Kayıp, yas ve iyileşme üzerine bir anlatı

Yönetmen Doğa Kılcıoğlu Esen’in 2025 yapımı kısa animasyon filmi “Kirpik”, kayıp ve yas duygusunu çocukluk hafızasının içinden, siyah-beyaz ve diyalogsuz bir anlatımla ele alıyor. Filmde küçük bir kız, dev bir gözün kirpiklerinin gölgesinde büyürken zamanla bu korunaklı dünya değişiyor ve göz yavaş yavaş kapanıyor.

Esen’in kendi yas deneyiminden yola çıkarak hazırladığı “Kirpik”, Canlandıranlar Yetenek Kampı’nda geliştirilerek dört yıllık bir üretim sürecinin ardından tamamlandı. Film, Directed by Women Türkiye’de Jüri Özel Ödülü, SİYAD 2026’da En İyi Kısa Film, 26. Uluslararası İzmir Kısa Film Festivali’nde En İyi Animasyon ve Seattle Turkish Film Festival’da Özgün Bakış ödülleri dahil olmak üzere farklı ödüllere layık görüldü.

Doğa Kılcıoğlu Esen, daha önce yaptığı açıklamalarda filmin babasının pandemi dönemindeki ölümü sonrasında yaşadığı yas sürecinde ortaya çıktığını, animasyon alanındaki çalışmalarını ise Canlandıranlar Yetenek Kampı ve farklı eğitimlerle geliştirdiğini anlatmıştı.

“Kirpik”in ortaya çıkışından dört yıllık üretim sürecine, siyah-beyaz çizim tercihinden yasın kelimeler olmadan anlatılmasına kadar filmin yolculuğunu Doğa Kılcıoğlu Esen’le konuştuk.

‘Birilerinin şahitliğine ihtiyacımız var’

“Kirpik”in ortaya çıkışından başlayalım. Bu hikâyeyi yazmaya nasıl karar verdiniz ve ilk halinden filme dönüşene kadar nasıl bir süreç geçirdi?

Bu hikaye pandemi sırasında babamın ölümüyle yaşadığım yas sürecinde ortaya çıktı. Aslında bu filmi yapmak gibi bir kararım olmadı, daha çok bu filmi yapmaya ihtiyacım vardı diyebiliriz. Bu yalnız geçen yas dönemini insanlarla paylaşmaya, anlatırken iyileşmeye ihtiyacım vardı; belki de birlikte üzülmeye, birlikte iyileşmeye…

Filmin çıkışında kişisel bir deneyiminiz var ama ortaya çıkan film yalnızca kişisel bir hikâye olarak kalmıyor. Senaryoyu geliştirirken bu kişisel deneyimi bir sinema anlatımına dönüştürmek konusunda nasıl bir yol izlediniz?

Evet, bu film kişisel yasımdan yola çıktı ama amacım ortak bir duyguya, evrensel olan yasa varmaktı. Modernleşen dünyada, hepimiz benzer yerlerden geçsek de hızlanan hayat, yok olan ritüeller, ölümü hayatımızdan uzak konumlandırma şeklimiz gibi birçok sebeple zor zamanları yalnız atlatmak zorunda kalıyoruz. Ben de hem kendi hikayemi anlatarak babamın yasını onurlandırmak istedim hem de başkalarına yalnız olmadıklarını hatırlatmak istedim. Bu filmin yasını görünür kılmak isteyen -çünkü bazen sadece birilerinin şahitliğine ve bizi görmesine ihtiyacımız var- birçok kişiye de cesaret ve ilham vermesini diliyorum.

Film yas duygusu etrafında şekilleniyor. Yas gibi oldukça kişisel ve söze dökülmesi zor bir duyguyu animasyonun diliyle anlatmak size nasıl imkanlar sundu?

Ben şu ana kadar belgesellerimde hep başka insanların hikayelerini anlatmaya çalıştım. Gerçi şimdi baktığımda insan neyi, kimi anlatırsa anlatsın biraz kendini anlatıyor aslında.

Özel hayatımı, duygularımı, herkesle çok rahat paylaşabilen bir insan olmadım. Babam yoğun bakımdayken ilk defa Instagram’da bir gönderi paylaştım; “Yoğun bakımda sevdiği olan bir yakınınıza nasıl davranabilirsiniz” konusunda önerilerdi. Kendimle büyük bir savaş verdim yazarken. Çok çıplak hissettim ama sonrasında o kadar çok destek mesajı ve teşekkür aldım ki şaşırdım. Çok yakınımda aynı durumu yaşayan, yaşamış ne çok insan varmış diye düşündüm. O zaman, bu korkumu yenip bu hikayeyi anlatabilirim dedim ve hatta anlatmalıyım.

