İşçi kanından süzülen servet: Ölümü bile borsada satarlar

Sermaye birikiminin vahşi, ilkel ve en çıplak halini yeniden gördük. İşçi kanı, denize dökülen zehirli atıklar, MESEM sömürüsüne hapsedilmiş çocuklar ve borsa spekülasyonları üzerinden devasa bir servet…  Büyüme ve birikim zorunluluğu. İşte kapitalistin zihnine yön veren temel dürtü bu.

Nasıl oluyor da 18 insanı göz göre göre ölüme gönderebiliyorlar? Nasıl oluyor da 15 yaşındaki çocuğu fıtık edene kadar çalıştırabiliyorlar? İşçilerin ölümünü bile borsada kâra çevirirken mideleri bulanmıyor mu? 

Sermaye sahipleri iş cinayetlerinin ardından bırakın bedel ödemeyi, sigorta şirketlerinden ve borsadan “zararlarından fazlasını” tahsil edecek bir düzen kurdu ve dümenin başını tutanlar sadece kendi hırslarının peşinden koşan bağımsız bireyler değiller.

5 liralık telsizden 4.5 milyon dolarlık Ferrari’ye

Şirketler için kâr oranlarını artırmanın yollarından biri işçinin sağlığına ve güvenliğine ayrılacak maliyetleri sıfıra indirmek. Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikasında, tavan vincinin kopmasıyla 1500 derecelik ark ocağına düşen malzemelerin yarattığı cehennemde 18 işçi yanarak can verdi.

Elektrik Teknisyeni Uğur Yeke 12 yıl önce aynı fabrikada 1500 derecelik ocağın üzerinde çalışırken patronun esirgediği 5 liralık telsiz yüzünden makinenin altında kalıp bacağını kaybetti.

Aynı fabrikada 13 yıl önce Engin Solmaz isimli işçi elektrik akımına kapıldığında, onu hastaneye götürecek bir ambulans olmadığı için can verdi. Patronun fabrikada ambulans için tuttuğu tek araç 97 model hurda bir panelvandı. Cinayet sırasında fabrikada bile değildi.

İşçinin kanından süzülenler nerede birikiyor?

Sermaye birikimi servete dönüştükçe, lüks ve israf kapitalist için bir “temsil masrafı” halini alıyor. HABAŞ patronu Mehmet Rüştü Başaran’ın garajında dünyada sadece 100 adet üretilen 4.5 milyon avroluk Ferrari ve lüks otomobil koleksiyonu yatıyor. Kanlıca’daki 10 milyon dolarlık yalıyı 2002’nin iktisadi krizinde 4 milyon dolara pazarlıkla yine o alıyor. Şimşek parıltısı gibi parlayan bir hayat yaşıyor. Elde edilen artı-değer böylece itibara dönüşüyor.

İtibar istiyor çünkü ihtiyacı var. Anadolu Bank’ın sahibi de o, işçisine protez bacak yardımı yapmamak için banka hesaplarına bloke koyduran da.

Ölüm döşeğindeki işçiler ve ucuz hisse peşindeki vurguncular

İşçi bedeni bir üretim girdisi. İşçi cenazesinin finans piyasalarında nasıl milyonlarca liralık bir kâra dönüştürüldüğüne dair en korkunç örneklerden birini hatırlayalım.

Hendek’teki Oba Makarna Fabrikasında 15 Eylül 2024’te meydana gelen patlamada yaralanan 5 işçi yanık ünitelerinde ölümden kurtulmaya çalışırken (Hiçbiri kurtulamadı), piyasanın insanlıktan çıkmış gerçeği devreye girmişti.

Patlamadan sadece iki gün sonra Oba Makarna Yönetim Kurulu toplandı ve kaza nedeniyle çakılan hisseleri toplamak için “Hisse payı geri alım programı” başlattı. 27 yaşındaki İşçi Mesut Şimay’ın toprağa verildiği gün, şirket ucuza hisse kapatma derdindeydi.

Oba Makarna’nın finansal işlemine derhal izin veren Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) başkanı kimdi? Bugün fon vurgununun kilit isimlerinden biri olduğu anlaşılan İbrahim Ömer Gönül. Fon vurgununa ilişkin soruya, “Yüzde 1000’lik artışa ‘halkın teveccühü’” diyordu.

Şirket bu kararla katliamdan sadece 10 gün sonra 10 milyon adet hisseyi ucuza topladı.

Bu kanlı borsa vurgununun bilançosu aylar sonra ortaya çıktı: Ortalama 32.5 liradan alınan hisseler, sadece 7 ay sonra yüzde 56 kârla 55 liradan elden çıkarıldı. Ölümle fiyatı düşen hisseler şirkete 197.6 milyon lira kâr getirdi. Bir başka deyişle şirket, ölen işçi başına 39.5 milyon lira borsa kârı elde etti. Bu tutar, şirketin 2024 yılının tamamında elde ettiği kârın yüzde 65’ine denkti.

Ancak yetmedi. Çark sadece borsada dönmedi. Oba Makarna 9 Temmuz 2025’te şu açıklamayı yapıyordu:

“15 Eylül 2024 tarihinde Sakarya Hendek Fabrikamızda meydana gelen talihsiz yangın olayıyla ilgili olarak sigorta şirketinden 4 milyon 615 bin 424 EUR kısmi hasar ödemesi tahsil edilmiştir. Sigorta şirketiyle müzakerelerimiz devam etmektedir.”

Şirket o günkü kurla 216 milyon TL sigorta geliri elde etti.

Oba Makarna patlamasında bilirkişi, Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Musa Özgüçlü’yü birinci dereceden sorumlu tutmuş ve mevzuata uygunsuzlukları belgelemişken, Ticaret Bakanı Ömer Bolat patlamadan 100 gün sonra Özgüçlü’ye “ihracat ödülü” verdi, üstüne 1 milyar lira tutarında yatırım teşviki sağlandı.

Oba Makarna patronları yargılanmadı, hapiste kimse kalmadı.

***

HABAŞ cephesinde de durum farksız. Altı yıl önce HABAŞ’ın çatısından düşerek ölen Kadir Özdemir’in ailesine, oğullarının yedisi bile çıkmadan 700 bin liralık “sus payı” teklif edildi. 2017’de mevzuata aykırı gaz boşaltımı sonucu 1 işçinin öldüğü davada 9 yıl sonra çıkan göstermelik cezalar aynı cezasızlık örneği.

Tüm bu sömürü ağının işlevsel parçası olan sendika bürokratları onların emrinde. Habaş Mehmet Rüştü Başaran Mesleki Eğitim Merkezi adıyla kurumsallaşan ‘çocuk işçi çalıştırma merkezi’ onların çelik fırınlarına çocukları sürüyor.

Şirket bilançolarında kârlar, hisse fiyatları, teşvikler, 4.6 milyon avroluk sigorta tahsilatları ve Ferrariler var. Fakat 27 yaşındaki Mesut Şimay, 22’sindeki Eray Kızıldağ, 24’ündeki Güven Albayrak, 26’sındaki Merve Menteş, 35’indeki Naim Karagüzel, uzvunu bırakan Uğur Yeke ve daha nicesi o bilançolarda yok. İzmir’de yaşanan kapitalizmin istisnai bir kötü örneği mi? Değil. Bu, sermaye tahakkümünün ete kemiğe bürünmüş hali.