Bakan ‘model’ anlattı, tarlada üç ayda 157 kişi öldü

Mevsimlik Tarım İşçiliği İzleme ve Değerlendirme Kurulu, Bakan Işıkhan başkanlığında bir otelde toplandı. Bakan barınma yükünü üreticiye ve yerele bırakan “mikro destek modelleri” anlattı. Aynı yaz tarım ve ormanda en az 157 kişi iş cinayetinde öldü; 9’u çocuktu.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan başkanlığında Ankara’da bir otelde toplanan kurulda mevsimlik tarım işçilerinin “insana yakışır çalışma ve yaşam koşulları” konuşuldu. Ancak Işıkhan’ın konuşmasında tarlada yaşanan ölümlere, sigortasızlığa ve ücretlere dair tek cümle yoktu. Toplantı, Bakanın konuşmasının ardından basına kapalı sürdü.

Yazın bilançosu: 157 ölüm

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisinin (İSİG Meclisi) aylık raporlarına göre haziranda 54, temmuzda 45, ağustosta 58 olmak üzere yaz aylarında tarım ve orman iş kolunda en az 157 işçi yaşamını yitirdi. Ölenlerin 59’u ücretli işçi, 98’i çiftçiydi. Hayatını kaybedenler arasında 9 çocuk ve 17 kadın vardı. Eylülde de 45 tarım işçisi öldü.

Tarım İşçileri Sendikası (Tarım-Sen), İSİG verilerinden derlediği “kimsesiz işçiler, görünmeyen ölümler” raporunda ölümlerin tamamının önlenebilir olduğunu vurguladı: “Biz tarım emekçilerine reva görülen; ucuza çalışma, ucuza yaşama, yaşamlarımızın beş kuruş etmemesi ve ucuza ölümdür.”

Kanallarda boğulan çocuklar

Raporun en çarpıcı tablosu boğulmalar. Temmuzda Sivas’ta mevsimlik tarım işçisi olarak çalışan 13 yaşındaki Zerda Şahin ile 15 yaşındaki Gülseren Şahin, Antalya’da 12 yaşındaki Mehmet Yalçınkaya; ağustosta Giresun’da 18 yaşındaki Adem Mengi, Ordu’da 17 yaşındaki Ersin Özariş ve Adana’da 17 yaşındaki Halil Yalaz boğularak yaşamını yitirdi. İSİG Meclisi, temiz suya ve hijyene erişimi olmayan barınma alanlarında kalan işçilerin sulama kanallarında ve derelerde hayatını kaybettiğine dikkat çekiyor.

Ölenler arasında Suriyeli ve Afganistanlı göçmen işçiler, Aydın’da tütün işçisi olarak çalışırken yaşamını yitiren üç işçi ve İzmir’de 71 yaşında mevsimlik işçi olarak çalışan Kerime Özen de var. Temmuzda üç tarım işçisi de Kırım Kongo kanamalı ateşi nedeniyle öldü.

Bütçeden işçi başına düşen para sadece birkaç lira

Işıkhan, Mevsimlik Tarım İşçileri Projesi (METİP) kapsamında 2017-2026 arasında 23 ile yaklaşık 180 milyon lira ödenek ayrıldığını, bugün 21 ilde 37 aktif alan bulunduğunu söyledi. Yılda ortalama 18 milyon liraya denk gelen bu kaynak, sayısının en az 3 milyon olduğu tahmin edilen mevsimlik tarım işçilerine bölündüğünde işçi başına yılda 6 lira ediyor. Bakan bu kaynağı artırmak yerine kamu kaynaklarını “tamamlayıcı unsur” olarak kullanmayı, barınmada üreticilerin ve yerel aktörlerin katkısına dayanan “mikro destek modellerini” önerdi. Alanlardaki elektrik ve su giderlerinin “kullanım esaslı” bir yapıya kavuşturulması gerektiğini söyleyen Işıkhan, bu giderleri ise kimin karşılayacağını açıklamadı.

Bakan ayrıca “tarım iş aracılığı sisteminin daha etkin hale getirilmesine” önem verdiklerini söyledi. Oysa aracılık, işçinin yevmiyesinden kesilen komisyon demek: Ağustosta Adana’da 40 derece sıcakta 11 saat çalışan işçilerin eline elçi komisyonu düşüldükten sonra 1250 lira geçtiğinin haberlerini yaptık.

Ne yasa var ne sigorta

Konuşmada hiç değinilmeyen asıl sorun ise yasal korumasızlık. İş Kanunu’nun 4. maddesi, 50’den az işçi çalıştıran tarım iş yerlerini kapsam dışında bırakıyor. Tarım-Sen Genel Başkanı Umut Kocagöz’ün 30 Ağustos’ta yayımlanan bir söyleşisine göre sektörde sigortalı işçi sayısı yaklaşık 170 bin, 2 ila 4 milyon kişi ise kayıt dışı çalışıyor. Kocagöz, “Sektörün büyük bir kısmı kayıt dışı olduğu için bu kazaların çoğu resmi kayıtlara bile geçmiyor” diyor.