Kirpik bana hayatımın en beklenmedik hediyelerini verdi. Çok fazla kucaklaşma, çok fazla kişisel paylaşım, gözyaşı ve bol dostluk. Minnettarım. Şu an sadece kendim şifalanmakla kalmadım, Kirpik’in başka insanlara da dokunduğunu, kimi zaman kucakladığını görüyorum. Bu beni çok mutlu ediyor.

‘Yavaşladıkça yasım demlendi’

Filmin yaklaşık dört yıllık bir üretim sürecinin ürünü olduğunu biliyoruz. Bu kadar uzun bir süreçte hikayenin ve görsel dünyanın değiştiği noktalar oldu mu?

Olmaz mı... Bu dört yılda çok büyüdüm. Çok şey öğrendim. Animasyon yapmayı öğrendim. Şu an 11 yaşında olan bir kızım var, Güneş. Filmin başında bana modellik yapıyordu, yıllar içinde o da büyüdü tabii, bir yerden sonra onu çizip sonra küçük bir çocuk boyutlarına getirmem gerekti. Bir de çizimim gelişiyordu. Kronolojik olarak çiziyordum ve bir yerden sonra baştaki çizimlerim daha amatör duruyordu, dönüp onları tekrar çiziyordum. Biraz yolda oluştu her şey. Ama şimdi baktığımda o uzun zamana ihtiyacım varmış. İçimde bir şeylerin demlenmesi için zamana ihtiyacım varmış gerçekten de.

Filmin görsel dünyasını oluştururken nasıl bir estetik arayışınız vardı? Siyah-beyaz ve oldukça sade çizim diline nasıl karar verdiniz?

Filmin sade olması çok önemliydi benim için, izleyen kişi de kendine yer açabilsin istedim. Görseller, renkler arttıkça bazen sıkışıyoruz; duygulara yer kalmayabiliyor. Bir yandan da kendimi tekniğe boğup içinde kaybolmak istemedim. Hikayemi anlatmaya yetecek kadar çizgi istiyorum diyordum hep. Sanırım öyle de oldu.

Animasyonda her hareketin, her görüntünün tek tek kurulması gerekiyor. Bu durum hikayeye yaklaşımınızı ve yönetmenlik biçiminizi nasıl etkiledi?

Her kareyi tabletimde tek tek elle çizdim. Bu filmle başka bir bağ kurmanızı sağlıyor. Kusurlu oluyor elbette ve ben bu insani kusurları seviyorum. Filmi elle çizmek beni yavaşlattı ve yavaşladıkça duygularım, yasım demlendi. Bu filmde bu demlenmeye çok ihtiyacım vardı.

‘Kelimelere ihtiyacımız olmadığını düşündüm’

Filmde söze çok fazla ihtiyaç duymadan bir duygu ve hikaye kuruyorsunuz. Görüntüyle anlatmak istediğiniz şeyi sözcüklerden arındırmak üretim sürecinde zorlayıcı oldu mu?

Aslında yası kelimelere dökmek daha zor bence, bir gözyaşı damlası karşısında dudağınızın kenarının minicik aşağı kıvrılması, gözlerdeki hayal kırıklığı, sizi nefes nefese bırakan kara bulutlar sanki kelimelerle daha zor anlatılırdı. Üstelik tüm bunlar dünya üzerindeki herkes için aynı etkiye sahip. O yüzden kelimelere ihtiyacımız olmadığını düşündüm.

Bir animasyon filminin yönetmeni olarak, karakterlerin hareketlerinden mekanlara, ritimden ses kullanımına kadar ne kadarını kendiniz belirlediniz? Üretim ekibiyle nasıl bir çalışma yürüttünüz?

Kirpik, Canlandıranlar Yetenek Kampı’nda hayat buldu. Özellikle senaryonun şekil almasında sevgili Berna Gençalp’in çok büyük desteği oldu. Berat İlk de filmin teknik altyapısı konusunda ve tamamlamam konusunda yanımdaydı. Filmin her aşamasında ressam dostum Duygu Süzen’in ve filmin işitsel dünyasının kurulmasında da sevgili Miray Kurtuluş’un emeği çok büyük. Tüm bunların yanında filmin her aşamasında filmi tekrar tekrar izleyen ailem, kızım Güneş, hayat arkadaşım Kıvanç, kardeşim Can ve dostlarım bana çok güç verdi. İnsanın onun hayal dünyasını anlayan ve ortaya çıkması için çabalayan dostlarla çevrili olması büyük bir şans.

Bundan sonraki projelerinizde Kirpik’te edindiğiniz hangi deneyimi yanınızda taşımak istiyorsunuz?

Kirpik’te duygudaş olduğum tanımadığım insanlarla bağ kurdum, birbirimizi gördük Kirpik sayesinde. Bundan sonra da yine insanlara filmlerim aracılığıyla ulaşmaya devam etmek istiyorum. Bir de animasyon tekniğiyle devam etmek gibi bir arzum var. Umarım yeni filmlerin yolları açık olur.