İşe iade sonrası kısa süre çalıştırılıp atılan işçinin hakları nedir?

SORU: İyi günler. Ben işverene açtığım işe iade davasını kazandım ve işe tekrar başlamak için başvuru da yaptım. İşveren beni sürenin bitmesine bir gün kala işe çağırdı. Ama beş gün çalıştırdıktan sonra tekrar işten çıkardı. Bu durumda ben yine de boşta geçen ücretimi ve işe başlatmama tazminatımı alabilir miyim?

CEVAP: İyi günler diliyorum. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesinin 6. fıkrasında, işçinin kesinleşen mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvuruda bulunması zorunlu kılınmıştır. Eğer işçi bu süre içinde işe iade için başvurmazsa işveren tarafından yapılan fesih, geçerli bir feshin sonuçlarını doğuracaktır. Bu yüzden işe iade davasının kazanılmasından sonra bu on günlük süre içinde başvuru yapmak önemlidir.

İşveren de işe iade için başvuran işçiyi bir ay içinde işe başlatmakla yükümlü kılınmıştır. Aksi halde mahkemece belirlenen işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süreye ait ücret ve diğer hakları işçiye ödemek zorundadır.

İşçinin işe iade başvurusunda samimi olmasını aradığı gibi uygulamada Yargıtay özellikle işverenin de işçiyi işe davet etmesinde de samimi olmasını aramaktadır. İşverenin işe başlatma amacı olmadığı halde işe başlatmama tazminatı ödememek için yapmış olduğu çağrısını mahkemeler, gerçek bir işe başlatma daveti olarak kabul etmemektedir. Ancak bu durum her somut olay açısından ayrı değerlendirilmektedir.

Bu kapsamda samimiyetin en önemli hususu, işverenin, işçiyi eski işinde veya benzer bir işte çalıştırmaya başlaması için davet etmesidir. Ayrıca işçiye aynı ücret ve hatta, yargılamanın uzunluğu sonucunda ücret ve diğer haklarda artış meydana gelmiş olacağından, “Yargılama sürecinde işçinin mahrum kaldığı ancak emsali işçilere sağlanmış olan ücret artışlarının” da sağlanması gerektiği uygulamada kabul edilmektedir. Ve işe başlatma bir şarta tabi tutulmamalıdır. Yargıtay ayrıca, sadece ücret miktarının değil, işçinin hangi işte ve hangi şartlarla işe başlatılacağının işe davet yazısında belirtilmemesini de işverenin davetinin samimiyetinin sorgulanacağına dair kararlar vermektedir. (Yargıtay 9.HD, 23.02.2017 tarih, 2017/3537 E., 2017/2503 K)

İşveren, işçiyi işe iadeden sonra, daha önce çalıştığı pozisyonda ya da bu pozisyon doluysa buna en yakın pozisyonda çalıştırmakla da samimi olduğunu göstermelidir.

İşverenin samimiyetinin Yargıtay tarafından tartışıldığı bir diğer konu da işverenin işçinin işe başlama isteğinin kabul edildiğini bir ay içinde işçiye bildirmesi hususudur. İşverenin bir aylık işe daveti kabul ettiğine dair bildirimi, bu bir aylık süre içinde işçiye yapması aranmaktadır. Bu işe davet yazısı, işçiye tebliğ ve ihtar edilmelidir. Bu süre içinde verilen fakat süre bitiminde tebliğ olunan davet dürüstlük ilkesi gereği kabul edilirken, işveren tarafından kötü niyetle bir aylık sürenin son günü ya da sonuna doğru işçiye geç ulaştırılması yine işverenin davette samimi olup olmadığının tartışılmasına neden olabilecektir.

İşverenin sırf işe iadenin maddi sonuçlarından kaçınmak için işçiyi işe davet edip kısa bir süre sonra işten çıkarmasını da mahkemeler samimi bulmamıştır. “... Davalı işveren; işe davetinde işçiye alacağı ücreti açıkça bildirmemiştir. Dinlenen davalı tanıklarının anlatımı ile işçinin işe davet üzerine iş yerine geldiği sabit olup, işveren tarafından aynı tarihte işe giriş çıkış işlemi yapılmıştır. Her ne kadar davacı tanıkları ile işveren arasında husumet bulunmakta ise de, davacı tanıkları işe davet üzerine işe gittikleri 2. gün iş yerine alınmadıklarını ifade etmişlerdir. İşveren tarafından işçinin işe giriş ve çıkış işlemlerinin aynı tarihte yapılmış olması da davacı tanıklarının beyanını doğrular niteliktedir. Bu durumda, işverenin işe davetinde samimi olduğu kabul edilemeyeceğinden, işçinin davet sonrasında fiilen iş yerine gidip gitmemesi sonuca etkili değildir.” (Ankara BAM 7. HD, 28.04.2023 Tarih, 2023/ 531 E, 2023 / 1667 K)

Dolayısıyla, açacağınız bir dava ile işverenin samimi olmadığı gerekçesi ile işe başlatmama tazminatını ve boşta geçen ücret alacağınızı talep edebilirsiniz. Ancak, yukarıda da belirtmiş olduğumuz üzere her somut durum mahkemeler açısından ayrı değerlendirilmektedir.