Dikkat dikkat, bu bir hamam böceği istilasıdır!

Rojda DİKME

İstanbul Üniversitesi

 

Birkaç aydır kitlesel bir eylemlilikle dünya gündemine yansımış yeni bir gençlik hareketi var: “Hamam Böceği”protestoları. Mayıs ayının ortalarında Hindistan’da patlak veren bu eylemler, iki ayın sonunda eğitim bakanının istifası ile sonuçlanınca daha da görünür ve tartışılır hale geldi. Buprotestoları başlatan olaylar neydi? Harekete nasıl yön verildi?Kazanıma giden bu yolda nasıl adımlar atıldı? Bu soruların yanıtlarını bu yazıda konuşuyor olacağız. Ama önce akıllardaki en büyük soru ile başlamak isabetli olacaktır.

Eylemler neden “Hamam Böceği” protestoları olarak anılıyor?

Önce şunu söylemek gerekir ki; hayır, protestoların adlandırılmasıyla sosyal medyada viral olan ve yapay zekayla oluşturulmuş hamam böceği videolarının ilgisi yok. Bu ifade aslında Hindistan Yüksek Mahkeme Başkanı Surya Kant’a ait.15 Mayıs tarihinde Kant’ın işsiz ve aktivist gençler hakkında “hamam böcekleri” ve “toplumun parazitleri” şeklinde açıklama yapmasının büyük bir tepki toplamasıyla, bu isimlesosyal medya üzerinden geniş bir örgütlenme başlıyor. Öyle ki, hareketin sosyal medya hesapları 22 milyon insan tarafından takibe alınırken, 350 bin katılımcı bu çatı altında buluşuyor. Topluluk resmi olmamakla birlikte “HamamBöceği Halk Partisi” (Cockroach Janta Party) adını alarak iktidar partisi Hindistan Halk Partisi’ni (Bharatiya JanataParty) tiye alıyor aslında. Dediğimiz gibi bu oluşum resmi bir parti olmasa da bu keyifli kelime oyununu takdir edip yazı boyunca onları bu şekilde anacağız!

Çevrimiçi bir topluluk nasıl sokaklara taştı?

Hareket, sosyal medyada büyük bir kitle kazanmasıyla beraber; meclis üyeleri ve seçim komisyonu üyelerinin davranışlarını, siyasette kadınların yerini ve medya lisanslarını konu alan bir manifesto yayınlayarak kitlesini büyütmeyolunda adımlar atıyor. Burada dikkat çekilen bir nokta dakatılım sürecinde kast, din ve cinsiyet ayrımı güdülmemesi. Kadının siyasetteki konumuna dair tartışmalara bizler aşina olsak da Hindistan’daki ta milattan önceye dayanan kast sisteminin hala kabul görüyor oluşu ve ülkenin çok dinli yapısı, günlük yaşamı oldukça zorlaştırıyor. Ve tüm bunlarsiyasete katılımı da etkilerken, gençlerin yeni oluşturduğu buharekete, buranın parçası olmak isteyen her genç dahil olabiliyor.

Hindistan’ın “Tıp Fakültesine Giriş Sınavı’nın” (NEET-UG) sorularının sızdırılmasına ilişkin iddiaların ortaya çıkmasıyla ortalık daha da kızıştı. Sınav sonuçlarının iptal edilmesiyle beraber sınavın tekrar düzenleneceğinin duyurulmasının ardından, yerel medya haberlerine bu belirsizlik ve stres koşullarına dayanamayan birçok gencin intihar haberi yansıdı.Tüm bunların üzerine CJP, milyonlarca öğrenciyi etkileyensoru sızıntısı meselesine ilişkin hesap verilmesi, kamu kurumlarındaki liyakatsizliğin ortadan kaldırılması ve Hindistan Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan’ın istifasıtalebiyle çağrı yaparak sokaklara çıktı. Bir ay boyunca yüz binlerce gencin katıldığı bu eylemleri polis müdahalesi, gözaltılar ve tutuklamalar izledi.

Bir kıvılcım nasıl bir yangına dönüştü?

