İşçilere ölüm çemberi, vurguncuya 500 bin liralık ev hanımlığı

Sıla Altun
[email protected]

Geçtiğimiz hafta, Eski Aile Bakanı ve AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya, fon soruşturması kapsamında tutuklandı. Sayan’ın Çağlayan’daki İstanbulAdliyesine gelirken taktığı iddia edilen 22 bin liralık Miu Miu gözlükleri oldukça gündem olmuştu. Hatta kadınlar, “Biz bu miktarı bir yerden biliyoruz, bu bizim emekli maaşımız”, “En ucuz kombinini giyip gelmiş olabilir” gibi esprili ancak taşlayıcı yorumlarla ifade sürecini değerlendirmişti. Yakın zamanda ise Sayan, hakimlik ifadesinde “Ev hanımı olduğunu” ve aylık gelirinin “500 bin lira” olduğunu söyledi.

TÜİK’in istatistiklerle kadın 2025 raporunun verilerine göre, 15 yaş üstü hane halkı fertleri arasında yoksulluk oranı kadınlarda yüzde 18.9. Ekmek ve Gül’ün geçtiğimiz nisan ayında yayımladığı “Türkiye’de kadın yoksulluğu panoraması” araştırmasında ise araştırmaya katılan kadınların yüzde 88’inin yoksulluk sınırının altında yaşadığını görmüştük. TÜİK’in kazanç yapısı 2023 istatistikleri ise kadınların ortalama yıllık brüt kazancının 289 bin 720 lira olduğunu ortaya koyuyor. Kadınların ortalama yıllık kazancına ilişkin yeni bir veri henüz yok. Ancak ufak bir enflasyon hesabıyla, kasım 2023’te 289 bin 720 liranın bugünkü değerinin 718 bin 651 lira olduğunu hesaplayabiliyoruz. Bu hesabı niye yapıyoruz? “Ev hanımı” olduğunu iddia eden Sayan’ın bir aylık kazancının Türkiye’deki kadınların yıllık ortalama kazancına ne kadar yakın olduğunu gösterebilmek için. Çalışmayan kadınlar açısından gelirlerinin ne düzeyde olduğunu doğrudan gösteren bir veri yok. Ancak günlük yaşamda kadınların çalışsalar dahi eve, aileye, kocaya ekonomik anlamda bağımlı yaşadığını gösterebilmek adına şimdilik ayrı bir veri kullanmamıza gerek yok gibi görünüyor.

***

Sayan’ın gelir açıklamasının ortaya çıkmasından birkaç gün önce, 8 Kasım’da, Dilovası’da geçtiğimiz yıl yaşanan katliamın yıl dönümüydü. Aileler, sendikalar, kadın örgütleri ve siyasi partiler Dilovası meydanında buluşup eskiden Ravive Kozmetik’in olduğu alana kadar yürüdüler ve burada bir anma gerçekleştirdiler. Burada kızlarını, kardeşlerini kaybeden kadınlar, Ravive’nin patronu Ali Osman Akat hakkında verilen tahliye kararına tepki gösterdi. Yoksulluğun, henüz 15 yaşındaki kız çocuklarını güvencesiz, kayıtsız ve insanlık dışı koşullarda çalışmaya nasıl ittiğini; patronların iktidarı açısından kadınların emeğinin nasıl ucuz, hayatlarının ise nasıl harcanabilir olduğunu kadınlar bir kez daha hatırlattı. Aylık asgari ücretin dahi altında kazanarak aileleriyle birlikte geçinmeye çalışan kadın ve kız çocukları anıldı, aylık en az 500 bin lira geliri olanların karşısında.

Dilovası anmasından hemen sonra ise başka bir iş cinayetiyle, bir katliamla karşılaştık. İzmir’de demir çelik üreten HABAŞ Fabrikasında bir patlama yaşandı ve en az 18 işçi katledildi. HABAŞ’ta yaşanan ilk katliam bu değildi. Son on yılda 29 işçi burada katledilmişti. Hatta patron Mehmet Rüştü Başaran, 2017 yılında yaşanan bir iş cinayeti nedeniyle mayıs 2026’da 4 yıl 10 ay 10 gün hapis cezasına çarptırılmıştı. Verilen cezadan yalnızca birkaç ay sonra bu katliam gerçekleşti. HABAŞ’ta yaşananları protesto eden yurttaşlar jet hızıyla gözaltına alınırken patron Başaran ancak 30 saat sonra gözaltına alınabildi. İş cinayetinde hayatını kaybeden 25 yaşındaki Makine Mühendisi Kadir Kan Özçelik’in kardeşi Şevval Özçelik ise ağabeyinin daha önce de iş kazası geçirdiğini ancak tehdit edildiğini söyleyerek, “Ağabeyim dün saat 12.00’de firma yöneticileri ve diğer sorumlular tarafından öldürüldü” dedi.

Birinin bir ayda kazandığı para, milyonlarca kadının bir yılda kazanamadığı paraya denk geliyor. Bir yanda işçilerin ürettikleri zenginliğe el koyanlar, bu zenginliği fonlarla büyütenler korunurken diğer yanda yoksulluk kadınları, çocukları ve tüm işçileri ölümcül çalışma koşullarına sürüklüyor. Bunlar yaşanırken de yönetenler, hangimizin harcandığına dönüp bakmaya tenezzül etmiyor, katiller de bundan cüret bularak katliamlar gerçekleştirmeyi sürdürüyor. Ta ki biz ortak bir ses oluşturana kadar.