Kaz dağlarına yeni bir gedik daha

Balıkesir – Balıkesir’in İvrindi ve Altıeylül ilçeleri sınırlarında yer alan Sarıalan Mahallesi, devasa bir maden tehdidi ile karşı karşıya. CVK Maden İşletmeleri San. ve Tic. AŞ, Demir Export AŞ’den 18.5 milyon dolar bedelle satın aldığı ruhsat sahasında “IV. grup maden ocağı” (altın, gümüş, bakır, kurşun, çinko, demir, krom, nikel gibi yüksek ekonomik değere sahip metalik madenler) projesi için yeni bir çevresel etki değerlendirme (ÇED) süreci başlattı. Ancak hazırlanan proje tanıtım dosyası, madenin yöre halkına, su ve kültür varlıklarına vereceği zararları, projenin arkasındaki devasa finansal desteği ve “kümülatif” ekolojik yıkımı gözler önüne seriyor. Şirkete bu ekolojik yıkım projeleri için yerli-yabancı bankalardan milyonlarca dolar kredi sağlanırken, devlet de verdiği teşvikle bu yıkımı finanse edenler arasında.

ÇED sürecinden kaçınmak için 24.95 hektar oyunu

Proje dosyasındaki en dikkat çekici detaylardan biri, maden için belirlenen ÇED alanının tam olarak 24.95 hektar olarak gösterilmesi. ÇED Yönetmeliği gereği 25 hektar ve üzerindeki alanlar çok daha zorlu ve detaylı bir “ÇED raporu” sürecine tabi tutulurken, şirketin alanı sınırda (24.95 ha) tutarak süreci daha esnek olan “proje tanıtım dosyası” ile hızlandırmayı ve olası hukuki denetimlerden kaçınmayı hedeflediği görülüyor.

Atık sahası evlerin sadece 330 metre uzağında

Belirlenen açık ocak ve pasa depolama alanları, yerleşim yerlerinin adeta içine kadar girmiş durumda. Planlanan maden sahası ile Sarıalan Mahallesi’ndeki en yakın hane arasındaki mesafe yalnızca 330 metre. Proje kapsamında, yöre halkının hemen yanı başında 16 ay gibi kısa bir sürede patlatmalı açık ocak işletmeciliği ile toplam 1 milyon 995 bin 821 ton kazı yapılması, bunun sonucunda 761 bin 256 ton cevher ve 1 milyon 234 bin 565 ton pasa (atık) çıkarılması planlanmakta.

Mera alanları yok olacak, ağaç kıyımı yolda

Maden sahası, yöre halkının geçim kaynağı olan tarım ve mera arazileri üzerine kurulacak. Bu araziler için tarım dışı kullanım ve mera vasıf değişikliği için izni alınacak. Ayrıca 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planına göre proje, “orman ve tarım arazisi” vasfındaki alanları da etkilemekte. Dosyada kesilecek ağaçların kesin ve net sayısı verilmese de, ulaşım ve bağlantı yollarının açılması sırasında ağaçların kesileceği, bu ağaçlarda ve çevresinde yaşayan kuş ile kemirgen türlerinin yuvalarının taşınmak zorunda kalınacağı açıkça itiraf ediliyor.

Kaz Dağı’na bir darbe daha!

Jeolojik olarak Kaz Dağı silsilesinin üzerinde konumlanan proje alanı, Kaz Dağı’nın geniş ve hassas ekosisteminin bir parçası durumunda. ÇED raporunda alanda doğrudan endemik bir bitki türüne rastlanmadığı iddia edilse de, proje sahası ve çevresinde Akdeniz popülasyonu baz alındığında Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından “Hassas (VU-Vulnerable)” koruma statüsünde olan bozayı (Ursus arctos) ile yine tehlike altındaki kuş türlerinden üveyik (Streptopelia turtur) ve şah kartalın (Aquila heliaca) yaşadığı kaydediliyor.

Çıkan cevher bitişikteki tesise taşınacak

Projenin en büyük tehlikelerinden biri ise yaratacağı birleşik etki. Yeni maden sahasında bir zenginleştirme tesisi kurulmayacak; çıkarılan binlerce ton cevher, CVK’nin aynı bölgede bulunan ve sadece 970 metre mesafedeki diğer madenine (ÇED olumlu kararı bulunan tesise) taşınarak ve orada işlenecek. İki madenin entegre çalışmasıyla bölgeye binecek çevresel yük de haliyle katlanacak.

Açık ocak ve pasa depolama poligonlarının hemen kuzeyinden Ağulusoğan Deresi, güneyinden ise Şarlak Deresi geçiyor. Ayrıca proje sahasına 1.9 km mesafede Sarıalan Göleti, 9 km mesafede ise Üzümcü Barajı yer alıyor. İşletme sırasında oluşacak devasa pasa dağlarının asit kaya drenajı yaratması ve ağır metallerin yer altı ile yer üstü sularına karışması büyük bir ekolojik risk barındırıyor. Hazırlanan raporlara göre, projelerin birlikte çalışması durumunda kümülatif gürültü seviyesi sınır değerleri zorlayacak.

Mahkeme ÇED’i iptal etti, Danıştay onay verdi

Yakın zamanda CVK’nin bu yeni ocağa cevher göndereceği ana zenginleştirme tesisine karşı açılan davalarda, yerel mahkeme projenin biyoçeşitliliğe ve koruma altındaki Manyas Gölü’ne vereceği geri dönülemez zararları vurgulayarak ÇED kararını iptal etmişti. Ancak bu iptal kararı geçtiğimiz günlerde Danıştay tarafından bozularak doğa tahribatının önü yargı eliyle açılmış oldu.

Şirket her ne kadar ÇED alanı içinde kültürel varlık olmadığını iddia etse de, kazı bölgesinin 8.4 km uzaklığında 1. derece arkeolojik sit alanı bulunuyor ve maden genişlemesi tüm havzanın tarihi dokusunu da tehdit ediyor.

Milyonlarca dolarlık kredilerle ‘kollanan’ sermaye

Kaz Dağları ekosisteminin eteklerindeki bu yıkımın arkasında ise şirkete sağlanan devasa bir ekonomik ve politik destek ağı yatıyor. CVK Madencilik, projelerini hayata geçirmek için hem devlet teşvikleriyle hem de dev yerli-yabancı kredilerle adeta kollanıyor.

CVK Madencilik, kısa süre önce projelerini hızlandırmak adına ABD merkezli Orion Resource Partners ve Hartree Partners konsorsiyumundan toplam 280 milyon dolar tutarında devasa bir finansman paketi (kredi ve metal streaming) sağladı.

Şirketin aldığı destekler sadece yurt dışı ile de sınırlı kalmadı. Bağlı ortaklıkları üzerinden, Vakıfbank ile 192 milyon dolarlık proje finansman kredisi imzalandı. Bu kredi, “İlk 3 yılı anapara geri ödemesiz” ve toplam 9 yıl vadeli gibi son derece avantajlı koşullara sahip. Şirket ayrıca Sarıalan projesi için doğrudan 2.29 milyar TL tutarında devlet yatırım teşviki alarak bölgedeki büyümesini sürdürüyor.

Halkın yaşam alanlarına 330 metre mesafede, ÇED sürecini hafifletmek amacıyla 24.95 hektar sınırında tutulan bu proje; ardındaki milyarlarca liralık kamu desteği ve yabancı fonların gücüyle Sarıalan’ın suyunu, merasını, tarımını ve temiz havasını kümülatif bir yıkıma sürüklemeye hazırlanıyor.