15 yıl geçti, tablo değişmedi: Van yeni bir depreme hazır değil

Van depreminin üzerinden 15 yıl geçmesine rağmen kentte yıkım kararı verilen 48 bin 689 yapıdan sadece 25 bin ila 28 binin yıkımı tamamlandı. Geriye kalan binaların yıkılıp yıkılmadığı bilinmezken, İMO Van Şube Başkanı Yakup Ebiri, kentin sadece yüzde 10 depreme hazır olduğunu söyledi.

Van'da 23 Ekim 2011’de meydana gelen 7.2 büyüklüğündeki deprem ile 9 Kasım’da yaşanan ikinci deprem, kentte büyük yıkıma neden oldu. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre iki depremde toplam 644 kişi yaşamını yitirdi, bin 966 kişi yaralandı. Depremden hemen sonra kent merkezi ve ilçeler başta olmak üzere toplam 35 konteynır kent kuruldu ve bu konteynır kentlere yaklaşık 200 bin insan yerleştirildi. 

Depremin hemen ardından başlatılan ve yaklaşık 4 ay süren hasar tespit çalışmaları kapsamında Van ve ilçelerinde, 147 bin 622 konut, 18 bin 735 iş yeri ve 20 bin 209 ahır olmak üzere 200 binden fazla yapı tespit edildi. Yapılan incelemeler sonucunda 48 bin 689 yapının yıkım veya ağır hasarlı, 22 bin 483 yapının orta hasarlı ve 73 bin 058 yapının ise az hasarlı olduğu tespit edilmişti. Yıkım kararı verilen veya ağır hasarlı olduğu tespit edilen 48 bin 689 yapıdan sadece 25 bin ila 28 binin yıkımı tamamlandı. Geriye kalan ağır hasarlı binalara ise ne olduğu belirsiz.

Resmi kayıtlara göre Van depremi sonrasında kentsel dönüşüm ve yapı stokunu iyileştirme projeleri kapsamında bin 800 binanın dönüşümü ve güçlendirilmesi gerçekleştirildi. Ancak meslek odaları ve sismik araştırma merkezlerinin raporlarına göre, orta hasarlı olarak sınıflandırılan yaklaşık 18 bin konuttan önemli bir kısmının hak sahipleri tarafından yasal süresi (depremden sonraki 1 yıl) içerisinde ruhsatlı olarak güçlendirilmediği için belirsiz kaldı.

Depremlerin ardından geçen 15 yılda kentte, konutlardan altyapıya, kent planlamasından sosyal yaşam alanlarına kadar birçok alanda değişim yaşanmasına rağmen depreme hazır bir kent inşa edilemedi. İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Van Şube Başkanı Yakup Ebiri konuya dair Mezopotamya haber ajansına değerlendirmelerde bulundu.

Kentte kaç binanın hasarlı olduğu bilinmiyor

İMO Van Şube Başkanı Yakup Ebiri, aradan geçen 15 yıla rağmen Van’da halen kaç binanın ağır hasarlı, orta hasarlı ve kaç binanın riskli olduğuna dair ellerinde herhangi bir veri olmadığını söyledi. Ebiri, "İMO'nun elinde bununla alakalı herhangi bir bilgi yok. Çünkü Wan'da böyle bir bilimsel çalışma yok. Kaç tane binamız risklidir, kaç tanesi ağır hasarlıdır, orta hasarlıdır, yıkılmamıştır, ayaktadır ya da kaç şiddetinde bir depreme dayanıklıdır? Bu tür soruların hiçbirine biz bir cevap veremiyoruz. Çünkü herhangi bir bilimsel çalışma yapılmamış. Biz de kurumlarla bu konuda çok diyaloğa geçiyoruz. Bugüne kadar herhangi bir bilgi, belgeye rastlamadık" dedi.

