Veresiye defterleri kabardı, borçlar arttı

İstanbul- Eğitim öğretim yılının başlaması çocuklar için ne kadar yeni okul dönemi, öğretmenine kavuşmak, arkadaşlarıyla buluşmak demekse işçi emekçi aileler için bir o kadar borç, kredi kartına yüklenme ve kara kara düşünmek demek. Çocuklar da okula başlıyorlar diye heyecanlansalar da aslında ailelerinin sırtlarındaki yükün farkındalar.

BBC’nin geçtiğimiz haftalarda çıkan bir haberine göre devlet okullarına giden bir öğrencinin bir yıllık masrafı 70 bin 500 lira ile 155 bin lira arasında değişiyor. Asgari ücretin 28 bin 75 lira olduğu ülkemizde bu rakamlar işçi ve emekçi aileleri için karşılanması zor giderler haline gelmiş durumda. Ve günden güne eğitime erişen çocuk sayısı da düşüyor. Okullarda olması gereken çocuklar sanayilerde, merdiven altı atölyelerde, börekçilerde, kafelerde çalışıp evin bütçesine katkıda bulunmayı zorunlu görüyor.

4 defter, birkaç kalem etti 1000 lira

Esenyurt Kıraç bölgesinde yaşayan ve çocuğunu devlet okuluna gönderen bir anne ile okulların açıldığı bu döneme ilişkin sohbet ediyoruz. Derya yine aynı bölgede çalışan bir işçi. Kızı mahalledeki devlet okuluna gidiyor. Okul dönemi başladığından beri her gün yeni bir şeyin stresini yaşadığını söyleyen Derya durumu şöyle anlatıyor: “Bizim okul da diğer tüm devlet okullarında olduğu gibi çokça sıkıntıları olan bir okul. Sorsanız eğitim ücretsiz ama ben daha okul açılmadan binlerce lira harcama yapmak zorunda kaldım, üstelik her şeyi de almadan bu masrafa girdim. Eğitim sözde parasız ama fiilen paralı. Kırtasiye mesela, geçen seneden kalan defterlerinden kullandığı sayfaları kopardım, temiz kalan sayfaları da bu sene kullanır. Öyle her sene okul çantası, beslenme çantası almak nerede! Geçen senelerde aldığım okul çantasını mecburen bu sene de kullanacak. Dört tane defter, birkaç tane de kalem aldık, kırmızı kurşun kalem falan. 1000 lira zaten sadece bunlara gitti.”

Masraf listesi bitmiyor

Devlet okullarında verilen kitapların okulların çoğunda okutulmadığını söyleyen Derya, şöyle devam ediyor: “1350 lira kitap parası alındı bu sene. Ek kaynak olarak yani. Devlet her sene başında bir sürü kitap veriyor. Ya bu kitaplar yetersiz ya da ek kaynak satsın, birileri zengin olsun diye biz her sene kitap alıyoruz. Ki çoğu insan tek seferde tüm masrafları karşılıyor olamaz. Asgari ücret ya da 30 -40 bin lira nasıl yetsin bunca masrafa? Etütler için de para veriliyor misal, hafta içi dört gün için 11 bin lira etüt ücreti, 6 bin 600 lira aylık servis ücreti, ki bu servis ücretine etüt zamanı dahil değil. Etüt zamanı da servis istiyorsanız 2 bin 500 lira daha vermek zorundasınız. E daha bunun kıyafeti var, beslenmesi var... Hangi birine nasıl yetişelim?”

Bir öğün ücretsiz yemek istedik yetkililer elini taşın altına koymadı

Derya beslenme çantalarında ailelerin evlerinden ne koyarlarsa o kadar olduğunu söylüyor. “Bir dönem bir öğün ücretsiz yemek kampanyası vardı. Bir sürü insan destek oldu, bizim mahallede de imzalar toplandı. Ama yetkililer elini taşın altına koymadılar. Şimdi nerden baksan en az 10 bin lira aylık beslenmeye gidiyor. Simit, poğaça, tost, meyve, kuruyemiş, meyve suyu, süt... Bunların hepsi para ve hepsi için alım gücümüz aydan aya azalıyor. Hiçbir şey yemesin mi çocuklar? Ya da hep simit poğaça mı yiyecek? Artık market market gezip daha ucuzunu aramaktan bıktık” diyor.

Çocuklar silahlara nasıl bu kadar kolay erişiyor?