Önce iktidarın söylemleri, sonra sınav soruları skandalı veintiharlar, en son da eylemcilere şiddet ve gözaltı derken;mesele bir grup öfkeli gencin ötesine geçerek giderek daha geniş kitlelerin tepkisi gösterdiği bir tabloya evrildi. Acil talepler, bu kitlesel tepkiyi yaratan koşullar üzerinden şekillense de dönüp sorunun kaynağına bakmak gerekiyor.Eğitimin pahalılaşması, yoksul gençler tarafından giderek daha da ulaşılamaz bir hale gelmesi, giderek artan özelleştirme politikaları ve kalabalık nüfusun istihdamını sağlayamayanekonomi politikalarının yarattığı işsizlik derken liste uzayıp gidiyor. Ne kadar tanıdık bir tablo değil mi? E nasıl olmasın ki, hepimiz aynı sistem altında sömürülüp sefalete terk edilirken olacağı budur zaten. Peki “Hamam Böcekleri”buraya dair nasıl adımlar atmış, incelemeye devam edelim.

Muhalif milletvekilleri tüm bunlara tepki gösteren CJP iledayanışma amacıyla parlamentodaki çalışmalarını durdurdu ve Dharmendra Pradhan’ın istifası talebini yineleyerek birlikte parlamento önünde bir protesto düzenledi. Sonrasında parlamentoya dönerek oturumda protestolardaki polis şiddeti ve sınav usulsüzlüğü iddialarını gündeme taşımak istediler ancak yaşanan gerginlikler bahane gösterilerek oturumun ertelenmesi kararı alındı.

Sanıyorsanız ki kendi ettiği laflar ayağına dolanan iktidar,meclisi kapatmak ve polis baskısı gibi önlemler almaklayetindi; yanılıyorsunuz. “Hamam Böcekleri’nin” internet üzerinden örgütlendiğinden ve burada çok büyük bir kitle yakaladığından bahsetmiştik. İnternet üzerinden iletişim bu kadar kritik bir noktada olunca en büyük saldırı da buraya yapıldı. Delhi’deki protestoların artması ve tepkilerin şiddetlenmesiyle bütün şebekeler kesilerek internet ve aramalar üzerinden iletişim kurmanın olanakları yok edildi.Ancak onların buraya dair de bir çözümü vardı, şaşırtıcı ama etkili: Bluetooth! Aracı uygulamalar sayesinde telefonların Bluetooth Low Energy (BLE) bağlantısını kullanarak doğrudan iletişim sağlamak mümkün oluyor. Uygulamayı kullanan her akıllı telefon bir aktarma noktası işlevi görerek gönderilen mesajların internet sunucularına gitmek yerine yakındaki telefonlar arasında sırayla aktarılmasını sağlıyor. Busistemin en kritik noktası, mesajların ilerleyebilmesi için aynı uygulamayı kullanan yeterli sayıda kişinin fiziksel olarak birbirine yakın olmasının gerekliliği. Yani kullanıcı sayısıazalırsa iletişim zinciri kolayca kopabiliyor. Şimdi buna hamam böceği istilası demeyelim de ne diyelim?

Hareket nasıl sonuçlandı ve bize ne göstermeli?

Hindistan Başbakanı Modi, gerçekleşen protestolar ve parlamentodaki olaylardan sonra yaptığı açıklamada, soru sızıntılarını soruşturmak için özel yetkili mahkemelerin kurulması için gerekli adımların atılmaya başlandığını söylerken Eğitim Bakanı Pradhan’ı görevden almayı reddetti. Ancak tepkilerin durulmamasıyla beraber Pradhan, sosyal medya hesabından istifasını duyurdu. Gençlerin özlemleri, hayalleri ve beklentilerine saygı duyduğunu ve son günlerde yaşanan olaylardan dolayı “üzüldüğünü” belirtti. Yaptığı bu açıklamada sebep olduğu hiçbir şeyin sorumluluğunu kabul etmemiş olsa da “Hamam Böcekleri’nin” kitlesel ve ısrarlı mücadelesi iktidara geri adım attırmayı başardı. Bu da geçtiğimiz sene Nepal’de gördüğümüz “Z kuşağıprotestolarının” ardından bize cesaret veriyor. Dileriz ki “Hamam Böcekleri’nin” kurduğu bu ağ gelişip büyüyerek varlığını sürdürür. Tüm dayanışma duygularımızı iletip ekleyelim: “Haşere karşıtı ilaçlar” ne kadar etkili olsa da bizemücadelenin kazandırdığını gösterdiniz, theek rahen*!

 

*var olun!

 

(Genç Hayat)