Öğrencilik mi, sermayeye ucuz iş gücü mü?

Üniversiteye başlayan bir genç olarak beklentilerimiz, eğitim alırken ilgi duyduğumuz alanlarda kulüp ve topluluklarla sosyalleşmek, kültürel ve sanatsal faaliyetlerin bir parçası olmak oluyor. Ancak bugün birçoğumuz için durum pek böyle değil. Kira, yemek, ulaşım ve diğer temel ihtiyaçlar derken öğrencilik hayatı giderek bir geçim mücadelesine dönüşüyor. Üniversiteli gençler olarak akademik hayatımızın geleceğini düşünürken bir de ay sonunu nasıl getireceğimizi hesaplıyoruz. Derslere ve sosyal yaşamımıza zaman ayırmak isterken vaktimizi geçim kaygısıyla baş başa bırakılarak dolduruyoruz.

Emek Gençliği'nin Ekim 2026'da İstanbul'daki üniversitelerde öğrenim gören 877 öğrenciyle gerçekleştirdiği Üniversitelilerin Yaşam Koşulları Anketinin İstanbul Üniversitesindeki sonuçları da tüm yaşadıklarımızı sayısal verilerle ortaya koyuyor. Ankete katılan İsatanbul Üniversiteli öğrencilerin %76,7'sinin aylık geliri 20 bin TL ve altında. %95,6'sı daha önce çalışmış, hala çalışıyor ya da ekonomik nedenlerle çalışmayı düşünüyor. Öğrencilerin %81,5'i geçimini ailesinin desteğiyle sağlarken %22,5i açıkça öğrencilik hayatından memnun olmadığını belirtiyor.

Öğrenci evinde kalanların ortalama aylık barınma gideri yaklaşık 21 bin 650 TL. Beslenme masrafları da eklendiğinde bu tutar 27 bin 400 TL'ye kadar çıkıyor. Üstelik bu hesaba ulaşım, eğitim materyalleri ve sosyal yaşam giderleri dahil değil. Yani öğrencilerin yalnızca barınma ve beslenme için ayırması gereken para bile neredeyse bir asgari ücret düzeyinde oluyor.

Öğrencilik hayatı geçim mücadelesine dönüşüyor

Anket sonuçlarını tartışırken sıra arkadaşlarımıza da sorduk. Bu ekonomik koşullar öğrencilerin günlük yaşamını nasıl etkiliyor? Anlattıkları, meselenin yalnızca ay sonunu getirememekten ibaret olmadığı. Arkadaşlarımız kültür ve sanat etkinliklerine katılamadıklarını, sosyalleşmekte zorlandıklarını ve eğitimlerine ayırmaları gereken zamanı çalışmaya vermek zorunda kaldıklarını anlatıyor. İstanbul Üniversitesi öğrencisi olan Özgür, yaşadığı ekonomik sıkıntıları ve İŞKUR Gençlik Programı'na dair düşüncelerini şöyle paylaşıyor:

"Öğrencilerin bu kadar az bir bütçeyle öğrencilik hayatını yaşayamaması çok üzücü bir durum. Hiçbirimiz kültür ve sanat etkinliklerine katılamıyoruz. Öğrencilerin yarısından fazlasının çalışması ya da çalışmak zorunda hissetmesi ne kadar kaygılı olduğumuzu gösteriyor. İŞKUR programıyla birlikte üniversitelerin artık bir eğitim yuvasından çok daha çok bir iş yeri halini alması da kötü bir durum aslında. Çoğu öğrencinin asgari ücretin yaklaşık ihtiyaçlarının çeyreğini bile karşılamayan KYK bursu da durumun biz öğrenciler için üniversite yıllarımızın endişeyle iç içe geçtiğini gösteriyor."

Daha fazla çalışma ve geçim kaygısı

Arkadaşımızın söyledikleri de ekonomik koşulların üniversite yaşamını nasıl etkilediğini ortaya koyuyor. Üniversitelerde öğrenciler giderek daha fazla çalışma ve geçim kaygısıyla karşı karşıya kalıyor.