Okullardaki saldırılar ve güvenlik tartışmalarına ilişkin soru sorduğumuzda da şu cevapları alıyoruz: “Endişelenmemek gibi bir şey söz konusu olamaz. Ben eminim okula çocuğunu gönderen her anne bu kaygıyı artık daha fazla taşıyor. Bizim gözümüzü sakındığımız evlatlarımız devletin almadığı, almak istemediği sorumluluklar ve önlemler yüzünden bir hiç uğruna ölüp gidiyor. Bu çocuklar bu silahlara, bıçaklara nasıl bu kadar kolay erişiyor? 10-15 yaşındaki çocukların akıllarında oyun olmalı, dersleri olmalı. Birine zarar verebilmeyi, eline silah, bıçak alıp sokakta dolaşabilmeyi düşünür hale nasıl geldi bu çocuklar? Çocukların ellerinde top olur, bebek olur, oyuncak kamyon olur, şeker çikolata olur; silah değil.”

Esnaf tek ses: ‘Geçen seneye göre çok daha kötü durumdayız’

Geçtiğimiz sene aynı dönemde de esnafa mikrofon uzatmıştık ve bu yıl da yine aynı bölgede esnaf ile konuştuk. Fırından ayakkabıcıya, tavuk dönerciden mahalle marketine kadar girdiğimiz her dükkanda ortak cümle şu: “Geçen seneye göre çok daha kötü durumdayız.”

Fırın: ‘Veresiye defterim her gün daha da kabarıyor’

Fırıncı abla ile konuşuyoruz önce, simit poğaça fiyatlarını soruyoruz, “25 lira” diyor. “Geçen sene sabahları simit poğaça alan, çocuğunun beslenmesine koyan daha çoktu. Yani yine azdı belki ama bu kadar değildi. Askıda ekmek günde en az 50 tane gidiyor. Üstelik bizim kendiliğimizden verdiklerimiz hariç. Al bak veresiye defterine. Ekmek almaya gelmiş adam ne diyeceksin? Olsa zaten parası, karnını bir ekmekle doyurmanın derdine düşer mi? Daha iyi şeyler alır yer. 25 yıllık esnafım burada, veresiye defterim her gün daha da kabarıyor.”

Kasap: ‘Fiyat sorup giden çok oluyor’

Kasaba giriyoruz, kasapta da durum hiç iç açıcı değil. Bir koli yumurta 160, kuşbaşı 925, kanat 285, pirzola 1600, bütün tavuk 130 lira. Fiyatları konuştuktan sonra soruyoruz geçen yıla kıyasla bu yılın gidişatını; “Kilo ile et alan artık çok çok az. En azından hafta sonları bir pikniğe giderdi insanlar, mangal yapardı. O bile artık çok azaldı. Gramla alıyor artık herkes gramla. Geliyor dükkana 100 liralık kıyma istiyor. 100 liralık kıyma neye yetecek ki? Bir yemeklik tencere için alabiliyor insanlar eti artık. Fiyat sorup giden çok oluyor. Mesela en ucuz şey çorbalık tavuk, o bile 100 lira gelince 80-90 lirası olan insanlar vazgeçiyor. Çünkü muhtemelen o 10 lira ile başka bir şey almanın derdinde.”

Tavuk dönerci: ‘İnsanlar çocuklarını dükkanın önünden geçirmiyor’

Ardından caddenin köşesindeki tavuk dönerciye uğruyoruz, geçen sene 70 kg tavuk takarken bu yıl 35 kg tavuk taktığını ve onun da 20 kilosunun hâlâ satılamadığını söylüyor. “İki haftadır hiç iş yok. Eskiden okul çıkışlarında bir yoğunluk olurdu. Çocuklar gelirdi, anneler alırdı bir yarım ekmek. Şimdi insanlar alamıyor ki! Alamayınca nasıl getirsin çocuğu, dükkanın önünden nasıl geçirsin? Yarım ekmek tavuk döner 110 lira.”

Kıyafet mağazası: Tek seferde gelip tüm okul kıyafetlerini alan yok

Okul kıyafetleri ve ayakkabı satan dükkanlara uğruyoruz, onlarda da durum aynı. Tek seferde gelip tüm okul kıyafetlerini alan yok. Bir iki parça alabiliyorsa alıyor, onu da kredi kartıyla. Ayakkabı da en ucuzu 500-1000 lira arasında ve muhtemelen ortopedik, çocukların ayağını gün boyu rahat ettirebilecek yapıda değil. Buna rağmen “İki üç çocuklu aileler gelince ikincisini alıyorsa diğerine de biz hediye ediyoruz” diyor dükkan sahibi. “Belli ki aile alamayacak üç çift ayakkabıyı, yeğenimize bizim hediyemiz olsun diyoruz, ne yapalım? Birbirimizin halinden anlıyoruz.”

Bir milyoncu dükkanlarda, dükkan önündeki tezgahlardan güncel fiyatlar:

Okul çantası: 350-1950 lira arası

Suluk: 65-100 lira

Küçük defter: 10 lira

Beslenme çantası: 80- 200 lira

Pastel boya: 285 lira

36’lı kuru boya: 399 lira

Defter etiketi: 35 lira

12’li kalem: 70 lira