Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva kimdir?

Ayakkabı boyacılığından sendika liderliğine, devlet başkanlığından cezaevine uzanan Luiz Inácio Lula da Silva, Brezilya siyasetinin önde gelen isimlerinden biri. 2003-2010 yıllarında iki dönem görev yapan Lula, 2023’te yeniden devlet başkanlığına seçildi. Lula da Silva, 2026 seçimlerinde dördüncü dönem için yarışıyor.

İşçilikten sendika liderliğine

27 Ekim 1945’te Pernambuco eyaletinde doğan Lula, çocuk yaşta okulu bırakarak çalışmaya başladı. Ayakkabı boyadı, yer fıstığı sattı ve daha sonra São Paulo’da metal işçisi oldu. 19 yaşında geçirdiği iş kazasında sol elinin serçe parmağını kaybetti.

Sendikal faaliyetlere katılan Lula, 1975’te São Bernardo do Campo ve Diadema Çelik İşçileri Sendikası başkanlığına seçildi. 1980’de İşçi Partisi’nin (PT) kuruluşunda yer aldı.

2002’de devlet başkanı seçilen Lula, görevde olduğu dönemde asgari ücreti artırdı ve düşük gelirli ailelere yönelik Bolsa Família programını genişletti. 2010’da iki dönem sınırı nedeniyle görevden ayrılarak yerini Dilma Rousseff’e bıraktı.

Lava Jato soruşturması ve cezaevi

Petrobras çevresindeki yolsuzluk iddialarını araştıran Lava Jato soruşturması kapsamında yargılanan Lula, 7 Nisan 2018’de tutuklandı. Yaklaşık 580 gün cezaevinde kaldıktan sonra 8 Kasım 2019’da tahliye edildi.

Brezilya Federal Yüksek Mahkemesi, mahkûmiyet kararlarını yargılamayı yapan mahkemenin yetkisine ilişkin gerekçelerle iptal etti. Eski yargıç Sergio Moro’nun bir davada tarafsız davranmadığına da hükmedildi. Kararların iptaliyle Lula’nın yeniden aday olmasının önü açıldı.

Üçüncü dönem ve ekonomi

2022’de Jair Bolsonaro’yu ikinci turda yüzde 50,9 oyla yenen Lula, 1 Ocak 2023’te göreve başladı. Bir hafta sonra Bolsonaro destekçileri Brasília’daki Kongre binasını, Yüksek Mahkeme’yi ve devlet başkanlığı sarayını bastı.

Lula hükümeti üçüncü döneminde sosyal yardım ve konut programlarını genişletti. IBGE verilerine göre mayıs-temmuz 2026 döneminde işsizlik yüzde 5,3’e gerilerken ortalama reel aylık gelir 3 bin 762 reale yükseldi. Ekonominin dört çeyreklik büyümesi ikinci çeyrekte yüzde 1,9, ağustos itibarıyla yıllık enflasyon ise yüzde 4,22 oldu.

Buna karşın gıda fiyatları ve hanehalkı borçluluğu seçim gündeminde yer aldı. Eylül ayında yayımlanan Quaest araştırmasında katılımcıların yaklaşık yarısı ekonominin önceki 12 ayda kötüleştiğini belirtirken iyileştiğini düşünenlerin oranı yüzde 19’da kaldı.

Hükümet, eylülde Bolsa Família ödemelerine yüzde 15 zam yaptı ve borç yapılandırma programı açıkladı. Muhalefet, seçim öncesi açıklanan destekleri eleştirdi.

Bahis ve çevre politikaları

Lula, 25 Eylül 2026’da çevrimiçi bahis faaliyetlerini yasaklayan geçici bir kararname imzaladı. Hükümet, sektördeki harcamaların düşük gelirli ailelerin borçluluğunu artırdığını savunuyor. Kararnamenin kalıcı olması için Kongrenin onayı gerekiyor.

Çevre alanında Lula, 2030’a kadar yasa dışı ormansızlaşmayı sona erdirme sözü verdi. INPE verilerine göre Amazon bölgesindeki ormansızlaşma 2025’te 5 bin 731 kilometrekareye geriledi; bu, bir önceki yıla göre yüzde 12,07 düşüş anlamına geliyor.

Ancak hükümet, yenilenebilir enerji yatırımlarını desteklerken petrol üretiminin sürmesini de savunuyor.

Yeni dönem vaatleri

Lula’nın 2027-2030 programında çalışma süresinin ücret kaybı olmadan haftada 40 saate indirilmesi, asgari ücretin enflasyonun üzerinde artırılması ve uygulama üzerinden çalışanlara yeni haklar sağlanması yer alıyor.

Program ayrıca sosyal yardım ve konut projelerinin sürdürülmesini, eğitim ve sağlık hizmetlerinin genişletilmesini, yüksek gelirlilerden daha fazla vergi alınmasını ve sanayi yatırımlarının artırılmasını öngörüyor.

Kamu güvenliği de seçim gündeminde. Lula, ayrı bir Kamu Güvenliği Bakanlığı kurulmasını ve yerel yönetimlere güvenlik politikaları için 10 milyar real aktarılmasını öneriyor. Bolsonaro’nun oğlu Flávio Bolsonaro ise daha sert polis politikalarını savunuyor.

Lula’dan sonra kim gelecek?

Lula’nın yeniden adaylığı, İşçi Partisi’nin gelecekteki liderliği tartışmasını da gündeme getirdi. Eski Maliye Bakanı Fernando Haddad ve eski Eğitim Bakanı Camilo Santana olası adaylar arasında gösteriliyor. Ancak Lula sonrasındaki liderlik konusunda henüz ortak bir isim öne çıkmış değil.

(Dış Haberler)