ABD’de teknoloji devlerine dava: Instagram ve YouTube 'çocukları bağımlı yapmakla' suçlanıyor

ABD’de teknoloji devleri Meta ve Google’a karşı açılan ve çocuklarda dijital bağımlılık yarattıkları iddiasına dayanan davaların ilki Los Angeles’ta görülmeye başladı. Ülke genelinde aynı gerekçeyle açılan bini aşkın davanın seyrini belirleyebilecek dosyada, sosyal medya platformlarının tasarım özellikleri doğrudan yargı konusu yapılıyor.

BBC Türkçe’nin haberine göre, davanın merkezinde, kamuoyuna yalnızca baş harfleri K.G.M. olarak açıklanan 20 yaşındaki bir genç kadın bulunuyor. Küçük yaşlardan itibaren sosyal medya kullandığını belirten davacı, özellikle Instagram ve YouTube nedeniyle kaygı bozukluğu, beden algısı sorunları ve intihar düşünceleri yaşadığını öne sürüyor.

“Dijital kumarhane” benzetmesi

Davacının avukatı Mark Lanier, açılış konuşmasında platformları “dijital kumarhaneler” olarak nitelendirdi. Lanier’e göre “sonsuz kaydırma” ve otomatik oynatma gibi tasarım özellikleri, dopamin salınımını tetikleyerek kullanıcıları platformda daha uzun süre tutmayı amaçlıyor.

Lanier, “Bir çocuk için her kaydırma hareketi, kumar makinesinin kolunu çekmek gibidir” diyerek bu sistemlerin bilinçli şekilde bağımlılık yaratacak biçimde kurgulandığını savundu.

Mahkemede paylaşılan iddialara göre K.G.M. 6 yaşında YouTube, 9 yaşında ise Instagram kullanmaya başladı; bazı dönemlerde YouTube’da günde 6–7 saat, 16 yaşındayken ise Instagram’da bir günde 16 saati aşan süreler geçirdi.

“Ergenlik öncesi kazanma” stratejisi iddiası

Lanier, şirket içi yazışmalara dayandırdığı iddialarında Meta’nın genç kullanıcıları erken yaşta “kazanmayı” stratejik hedef olarak belirlediğini öne sürdü. 2015 tarihli bir e-postada şirket kurucusu Mark Zuckerberg’in platformda geçirilen süreyi artırmaya yönelik talimat verdiği iddia edildi.

YouTube’un da genç kullanıcıları reklam hedeflemesi açısından stratejik bir kitle olarak gördüğü ve ebeveynlerin yoğunluğundan faydalanarak platformu bir tür “dijital çocuk bakıcısı”na dönüştürdüğü savunuldu.

Şirketler: Sorun sosyal medya değil

Meta ve Google cephesi ise suçlamaları reddediyor. Şirket avukatları, davacının ruh sağlığı sorunlarının ailevi problemler ve yaşam koşullarıyla bağlantılı olduğunu ileri sürdü.

Duruşmada, Instagram CEO’su Adam Mosseri ile YouTube CEO’su Neal Mohan’ın da ifade vermesi bekleniyor.

Emsal karar olabilir

Altı haftadan uzun sürmesi beklenen dava, ABD genelindeki benzer binlerce dosya için emsal oluşturabilir. Olası bir mahkûmiyet kararı, milyarlarca dolarlık tazminatların yanı sıra sosyal medya şirketlerine içerik sorumluluğu konusunda geniş bir koruma sağlayan yasal çerçevenin de tartışmaya açılmasına yol açabilir.

Savcılar ve bazı eyalet yönetimleri, 13 yaş altı hesapların kaldırılması, genç kullanıcılar için gece ve okul saatlerinde kullanım kısıtlaması getirilmesi, “sonsuz kaydırma” ve filtre gibi bağımlılık yapıcı tasarım unsurlarının yasaklanması taleplerini gündeme taşıyor.

Çocuklara sosyal medya yasağı tartışması büyüyor

Dava sürerken birçok ülkede de yaş sınırlaması tartışmaları hız kazandı. Pedro Sánchez liderliğindeki İspanya hükümeti 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmeyi planladığını açıkladı.

Australia geçen yıl yürürlüğe giren düzenlemeyle bu alanda adım atan ilk ülke oldu. Fransa’da ise Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron 15 yaş altına yasak önerisini gündeme getirdi. Teknoloji şirketleri ise yasakların uygulanmasının güç olduğunu ve gençleri daha fazla izole edebileceğini savunuyor.

Los Angeles’taki dava, yalnızca iki teknoloji devini değil; dijital çağda çocukların korunmasına dair küresel hukuk ve politika tartışmalarını da yeniden şekillendirebilecek bir dönüm noktası olarak görülüyor.

(bbc.com/turkce)