Balık istifi sınıflara devam, çocuk emeği sömürüsüne teşvik

Saray iktidarının her sene ‘bütçeden en yüksek payı’ ayırmakla övündüğü eğitim bütçesi, 2027’de adeta eridi. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) bütçesindeki artış resmi enflasyonun altında kalarak bir yıl öncesine göre sadece yüzde 26.5 oranında arttı. 2016 yılında merkezi yönetim bütçesinin yüzde 13.38’ini alan MEB’in payı, 2027 bütçe teklifinde yüzde 8.3’e gerileyerek son 10 yılın en düşük seviyesini gördü. MEB’in 2027 bütçesinden eğitim yatırımlarına ayrılan pay ise dibi görerek yüzde 7.75’e düştü. 2002’de bu oran yüzde 17.18’di.

Bu yıl genel bütçeden MEB’e, yani eğitime ayrılan miktar 2 trilyon 459 milyar TL oldu. Ayrılan pay rakam olarak büyük görünse de bu kaynağın 2 trilyonu, okullara ve öğrencilere uğramadan doğrudan personel ödemelerine gidecek. Yani eğitime ayrılan bütçenin yüzde 82.1’i personel maaşları ve sigorta primleri ödemeleriyle eriyecek. Bütçenin çoğunu yutan personel maaşlarına rağmen MEB’in bütçe teklifinde ülke genelinde açlık sınırının altında ve güvencesiz çalıştırdığı ücretli öğretmenlere dair tek bir satır yer almadı. 2027’de eğitime yatırımları (sermaye giderleri) adı altında yeni okul ve derslik yapımı, bakım ve onarım için ayrılan kaynak ise 191 milyar 478 milyon TL’de kaldı.

Çocuk işçiliğine bol kepçe kaynak

Mesleki eğitimi çocuk işçi bürosuna dönüştüren, müfredatı bile patronlara emanet eden MEB, eriyen bütçesine rağmen çocuk işçiliğine ve dini öğretime ayırdığı payı katladı. 2027 MEB bütçesinden ‘aslan payı’, çocuk işçiliğine yani mesleki ve teknik eğitim veren okullara ayrıldı. Eğitim bütçesinden mesleki ve teknik eğitime 285 milyar 889 milyon 547 bin TL, din öğretimi veren okullara ise 108 milyar 961 milyon 51 bin TL ayrıldı. Bütçede genel ortaöğretim okullarına (akademik eğitim veren) ayrılan pay ise 276 milyar 100 milyon TL’de kaldı.

Özel meslek liselerine teşvik yağdı

Eğitime ayrılan bütçedeki artış enflasyon karşısında erirken sene başında özel mesleki liselerine öğrenci başına verilen teşvik yüzde 35 arttı. Organize sanayi bölgesi (OSB) içindeki özel meslek lisesi patronlarına verilecek öğrenci başına teşvik 2027’de 104 bin 795 TL’ye kadar yükseltildi. OSB dışındaki özel meslek liselerine verilen teşvik ise 66 bin TL’ye çıktı. Deprem bölgesindeki bazı illerdeki özel okul patronlarına da ilk ve ortaöğretimde 44 bin ila 52 bin TL arasında teşvik verilecek. Tüm bu süreçte çocuk işçiliğini teşvik eden kaynaklar artırılırken 2025-2026 eğitim öğretim yılında en az 95 çocuk çalışırken yaşamını yitirdi. Çalışırken ölen çocuk sayısı bir önceki döneme göre yüzde 32 arttı.

Pansiyon ücretleri zamlandı

MEB’e bağlı devlet okullarındaki yıllık pansiyon fiyatları da 2027’de zamlandı. Pansiyonlara yeni dönemde okul türüne göre yüzde 36 ile yüzde 36.9 arasında zam yapıldı. Böylece 2027’de, ilk ve ortaöğretimdeki öğrenciler kamuya ait pansiyonlara barınmak için yıllık 68 bin TL ödemek zorunda kalacak.

1 öğün ücretsiz yemek ‘koca bütçede’ tek cümle

Türkiye’de her yüz çocuktan 31’i yani 6.7 milyon çocuk yoksulluk sınırının altında yaşıyor. Her 5 çocuktan 1’inin okula aç gittiğinin bilinmesine, öğretmenlerin sınıflarda açlıktan bayılan çocuklar olduğuna dikkat çekmesine, kadınların ve velilerin okullarda “1 öğün ücretsiz, sağlıklı yemek” verilmesi için imzalar, dilekçeler toplamasına rağmen 2027 bütçesi de bu talebi görmedi. Geçmişte olduğu gibi 2027 MEB bütçesinde ‘yemek’ kelimesi şu cümleyle özetlendi: “Ortaöğretimde taşıma yoluyla eğitime erişimde öğle yemeği: Ortaöğretim taşımalı öğrencilerin öğle yemeğini kapsamaktadır.”

Balık istifi sınıflara devam

Bakan Yusuf Tekin “Derslik başına düşen öğrenci sayısı Türkiye genelinde 20’li rakamlara geriledi” dese de Bakanlığın verilerinde durum farklı. MEB’in verilerine göre ilköğretimde öğrenci sayısı 30’dan fazla olan şube oranı yüzde 29.4, ortaokulda yüzde 29.8. İlkokulda ikili eğitimdeki (aynı okulda öğrenim gören) öğrenci oranı yüzde 30, ortaokulda da benzer bir oran var. Bütçeden eğitim yatırımlarına ayrılan pay her geçen yıl azalırken deprem nedeniyle yıkılan ya da riskli olduğu için boşaltılan okulların yerine yenisinin yapılması yerine okullar birleştiriliyor, derslikler kalabalıklaşıyor. Bu yüzden dönem başında MEB, ikili eğitim yapan bazı okullarda 40 dakikalık dersleri 30 dakikaya indirdi. 2024-2025’te ikili eğitimdeki öğrenci sayısı 3.7 milyon olurken ders süresindeki kayıp haftada 5 saat 50 dakikaya ulaşıyor. Eğitim sendikalarının verilerine göre Hatay genelindeki öğrencilerin yaklaşık yarısı ikili eğitim kapsamındaki okullarda eğitim görüyor. Kentte kalıcı okul binalarının inşası halen sürerken, prefabrik ve konteyner okullarda da eğitime devam ediliyor. İstanbul’da ise valilik tarafından açıklanan verilere göre, kent genelindeki ikili eğitim oranı yüzde 18. İzmir’de yıkılıp yapılmayan okul sayısı 62. Kentte okulu yıkıldığı için başka okullara gönderilen öğrenci sayısı ise yaklaşık 45 bin. Kentte okul yetersizliği nedeniyle 5 okulun öğrencileri bu yıl da bir binada sıkıştırılmış eğitime mahkum olacak.

Yetersiz bütçenin görmedikleri

Peki 2027 MEB bütçesinde neler yok:

• Asgari ücretin altında çalıştırılan 100 bine yakın ücretli öğretmen
• Öğretmen açığına rağmen atama bekleyen yüz binler
• Okullarda 1 öğün ücretsiz, sağlıklı yemek hakkı
• Öğrenci başına yapılan harcamanın yükseltilmesi
• Kamu okullarının yaşadığı temizlik ve güvenlik görevlisi sorunu
• Okulların temel ihtiyaçları (kırtasiye, temizlik malzemesi vb.)