Mimarlar Odası: Dikili Halkevi yaşayan kent belleğidir, yıkılmasın

İzmir - Dikili'de, Cumhuriyet döneminin önemli kamusal yapılarından biri olan ve günümüzde Dikili 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi olarak kullanılan Eski Halkevi Binası’nın yıkılarak yerine yeni bir sağlık tesisi yapılması planlanıyor.

TMMOB Mimarlar Odası (MO) İzmir Şubesi, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 30 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştirilmek üzere ilan ettiği “Dikili 1 Nolu Merkez Aile Sağlığı Merkezi (9 AHB) + 112 ASHİ Yapım İşi” ihalesinin mevcut yapının yıkımını da kapsadığını duyurdu.

Ciddi eksiklikler ve tutarsızlıklar tespit edildi

Mimarlar Odası İzmir Şubesi, yapının tarihsel, mimari ve toplumsal değerlerinin korunması amacıyla bir rapor hazırladı. Oda hazırladığı rapor doğrultusunda, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesi için İzmir II. Numaralı Kültür Varlıkları Bölge Kurulu Müdürlüğüne başvuruda bulundu. Yapılan başvuruda, yapının Halkevi olarak kullanıldığı döneme ve sonrasındaki kamusal işlevlerine ilişkin tarihsel izler, yerel anlatılar, arşiv fotoğrafları ve mevcut taşınmaz kayıtlarıyla birlikte araştırılmaya değer olduğu vurgusu yapılarak, “Yapının mimari nitelikleri, özgünlük ve bütünlük durumu ile kent dokusu içindeki yeri ise yerinde teknik incelemeyle belirlenmelidir” talebinde bulunuldu.

Dikili Halkevi, kentin yaşayan belleğidir

Yaklaşık seksen yıldır kamusal hizmetlerle varlığını sürdüren yapının, Cumhuriyet’in kültür ve eğitim politikalarından kamusal sağlık hizmetlerine uzanan tarihsel bir sürekliliğin somut temsilcisi olduğu vurgusu yapıldı.

Kültürel miras niteliğinin binanın yalnızca anıtsal özellikleriyle, yaşıyla ya da mimari üslubuyla ölçülemeyeceğini belirten oda, “Toplumun ortak hafızasında edindiği yer, kent yaşamıyla kurduğu ilişki ve kuşaklar boyunca taşıdığı kamusal işlevler de korunması gereken temel değerlerdir. Dikili Eski Halkevi Binası’nın yıkılması, yalnızca fiziksel bir yapının ortadan kaldırılması değil, Dikili’nin Cumhuriyet tarihiyle kurduğu mekânsal bağlardan birinin koparılması anlamına gelecektir” ifadelerini kullandı.

İhale dosyasında teknik eksiklikler ve tutarsızlıklar

Raporda, İzmir İl Sağlık Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilecek olan ihalede yapım işine ilişkin teknik dosyanın incelenmesi sonucunda ciddi teknik ve eksiklikler ve tutarsızlıklar bulunduğu belirtildi.

Deprem hesaplarında yanlış konum bilgileri kullanıldığına yer verilen raporda, “Betonarme, çelik çatı, sundurma ve su deposuna ilişkin hesap raporlarında yapının konumu İzmir/Dikili olarak belirtilmesine rağmen deprem parametrelerinin belirlenmesinde İstanbul’a ait koordinatların kullanıldığı görülmektedir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği uyarınca deprem etkilerinin yapının gerçek konumuna göre belirlenmesi zorunludur. Bu durum, özellikle deprem sonrasında da hizmet vermesi gereken bir sağlık tesisi açısından kabul edilemez bir teknik eksikliktir” denildi.

İdareler sorumluluklarını yerine getirmeli

Zemin verileri ve hesaplar arasında belirsizlikler bulunduğunu belirten MO İzmir Şubesi, İzmir İl Sağlık Müdürlüğünü sorumluluğa davet ederken, “Yapının zemin sınıfı ZF olarak tanımlanmasına rağmen, bu zemin sınıfı için gerekli sahaya özel zemin davranış analizine ihale belgelerinde rastlanmamıştır. Zemin iyileştirme projesi bulunmasına karşın buna dayanak oluşturan zemin etüt raporu da incelenen ihale dosyasında yer almamaktadır.

Yıkılması planlanan mevcut yapı yeterince tanımlanmamıştır. Tarihsel ve mimari değere sahip olan yapıya ilişkin rölöve, yıkım planı, yıkım metrajı ve asbest tespit belgeleri ihale dosyasında bulunmamaktadır. Üstelik tapu kayıtlarında kâgir olarak tanımlanan yapının yıkım kalemlerinin betonarme yapı üzerinden düzenlendiği görülmektedir” görüşlerine yer verildi.

Mimarlar Odası İzmir Şubesi Dikili Eski Halkevi Binası’na ilişkin talepler şöyle sıralandı:

• Dikili Eski Halkevi Binası’nın yıkımını içeren karar ve işlemlerin iptal edilmesi, yıkıma yönelik tüm hazırlıkların durdurulması,

• 30 Kasım 2026 tarihinde yapılması planlanan ihalenin, tespit edilen teknik eksiklikler ve koruma süreci dikkate alınarak iptal edilmesi,

• Yapının 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmesini ve tescil değerlendirmesi tamamlanıncaya kadar geri dönüşü olmayan müdahalelerin önlenmesi,

• Yapının tarihsel ve mimari özelliklerinin belgelenerek gerekli rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmalarının gerçekleştirilmesi,

• Yapının Dikili halkının gereksinimleri ve katılımıyla belirlenecek eğitim, kültür, sağlık veya diğer toplumsal işlevlerle yeniden kamusal yaşama kazandırılması,

• Yeni sağlık tesisi ihtiyacının, mevcut kültürel mirası koruyan ve sağlık hizmetlerinin sürekliliğini güvence altına alan alternatiflerle değerlendirilmesi gerekmektedir.

Binanın tarihçesi

Dikili eski Halkevi Binası ilçedeki önemli fiziksel tanıklardan biri olma özelliğine sahip. 1940'lı yıllarda inşa edilen yapının inşaatının 1948 yılına kadar aralıklarla sürdüğü, yapım sürecinde mimar Cavit Tamkan ve ustabaşı Ali Altınel'in görev aldığı kayıtlarda yer alıyor. Dikili'nin kıyı kesiminde konumlanan yapı, dönemin kamusal mimarlık anlayışını yansıtmasının yanı sıra ilçenin gelişen kültürel ve toplumsal yaşamının önemli mekânlarından biri durumunda.

1951 yılında Halkevlerinin kapatılmasının ardından farklı kamu hizmetleri için kullanıldı. Son dönemlerde sağlık ocağı, günümüzde ise Dikili 1 Nolu Aile Sağlığı Merkezi olarak hizmet vermeye devam ediyor. Bu kullanım sürekliliği, yapının değişen toplumsal gereksinimlere uyum sağlayarak kamusal niteliğini günümüze taşıdığını göstermektedir.