‘Elbirliği’ ile çöken sistem: Şirketlere rekor kâr, yurttaşa trilyonluk fatura

Türkiye'de 1991 yılında başlayan ve kamuoyunda "elbirliği" sistemi olarak bilinen tasarruf finansmanı sektörü, 2021 yılındaki Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) denetimi sonrasında belirli sermaye grupları etrafında toparlanırken, şirketlerin 2025 yılı finansal tabloları enflasyonu katlayan devasa kârları ve artan riskleri gözler önüne serdi. Resmi enflasyonun yıllık yüzde 30.89 olarak açıklandığı 2025 yılında yüzde 300'e varan kâr artışları bildiren şirketlerin bilançolarında grup içi para transferleri, ana faaliyet alanı dışındaki yatırımlar ve takipteki alacaklardaki sert yükselişler dikkat çekiyor. Müşteri girişinin durması halinde yaşanabilecek parasal krizinin önüne geçmek isteyen BDDK'nın ise, kurada ismi ilk aylarda çıksa dahi müşterilerin teslimat için bekleme süresini 180 güne (6 aya) çıkaran yeni sınırlamaları devreye alıyor yatırımlarını alma sırası bekleyen yurttaşların artan yaşam masrafları ile hem ödeme gücü düşerken hem de yüksek enflasyonla kayıpları büyüyor. Geçtiğimiz hafta Katılımevim hisselerinin fon yönetim şirketlerince şişirilmesi ve teminat gösterilmesi üzerinden yaşanan çöküşün bedeli ise yine yurttaşların ve kamunun sırtında.

‘Milli Görüş’ün finanstaki izi

Denetimsiz büyüyen sektörde 2021 yılında şartları sağlayamayan 21 şirketin Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devredilmesinin ardından piyasa, mevcut iktidarın "faizsiz finansı tabana yayma" vizyonuyla uyumlu sermaye grupları ve kamu iştirakleri arasında paylaşıldı. Sektörün kurucusu konumundaki Milli Görüş kökenli Emin Şirketler Grubu'na ait Eminevim liderliğini korurken; TOKİ ihaleleri ve gayrimenkul alanındaki etkinlikleriyle bilinen, MÜSİAD ve DEİK ekseninde güçlü bağlantılara sahip Fuzul Holding bünyesindeki Fuzul Ev pazarın diğer büyük oyuncusu konumunda bulunuyor. Ankara finans bürokrasisindeki süreçleri en hızlı yürüten yapı olarak öne çıkan Serdar Turhan yönetimindeki Katılımevim (Pusula Finans), Birevim'i de bünyesine katarak sektörde hızla tekelleşme eğilimi gösteriyor ve borsada işlem gören tek şirket olma özelliğini taşıyor. Pusula finans ve Katılımevim’in fonlar üzerinden yaşadığı hisse değeri çöküşü Başta Tera Holding olmak üzere diğer benzer yapıdaki fonlarının çökmesine yol açtı. Çöküşün yatırımcılara maliyeti 1.1 trilyon TL’yi bulurken Kamu bankaları ile alınan düşüşteki hisseler neredeyse aynı büyüklükte maliyeti tekrar kamuya yüklüyor.

Mevcut iktidara yakınlığıyla bilinen Albayrak Grubu (Yeni Şafak, TVNET) Albayrak Finans ile piyasaya giriş yaparken, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Türkiye Emlak Katılım Bankası ise sektöre "devlet güvencesi" argümanını sunmak üzere Emlak Katılım Tasarruf markasıyla faaliyet gösteriyor.

Şirket kârlarında enflasyonu katlayan devasa büyüme

Tasarruf finansmanı şirketlerinin 2025 yılı resmi faaliyet raporları, müşterilerden alınan yüzde 7 ila yüzde 15 arasındaki "organizasyon ücretleri" ile elde edilen kârlılığın resmi enflasyon oranını (yüzde 30.89) katladığını gösteriyor. Katılımevim, 2024 yılında 2.1 milyar TL olan net kârını yüzde 299 gibi agresif bir artışla 8.6 milyar TL'ye (enflasyonun 9.6 katı) yükseltti. Eminevim ‘in dönem net kârı yüzde 156 artışla 27.2 milyar TL olarak gerçekleşirken, Fuzul Ev ise net kârını yüzde 277 artışla 17.9 milyar TL'ye taşıdı. Devlet destekli kurulan Emlak Katılım Tasarruf, Ağustos 2025'te faaliyete geçmesine rağmen yılı 1.6 milyar TL net kâr ile kapatırken; sektörde zarar açıklayan tek şirket, kuruluş aşamasındaki düşük işlem hacmi (164 sözleşme) nedeniyle özkaynaklarında erime riski yaşayan Albayrak Finans (27.3 milyon TL zarar) oldu.

Takipteki alacaklarda son çeyrekte sert yükseliş

Bu yılın ilk 6 aylık döneminde ise çok daha tehlikeli bir tablo ortaya çıkmaya başlıyor. Kârlılıklardaki devasa artışa rağmen, bozulan ekonomik dengeler yurttaşların ödeme gücünü doğrudan etkileyerek şirketlerin takipteki alacaklarını (batık krediler) hızla artırdı. Eminevim ‘in takipteki alacakları yüzde 252 artarak 12 milyon TL'den 42.2 milyon TL'ye, Katılımevim'in takipteki alacakları yüzde 72 artışla 71.8 milyon TL'ye, Fuzul Ev'in ise yüzde 81 artışla 44.1 milyon TL'ye yükseldi. Raporlarda da yer alan vade yapısı kırılımları, krizin 2025'in son aylarında patlak verdiğini gösteriyor. Eminevim ‘deki batık alacakların yarısından fazlası "3-6 ay" aralığında birikirken, ihtilafları gösteren dava karşılıkları da 100 milyon TL'yi aştı. Fuzul Ev'deki takipteki alacakların yüzde 98'inin ise "0-6 ay" gecikme aralığında olması, müşteri cephesindeki ödeme krizinin çok taze ve sert olduğunu ortaya koyuyor.

BDDK'dan sisteme likidite freni: Bekleme süresi 6 aya çıkarıldı

Sistemin doğasından kaynaklanan enflasyonist erime ve yeni müşteri girişinin durması halinde havuzun tıkanması risklerine karşı BDDK, şirketlerin likidite krizine girmesini önlemek amacıyla 2026 ortasında katı kısıtlamalar getirdi. Tasarruf finansmanında "ortalama bekleme süresi" istatistiksel olarak vadenin tam ortasına (örneğin 120 aylık grupta 60. aya) denk gelirken, yeni düzenlemeyle daha önce 150 gün olan "en erken teslimat süresi" yasal olarak 180 güne (6 aya) çıkarıldı. Yeni kurallara göre, bir müşteri sisteme dahil olduktan sonraki ilk aylarda kura çekilişini kazansa dahi tahsisatını hemen alamıyor ve parasını eline alabilmek için mutlaka 180 gün beklemek zorunda kalıyor. Aynı düzenlemeyle, şirketle anlaşılarak yapılan kurasız erken teslimatlar için müşterinin kendi imkanlarıyla baştan ödemesi gereken asgari peşinat oranı da yüzde 40'tan yüzde 45'e yükseltildi.