Kâattan Dünya’da değişen ne?

Nâzım Hikmet diyor ki: “Niyazi Remzi’ye gelince, hem yaşça, hem yazı dünyasına giriş bakımından ağabeysi olan Sabahattin’den onu ayıran şey, bu genç hikâyecinin kasaba ve köy değil, büyük şehirler yazıcısı olmak isteyişidir. O, bu dileğinde, Sabahattin’in kendi sahasında ulaştığı olgunluğa erişememekle beraber; kafasının içinde kımıldanan ve çok defa büyük bir ustalıkla satırlaşan sorguların kocamanlığı ve derinliği Niyazi Remzi’yi eski ve yeni bütün bir hikâyeci soyundan ayırt etmektedir.”

Yukarıdaki yazıyı Orhan Selim adıyla Akşam gazetesinde yazıyor Nâzım. Aşağıdaki beyanı da Yücel dergisine veriyor: “Garp dillerine çevrilecek edebiyat eserlerini, bilhassa yeni radikal ve proleter imzaların arasından seçmek gerektir. Meselâ Kerim Sadi’nin ‘Ansiklopedideki Vahşi’si, Sabahattin Ali ve Niyazi Remzi’den seçilecek hikâyeler, şimdilik çok küçük bir tercüme sahası olsa da, garp dillerine çevrilmeğe değer kaynaklardır.”

Abidin Nesimi de edebiyatımızın efsanesi Küllük dergisinde şu notu düşmüş: “… Köy halkı psikolojisini en güzel kavrayan hikâyeci olarak Sabahattin Ali’yi tanırım, şehir halkı psikolojisini kavramış ve göstermiş fakat bugün sanat ve edebiyat sahasından çekilmiş ilk genç olarak Niyazi Remzi’yi kaydedebilirim.”

İsmail Hakkı Baltacıoğlu tanıklığı okuma notları: “Niyazi Remzi’yi üniversiteden tanırım. Orada öğrencim olmuştu. Sonra Yeni Adam öykücüsü oldu. Gösterişsizlik onun özüdür. Gösterişsiz konular arar, gösterişsiz yazar ve gösterişsiz bir biçimde elime uzatır. Gerçeği süslemez, süsle sanatın bir ilişkisi olabileceğini kabul etmez.”

Yukarıdaki alıntıların tümünü Mehmet Ergün’ün Yeni e dergisinde Nisan 2021’de yayımlanan Niyazi Remzi üzerine yazdığı yazısından aldım.

Kendi zamanını bekliyordu

Kâattan Dünya 1930’lu yılların yazım dünyasında yer etmiş, konuşulup tartışılır olmasına rağmen, 1940’tan bu yana ne yazarından ne de kitaptan söz edilmiş. Üretimin tekrarı olmayınca eser, niteliğinden bağımsız olarak susku suikastına kurban gidiyor ve unutulmanın tavan arasında yeniden gündeme geleceği gün ışığını bekliyor.

Kaya Tanış neden sonra ve iyi ki Niyazi Remzi’yi ve Kâattan Dünya’yı yeniden okuruna kazandırdı. Kitabı derleyip hazırlayan Kaya Tanış, yazarın yaşam öyküsünün yanı sıra yeni bulduğu öykülerini de esere ekledi. Gidilmemiş Üçüncü Yol: Niyazi Remzi’yi Hatırlamak başlıklı giriş yazısıyla da Yalçın Armağan kitaba, döneme, dönemin yazın koşullarına ve yazara dair ayrıntıları kaleme aldı.

Kentin sessizliğe kovulmuş insanlarının açlığını ve yoksulluğunu yazıyor Niyazi Remzi. Dünyanın bir yerinde ya da memleketin ortasında, sokağın ucunda, evin önünde ya da yoksullukla baş etmek için olmadık işler kovalayan insanların hayatta kalma mücadelesini anlatıyor öyküler boyunca.

İş bulamayan bir dayının yan odada kaldığı evde aile üyesi çocukların çamaşır günü soyunup delik deşik yorganların altına girmesi gibi sahneler var ki dönem okuması yapmak adına okura oldukça gerçekçi bir dille aktarılıyor.

Açlığın girdabından kurtulmak için yumurtayı ağzına attığında dünyayla bağını kesen insanlar mı ararsınız, üç kuruş paraya çalışmak zorunda bırakılıp karın tokluğuna şükretmek zorunda bırakılanlar mı dersiniz? Her şeyin bir bedeli vardır ve emperyalistler için günde dört saat fazla çalışmamızın kime ne zararı olabilir, değil mi? Üstelik kapıda bir savaş var ve patronlar başkaldıranları değil, şükredenleri sever. Ama öte yandan iş yerinde kopan parmakları nedeniyle alacağı kesilen işçilerin de hikâyesine tanık oluyoruz kitapta. On parmakla işe aldığı işçi kaza sonucu yedi parmaklı kalınca aynı parayı mı alacaktı yani? Bat dünya bat!

Nurullah Ataç ve Kemal Tahir’in de hakkında söz söylediği Niyazi Remzi, 1940 yılından bu yana sessizlikle örtülü edebiyatımızın gizli tarihinde kendi zamanını bekliyordu. Nihayet yeniden yayımlandı. Kaya Tanış parantezler açarak, dipnotlar koyarak öyküleri günümüz için anlaşılır kılmak adına büyük emek vermiş.

Yenilikçi ve toplumcu öyküler, gözden kaçan ve unutulan bir yazarı gün yüzüne çıkarmakla kalmıyor, kendi döneminin çok ötesinde bir yazarın kurgusuna da ışık tutuyor. Kâattan Dünya bir yeni dönem memleket okumasını hak ediyor.