirken bağımsız tiyatrolar çoğu zaman salon kirasından oyuncu ücretlerine, teknik ihtiyaçlardan prodüksiyon giderlerine kadar bütün yükü kendi imkanlarıyla karşılıyor. Bu iki üretim modelinin aynı koşullarda yarıştığını söylemek mümkün değil.

Ödülün sanatsal bağımsızlığını koruması gerekiyor

Burada mesele ödenekli tiyatroların başarısını küçümsemek ya da bağımsız tiyatrolara ayrıcalık tanımak değil. Biz, her iki yapının da kendi üretim koşulları içinde değerlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle Afife’de ödenekli tiyatrolarla bağımsız ve özel tiyatroların ayrı kategorilerde yarışmasının daha adil olacağını düşünüyoruz.

Muhsin Ertuğrul Özel Ödülü’nde jüri tarafından seçilen ismin Yapı Kredi İcra Kurulu’nun onayına sunulması da üzerinde durulması gereken bir konu. Tiyatroya ve kültür sanata destek verilmesini elbette kıymetli buluyoruz. Ancak destek vermekle sanatsal kararlar üzerinde söz sahibi olmak arasında önemli bir fark var. Tiyatro dünyasının kendi birikimi ve ölçütleriyle verdiği bir kararın banka yönetiminin onayına bağlı olmasını doğru bulmuyoruz. Bu ödülün sanatsal bağımsızlığını koruması gerektiğine inanıyoruz.

Eşit olmayan koşullarda kurulan bir yarışın adil sonuçları olamaz

Jüri değerlendirme sistemindeki değişiklikler de güven meselesini gündeme getiriyor. Jüri üyelerinin aday oyunları izleme zorunluluğunun kaldırılması ve bazı değerlendirme süreçlerinde aranan asgari jüri üyesi sayısının dörtten ikiye düşürülmesi, kararların nasıl alındığı konusunda soru işaretleri yaratıyor. Bu değişikliklerin jüri üyelerinin niyetleri hakkında bir şey söylediğini düşünmüyoruz, ancak değerlendirme sürecinin daha açık ve güvenilir olması gerektiğine inanıyoruz. Çünkü bir ödülün güvenilirliği, yalnızca kimin seçildiğiyle değil, seçimin nasıl yapıldığıyla da ilgili.

Afife Tiyatro Ödülleri’nin tiyatromuz için taşıdığı değerin farkındayız. Tam da bu nedenle ödüllerin daha adil, daha kapsayıcı ve sanatsal bağımsızlığı koruyan bir yapıya kavuşmasını istiyoruz.

Tiyatro yalnızca büyük sahnelerde ve kurumsal imkanlarla üretilmiyor. Sınırlı kaynaklarla, büyük emeklerle üretmeye devam eden bağımsız tiyatrolar da bu alanın önemli bir parçası. Bizce Afife, tiyatronun bütün bileşenlerini temsil etmek istiyorsa, önce bu farklı üretim koşullarını gözetmeli. Eşit olmayan koşullarda kurulan bir yarışın adil sonuçlar vermesini beklemek mümkün değil.