Trump rejiminde benzin, hamburger, kahve baskısı

Görünen o ki Trump rejimi yakında İran savaşını bir sonuca bağlayacak ve daha çok yatırım ve ticaret karşılığı Çin’in temel taleplerini kabul edecek. Çünkü içeride ara secimler yaklaşırken gecen yıla nazaran dizel yakıt ortalama yüzde 60, benzin yüzde 40, domates yüzde 40, dana kıyma yüzde 21, kahve yüzde 23 arttı. Yani İran’a karşı yürütülen sıcak savaş ve Çin’le keskinleşen soğuk savaş yüzünden birçok eyalette toplu taşımadan yoksun Amerikalıların günlük yakıt masrafı ve çok sevdiği hamburgerin ve sabah kahvesinin fiyatları sürekli artıyor. Et, domates ve sebzeleri taşıyan soğutuculu kamyonlar dizelle çalışıyor ve İran savaşı dizel fiyatlarında rekor artışlara yol açtı. Yine İran savaşıyla artan gübre fiyatları da market raflarını vurmaya başladı. Diğer yandan nihai hedefi Çin olan gümrük tarifeleri kahve dahil birçok ürünün fiyatlarını direkt etkiliyor. Bu fiyat artışları ülke genelinde işe alım oranlarının 2008 krizi seviyelerinde düştüğü ve büyük şirketlerin binlerce işçi, emekçiyi işten çıkarmaya devam ettiği bir ortamda gerçekleşiyor.

Washington’da ve hemen her başkentte bir suredir dikkatle beklenen Trump’ın Çin ziyaretine ve etrafında gelişenlere kisaca bakalım. Öncelikle yapılan karşılama ve Trump’ın ağırlanmasındaki bazı detaylara bakınca Çin Trump ve yanındakilere istedikleri coşkuyu vermiş. Elon Musk ilk gün protokolde elinde telefon etrafı kameraya çekiyordu; ziyaretin sonunda Xi Jingping Trump’ı tarihi bahçelere götürüp 300-400 yıllık ağaçları gösterince Trump “başka liderleri de buraya getiriyor mu” diye çevirmenine sordurtuyor ve tabii ki gelen “hayır” cevabıyla seviniyor.

Trump İran savaşını bitiremeden Çin’e gidince İran konusunda eli zayıf kaldı. Çin’de Fox TV’ye verdiği özel röportajda savaşı İsrail ve körfez ülkelerine yardım için çıkardık dedikten sonra heyecanla Xi Jinping’e “Bir delilik yapmayın. İran’ın nükleer silah sahibi olmasına sizin de ihtiyacınız yok dedim” diye övünürken sunucunun iştahla “o ne dedi” sorusuna ıkına sıkıla “yani, çok da bir tepki vermeyecek tabi; çok da havalı biri” diye cevap verdi. Bu sırada Çin tankerlerinin Hürmüz Boğazından İran’ın himayesinde serbestçe geçtiği haberleri düştü.

Tayvan meselesinde Xi, “Tayvan’ın bağımsızlığı ile Tayvan Boğazındaki barış, ateşle su kadar bağdaşmazdır,” dedikten sonra Trump ertesi sabah görüşmelerin sorulması üzerine “Harika. Harika bir yer. İnanılmaz. Çin çok güzel,” dedi.

Ticaret ve yatırım konusunda ise Çin Trump’a istediği bir parmak balı verecek görünüyor. Trump açılış konuşmasında Xi’ye “Çin’e çok saygı duyuyorum… başardığınız islere… Herkese söylerim, çok büyük bir lidersiniz. Harika bir lider” dedikten sonra “ABD’de en büyük şirketlere sahibiz. Dünyanın en iyileri. Muhteşem insanlar ve hepsi benimle. Dünyanın en iyi 30 ismine teklif götürdük. Her biri ‘evet’ dedi; ben şirketlerin ikinci ya da üçüncü adamlarını değil, yalnızca en tepedekileri istedim. Bugün buradalar; size saygılarını sunmak için geldiler. Ticaret yapmayı ve yatırım ilişkileri kurmayı dört gözle bekliyorlar. Bu süreç, bizim açımızdan tamamen karşılıklı esaslara dayalı olacak” diye ekledi. Ziyaretin sonlarına doğru Trump ve Boeing şirketi Çin’in 200 uçak alacağını duyurdu.

Bu sırada Demokrat Parti’nin Senato lideri Chuck Schumer “Trump Tayvan’ı satmamalı. Nokta” diye sosyal medyaya yazarken İran’a savaş yetkisini başkanın elinden alacak olan bir diğer savaş kararnamesi daha son dakikada donen ve imzacısı olduğu kararname aleyhine oy kullanan Demokrat Partili bir temsilci yüzünden kabul edilmedi. Demokratların bu her kritik oylamadan bir ya da iki kişiye son anda söz geçiremeyip kil payı eksik kalmasına ve o günün iktidardaki sermaye kliği lehine sıyrılmasına halk arasında “dönüşümlü hainlik” stratejisi deniyor. ABD’nin tüm yasama, yürütme ve yargı süreçleri için de kullanılabilir bir deyim.