İstanbul Üniversitesi öğrencisi Zehra ise ekonomik sıkıntıların yalnızca maddi ihtiyaçlarla sınırlı kalmadığını, sosyal yaşamını ve ailesiyle ilişkisini de etkilediğini belirterek "19 yaşında devlet üniversitesinde okuyan bir genç olarak, en çok düşündüğüm konu para. En ufak bir etkinlikte para, zaman gibi unsurları düşünmekten geçirdiğim vakitten verim alamıyorum. Aile evinde kalsam bile bu baskıyı hissediyorum. Çünkü gelirimi ailemden karşılamıyorum. Karşılasam bile suçluluk duyuyorum. İhtiyacım olan temel şeyleri almak için beslenmeden, sosyal-kültürel etkinliklerden kısmak zorunda kalıyorum, ama ancak o şekilde para biriktirebileceğimi biliyorum" diyor.

"Birlik olmamız gerektiğini düşünüyorum"

"Burslar yanlızca bir noktaya kadar yardım ettiğinden yakında part-time bir işe girmem çok olası. Bu yüzden derslerime odaklanmamın ve sosyalleşmemin belirli ölçüde azalacağını biliyorum. Öğrenciyken ve bu hayatı yaşamam gerekirken bir yetişkin gibi iş-ev döngüsünde yaşamak zorunda kalmak istemiyorum ve benim gibi düşünen öğrencilerin var olduğunu bildiğimden bu sorunları çözecek çözümler bulmamız, birlik olmamız gerektiğini düşünüyorum" diye sözüne devam eden Zehra birlik olma vurgusu yapıyor.

Arkadaşımızın sözlerinde en dikkat çekici nokta, ekonomik baskının öğrencilik hayatımızın neredeyse her alanına yayılması.

Bir başka arkadaşımız ise üniversitelilerin yaşadığı sorunların yalnızca bugünü değil, geleceği de ilgilendirdiğine "Ülkemizin, dünyamızın geleceğinin büyük bir kısmını borçlu olduğumuz üniversitelilerin bu sistemde böyle zorluklarla karşı karşıya kalması çok üzücü" ifadeleriyle dikkat çekiyor.

Üniversitelilerin yaşadığı sorunları yalnızca kişisel geçim sıkıntısı olarak değerlendirmek mümkün değil. Öğrencilerin önemli bir bölümü araştırmaya, öğrenmeye ve kendini geliştirmeye ayırması gereken zamanı geçimini sağlamak için harcıyor. Bu durum yalnızca öğrencilerin bugünkü yaşamını değil, üniversitelerin nasıl bir eğitim alanı olacağını da doğrudan etkiliyor.

Peki biz üniversiteli gençler nasıl bir üniversite hayatı istiyoruz?

Anket sonuçları ve arkadaşlarımızın anlattıkları arasında pek bir fark yok aslında. Üniversiteli gençlerin talepleri aynı. Gelecek kaygısı yaşamadan eğitim görülebileceğimiz, çalışırken okumak zorunda kalmayacağımız, üniversite içinde sosyal ve bilimsel faaliyetlerde yer alabileceğimiz bir öğrencilik hayatı istiyoruz. Bursların artırılması, yurt ve barınma olanaklarının iyileştirilmesi, yemekhane ücretlerinin düşürülmesi, ulaşımın ücretsiz olması ve eğitimin herkes için nitelikli ve ulaşılabilir bir konumda olması bu taleplerin başında geliyor. Bugün öğrencilerin yaşadığı sorunları birbirinden ayrı düşünemiyoruz. Bu nedenle çözümü öğrencilerin daha fazla çalışmasında ya da kendi hayatlarından biraz daha fedakarlık etmelerinde aramak mümkün değil.

Gelecek kaygısıyla değil bilimle, sanatla, üretimle ve dayanışmayla geleceğimizi inşa ettiğimiz bir üniversite hayatı mümkün olmalı. Bunun için öğrencilerin ortak sorunlarını birlikte tartışması, taleplerini ortaklaştırması ve bu talepler etrafında yan yana gelmesi önem taşıyor.

Arkadaşımızın da dediği gibi “Benim gibi düşünen öğrencilerin var olduğunu bildiğimden bu sorunlara çözümler bulmamız, birlik olmamız gerektiğini düşünüyorum.” Hem verilerin hem de arkadaşlarımızın sözlerinin de bize gösterdiği şey açıkça ortada. Biz üniversiteli gençler olarak aynı sorunlardan müzdaribiz, üniversite hayatımızı sadece sermayeye genç iş gücü olarak yetiştirildiğimiz bir gerçeklikten çıkarıp nitelikli, bilimsel ve demokratik bir üniversite hayatına dönüştürmek hep birlikte mücadele etmeliyiz.