Maliyet 80 TL, satış 40 TL: Zeytin üreticisi zararına hasat yapıyor

Zeytin üreticileri, yüksek verim ve kaliteye rağmen artan girdi maliyetleri ile düşen alım fiyatları arasında zor günler yaşıyor. Hasat sezonu başında 80 TL seviyelerinde olan zeytin fiyatları, bazı bölgelerde 17-20 TL’ye kadar geriledi. Yağlık zeytinde ise üreticinin eline kilogram başına sadece 10 TL civarında bir rakam geçti.

2025 yılında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü tarafından gerçekleştirilen araştırmada, bir kilogram zeytinin üretim maliyetinin 65 TL seviyesine ulaştığı belirlendi. Zeytin ve zeytinyağında, artan üretim maliyetleri ve düşük ürün fiyatları nedeniyle ciddi ekonomik sorunlar yaşıyor. Zeytincilikte, üretim maliyetleri ile piyasa fiyatları arasındaki fark giderek açılırken, büyük alıcı holdinglerin fiyatları sürekli düşürmesi ve taahhüt ettikleri zeytin miktarlarının çok altında alım yapacaklarını açıklamaları üreticinin tepkisine neden oluyor.

Türkiye’de binlerce ailenin geçim kaynağı olan zeytin üreticilerinin yaşadıklarını, Foça Tariş Zeytinyağı Kooperatifi yöneticileri ve zeytin üreticileriyle konuştuk.

Zeytinde ciddi riskler yaşanıyor

Foça’da yaptıkları maliyet değerlendirmelerini aktaran Foça Zeytin Yağı Tarım Satış Kooperatifi Tarım Danışmanı Ziraat Yüksek Mühendisi Hatip Altekin, 2026 yılı için bir kilogram zeytinin üretim maliyetinin yaklaşık 80 TL olduğunu belirterek, buna karşılık üreticilerin, zeytinleri bugün ortalama 40 TL/kg fiyatla sattığına dikkat çekti.

Zeytinciliğin ciddi risk altında olduğunu dile getiren Altekin, “Bu verilere göre üretici, sattığı her kilogram zeytinde yaklaşık 40 TL’lik bir maliyet-fiyat farkıyla karşı karşıyadır. Mevcut satış fiyatı, hesaplanan üretim maliyetinin yalnızca yüzde 50’ini karşılamaktadır. Bu tablo, zeytin üretiminin ekonomik sürdürülebilirliği açısından ciddi bir risk oluşturmaktadır. Tarım ekonomisi açısından değerlendirildiğinde, üretim maliyetinin altında gerçekleşen satış fiyatları üretici gelirlerini azaltmakta ve üretimin devamlılığını riske atmaktadır. Bu durum, uzun vadede yalnızca üreticiyi değil, sektörün verimliliğini ve sürdürülebilirliğini de olumsuz etkileyebilir” dedi.

Kırsal istihdam önemli sorun yaşıyor

Foça ve çevresinde zeytinciliğin kırsal istihdamın ve yerel ekonominin temel unsurlarından biri olduğunun altını çizen Altekin, “Bu nedenle üreticinin yaşadığı ekonomik sorunlar yalnızca bireysel işletmeler açısından değil, bölgesel kalkınma ve sektörün geleceği açısından da ele alınmalıdır. Üretim maliyetlerini esas alan fiyat politikalarının geliştirilmesi, üreticilerin pazarlama gücünün artırılması ve kooperatifçilik yapısının güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca zeytin ve zeytinyağı piyasasında fiyat oluşumunun, üreticinin sürdürülebilir bir gelir elde edebilmesini sağlayacak şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir” diye konuştu.

Tarımsal üretim durma noktasına geliyor

Tarımsal üretimin durma noktasına geldiğini söyleyen Altekin sözlerini şöyle sürdürdü, “Sonuç olarak, zeytinciliğin geleceğini korumak için üreticinin emeğinin karşılığını alması ve üretimini ekonomik olarak sürdürebilmesi şarttır. Çünkü üreticinin kazanamadığı bir sistemde tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini sağlamak mümkün değildir” dedi.

Büyük holdingler fiyatları geri çekiyor

Zeytinin bu yıl “var yılı” olduğunu belirten Foça Zeytin Yağı Tarım Satış Kooperatif Başkanı ve Zeytin Üreticisi Ercan Yüksektepe zeytinde devlet desteğinin çok düşük olduğunu belirterek, “Fiyatları birkaç büyük firma belirliyor. Bunlar da kendi kârlarından başka bir şey düşünmüyorlar. Gübre, ilaç, mazot, sulama, budama ve hasat işçiliği gibi temel girdilerin maliyetleri artarken, üreticinin ürününü aynı oranda değer kazanmış bir fiyatla satamaması gelir-gider dengesini bozmaktadır. Öte yandan alıcıların ürünü mümkün olduğunca düşük fiyatlarla temin etme çabası, üreticinin pazarlık gücünü daha da sınırlandırabilmektedir” dedi.

Üreticiye destek yok maliyet çok

Zeytin üreticilerinin uzun süredir olduğu gibi bu yılda yüzünün gülmediğini belirten Zeytin Üreticisi Alper Karaca, “Sattığımız zeytinin fiyatı düşerken geçen yıl 1200-1300 TL olan toplama yevmiyesi bu yıl 2 bin-2 bin 300 TL oldu. Sadece zeytincilik değil ülkemizde her geçen gün geçtikçe fındık, pamuk çiftçilik daha kötüye gidiyor. Tarımsal politikalar ve destek politikası bilerek geliştirilmediği için daha da kötüye gidiyoruz. Uzun lafın kısası, destek yok, maliyet çok” dedi.

Üç kuşaktır zeytincilik yapan İbrahim Yüksektepe de mazot, gübre ve işçilikte yüzde yüz artış olduğunu dile getirerek, “Geçen sene kullandığımız mazotun litresi 48 TL iken şu anda 97 TL oldu. Gübrenin çuvalı geçen sene 1000 TL iken bu yıl 2 bin 200 TL 2 bin 300 TL’ye yükseldi.  Zeytinde maliyet yükseliyor, kafa fiyatı düşüyor, fakat marketteki fiyatlar düşmüyor. Üzümle başladılar, pamukla devam ettiler üretici köylüyü bitirmek istiyorlar. Zeytin toplamama kararı aldık. Ne yapacağımızı bilmiyoruz? Önümüzdeki yıla nasıl çıkacağımızı bilmiyoruz. Zeytinde bir yıl var diğer yıl yok yılı vardır. Bu yıl var yılıydı, biz iki sene buradan kazandığımız parayla geçinmeye çalışacağız” dedi.

Zeytin üreticileri ne talep ediyorlar:

• Kilogram başına 50 TL prim desteği ve ihracat kotalarının artırılması

• Mazot, gübre ve işçilik gibi hasat kalemlerinde yaşanan fahiş artışların sübvanse edilmesi

• Büyük alıcıların ve holdinglerin fiyatları sürekli düşürmesine karşı, Tarım ve Orman Bakanlığının devreye girerek maliyetleri karşılayacak adil bir taban fiyat açıklaması.