Yenilenmiş olmasına rağmen yapıların yüzde 33'ü riskli

2022 yılından Van’da bulunan Alipaşa mahallesinde yapılan bir çalışma sonucunda hazırlanan tezde mahalledeki yapıların yüzde 33 oranında riskli çıktığını ifade eden Ebiri, "2011 depreminden 2022'ye kadar arada 11 yıl geçmişti. 11 yılda da Alipaşa Mahallesi'nin çoğu yenilenmişti. Yenilenmiş olmasına rağmen yapıların yüzde 33'ü riskli iken diğer mahallelerde bu oranın yüzde 50'nin üzerinde olacağını düşünüyoruz. Yani Wan genelindeki yapıların yüzde 50'sinden fazlası riskli konumdadır. Çok acil bir şekilde yapı stoku envanteri çalışmamızı ilerletmemiz gerekiyor. Yapı stoku envanteri çok da zor bir şey değil. Bizim kamu kurumlarını ortaklaştırıp bunun için çalışma yaptırmamız gerekiyor. Biz buna hazırız, İMO öncülüğünde bu yapılabilir" şeklinde konuştu.

Kayyım eliyle yönetilen bir belediye gerçekten bizim belediyemiz midir?

Van'ın depreme hazır bir kent olmadığını, yaşanan depremden de bir ders çıkarılmadığını sözlerine ekleyen Ebiri, "Bunu çok rahatlıkla söyleyebilirim ki; Wan depreme hazır değil. Hala çok hasarlı binalarımız var. Wan’ın depreme hazır olma oranı yüzde 10’dan fazlası değil. Kente toplanma alanlarımız yok denecek kadar az, olan yerlerde yapılaştı. Bizim okul bahçelerinin bir kısmı toplanma alanlarımızdı. Şuan okul bahçelerinin içerisinde okullar inşa edilmeye başlandı. Belediyelerimizin park alanı olarak imar planında gösterdiği yerler toplanma alanlarımızdı, şuan onlar yapılaşmaya açıldı. Tabii bunu belediyeler yaptı, diyemiyorum. Çünkü kayyum eliyle yönetilen bir belediye gerçekten bizim belediyemiz midir? Elbette değildir" ifadelerini kullandı.

Belediyelerdeki durumdan dolayı ilerleyemiyoruz

Van Büyükşehir Belediyesine kayyım atanmadan önce yaptıkları çalışmalar olduğunu ancak kayyım atanmasının ardından çalışmaların durduğunu belirten Ebiri, “Belediyelerdeki bu durumdan dolayı ilerleyemiyoruz. Biz yine de bütün diyalog alanlarını açık bırakmaya çalışıyoruz. Çevre Şehircilik Müdürlüğü ile diyalog alanlarımız açık, belediyelerle diyalog alanlarımız açık. AFAD İl Müdürlüğü ile birkaç defa görüşme yaptık. Kendileri aslında bir planlarının olduğunu, ellerinden gelenin fazlasını yapmaya çalıştıklarını söylüyorlar" dedi.

15 yıldır konteynır kentte yaşam mücadelesi

Yaşanan büyük depremin ardından konteynır kentte yaşam mücadelesi veren Naif Polat isimli yurttaş ise halen depremin izlerini silemediklerini ifade ederek, "Ben depremden bu yana ailemle burada yaşıyorum. 3 çocuğum var engelliyim, kiraya çıkmak için çalışacak durumum yok. Kimseden de yardım alamıyoruz, karton ve hurda toplayarak çocuklarıma bakmaya çalışıyorum. Yaşanılacak gibi değil ama mecburuz. Yazın toz toprak, kışın çamur deryası. Hiçbir belediye hiçbir yetkili buraya uğramaz. Seçimden seçime gelirler. Burada yaşayan onlarca aile var, hepsi aynı durumda. Biz bu durumdayken ve kimse bize yardım eli uzatmazken biz depremi nasıl unutalım" diye sordu.

(MA)