Akın Gürlek, kanunilik ve meşruluk

İstanbul Başsavcısı Akın Gürlek Yeni Şafak’a ‘İBB’deki yolsuzluklardan çete, casusluk ve bahis operasyonlarına kadar birçok kritik soruşturmaya öncülük eden’ ve ‘adeta İstanbul merkezli temiz eller harekatına’ imza atan isim olarak sunulduğu bir röportaj verdi. Bundan kısa bir süre önce de basın toplantısı düzenlemişti. Daha iddianame yazım aşamasındayken İmamoğlu ve İBB’nin savcılığına soyunan irili ufaklı havuz medyası, izleyicilerini Gürlek’in iddianamesine hazırlamaya başlamıştı. Yeni Şafak’ın, temiz eller harekatı gibi bir kavram kullanarak İtalya’daki mafya operasyonlarını yürüten Antonio Di Pietro’yla eşitlediği Gürlek ‘belediyeleri saran rüşvet ve yolsuzluk ağından terör örgütlerine, yeni nesil çeteler ve casusluk şebekelerinden yasa dışı bahis yapılanmasına kadar’ bir dizi oluşumla mücadele eden bir süper savcı olarak yüceltiliyor. Esas söz mekanın sahibine bırakılıyordu.

Gürlek’in savcılık yaparken aynı zamanda Eti Maden işletmesinden ücretlendirildiğinin ortaya çıkması bile bu bir dizi sıfatın altında önemsiz kaldı.

Halkın geniş bir kesimi tarafından İmamoğlu’na ve İBB’ye yönelik operasyonlar son seçimlerden sonra birinci parti durumuna gelmiş olan CHP’yi yıpratmaya yönelik siyasi bir egemenlik savaşı olarak görülüyor. Medyanın ön ikna çalışmaları, iddianame tartışmaları ve nihayet Gürlek’in mahkeme salonundan medya mahallesine inerek iktidarın yitik meşruiyet arayışına ‘bilirkişi’ katkısıyla bir süreç inşası devam ediyor.

Gürlek gerçekte bağımsız yargı içinden sivrilmiş hırslı bir savcı tipolojisi değildir. Hollywood filmlerinde yargı bürokrasisinin sınırlarına taşarak kendi iddiasını kanıtlamaya çalışan aktif, yalnız kurt savcılardan da değildir. Tersine ‘yeni nesil’ yargı bürokrasisinin yapılandırılmasında, hukuki bir görünüm altında iktidarın rakiplerinden arındırılmasında özel bir rolle tanımlandı.

Halk egemenliği esasına göre kurulduğu temin edilen cumhuriyetlerde yargının verdiği kararların egemenin (halkın) sahipleri adına vereceği ön kabulüne dayalı hukuk sistemi, kendisini görünürde yasama ve yürütmenin etkisinden ayırır ve onları denetleme gücüne de haizdir. Bu, Fransız Devriminden kalan idealize edilmiş kuvvetler ayrılığı prensibi kapsamında yargı sisteminin nasıl bir işlev göreceği, egemenlik katına yükseltilmiş halkın iradesini nasıl temsil edeceği bir dizi yoruma müsaittir. Yorumlarda belirleyici olan sınıflar arasındaki güç kurulumu ve siyasal yapıların güç kavgası olacaktır.

Kendisi de vaktiyle avukatlık yapmış olan Cumhurbaşkanı Baş danışmanı Mehmet Uçum “Milli egemenliğin tam olarak halk iradesiyle kullanıldığı eksiksiz demokrasilerde yargının idaresinde demokratik meşruiyetin olması şarttır. Yani yargı doğrudan veya dolaylı olarak halkın iradesine bağlı olmak zorundadır” diye yazdığı bir yazısında, Saray rejimi cumhuriyetinin yargı sisteminin kırmızı çizgisini, herkesin kolaylıkla mutabık kalabileceği ancak aynı zamanda tehlikeli sulara da açılabilen meşruiyet ’ten çekiyor. Ya kendisini halkın ya da milli egemenliğin temsilinden daha fazlasına, onun yerine koyan iktidar meşruiyet patentini kendi üzerine almışsa; ya meşruiyet dört yılda bir yapılan üstelik şaibelere açık seçimlerin ansal sonuçlarından veya basit çoğunluk esasına göre yüzde 51’in yeter görüldüğü, atı alanın Üsküdar’ı geçtiği halk oylamalarından ilelebet üretilmeye çalışılıyorsa… o zaman ne olacak? Tabii ki Saray’ın yazılı olmayan anayasasına göre HSK’nin 7 üyesinin çoğunluk partisinin egemen olduğu TBMM tarafından, 6’sının da plesibiter yöntemle seçilen aynı partinin adayı cumhurbaşkanı tarafından seçilmesi meşru olacaktır. Uçum’a göre bunun tersi juritokratizme veya yargı aktivizmine yol açacaktır.

Halk egemenliğinin kendisini ifade etmesine bütün yolları tıkayan kanuni ve cebri uygulamalar; protesto, itiraz, ret, grev ve yaratıcı eylem biçimlerini yasaklayan iktidarın son seçimlerde kaybettiği meşruiyetini hâlâ, şaibeli bir önceki genel seçimlerdeki sonucu esas alarak iddia ettiği zamanlardayız. Bizzat bu düzenin kendisi bugün yargı aktivizmini körüklüyor ve siyasi harekat Akın Gürlek tipolojisinin özümlediği jüritokrasiden bizzat medet umuyor. Hem Erdoğan Türkiye bir yargı ülkesidir dememiş miydi!?

Carl Schmitt bir Nazi hukukçuydu. Liberal Weimar Anayasası’nda kanunilik ve meşruiyet ilişkisinin kuruluşundaki çelişkileri ve açıkları gayet güzel tespit etmişti. Mehmet Uçum’un da esinlendiği görülen Schmitt, meşru ve kanuni olanın; sandık ve tedhişle iktidara geldikten sonra mevcut kanunları devre dışı bırakarak ilk ve son karar verici haline gelen egemenin bizzat Hitler olduğuna inanmıştı. Onun için liberal demokrasilerle faşizm arasında kolay bir geçit olduğu hep söylenir.

Halk egemenliğinin tecelli etmesi mevcut sistemde pek mümkün değildir. Onun için halkın bizzat kendisi devrimler yapmış; doğrudan demokrasinin hayata geçirildiği konseyler, şuralar, sovyetler kurmuş; kuvvetler ayrılığını değil birliğini inşa etmeye çalışmışlardı: karar veren halktır ve o uygular ve o yargılar. Yasanın tek meşruiyet gücü de buradan gelir; temsillerinden değil.

Akın Gürlek figürü hakkında ne söylenirse söylensin o Saray rejiminin kayıp meşruiyetine dayanan inşacısı olmak dışında bir role sahip olamamıştır. Böyle bir meşruiyet iddiasının gideceği yer Carl Schmitt’in eğilimine uygun olacaktır.