SES: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2027 yılı bütçesi son 5 yılın en düşük seviyesinde

Ankara — Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2027 Yılı Bütçe Teklifi Değerlendirme Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı.

Rapor öncesinde HABAŞ’ta yaşanan katliama ilişkin konuşan SES Eş Genel Başkanları Mehmet Sıddık Akın ve Nazan Karacabey, hayatını kaybeden işçilere başsağlığı, yaralılara ise acil şifalar dilediler. Akın, “İzmir’de 18 emekçimizi kaybettik. Elbette biz buna kaza demiyoruz. Alınmayan tedbirler, kar hırsı ve mevcut kapitalist sistemin sömürü çarklarının sonucu her gün canlarımızdan oluyoruz. Bu sistemi değiştirmek bizim elimizde. Oradaki aileler ve emekçilerle dayanışmak adına iki MYK üyemiz Aliağa’da. Biz de buradan bir kez daha dayanışma mesajı gönderiyoruz” diye ifade etti.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bütçesi kapsamında, kapsamlı bir bütçe raporu hazırladıklarını dile getiren sendikanın bir diğer eş genel başkanı Karacabey, “2027 teklifinde bakanlığın toplam ödeneği 677,3 milyar TL’dir ve son 5 yılın en düşük seviyesidir. Bütçeler sadece mali tablolar değil, aynı zamanda iktidarların kamusal kaynaklarını kime, nasıl göstereceklerini aktardıkları politik belgelerdir” dedi.

“Nakdi yardım yerine bütünsel sosyal politika”

TÜİK’in verilerine göre maddi ve sosyal yoksulluk oranının yüzde 11,9, medyan gelirin yüzde 60’ı esas alındığında göreli yoksulluk oranının yüzde 20,6, sürekli yoksulluk oranının yüzde 13,6, yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunanların toplam nüfusta yüzde 27,9 olduğunu açıklayan Karacabey, “Bu veriler yoksulluğun, yalnızca düşük gelirden ibaret olmadığını ortaya koymaktadır. TÜİK verileri, insanların temel ihtiyaçlarını karşılama ve toplumsal yaşama katılma imkanlarını da sınırladığını ortaya koymaktadır. Yardımlar yetersiz ücretleri, işsizliği, güvencesiz çalışmayı, yüksek kira ve barınma maliyetlerini, çocuk bakım hizmetlerinin eksikliğini, eğitimde fırsat eşitsizliğini ve sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan güçlükleri ortadan kaldırmamaktadır” ifadelerini kullandı.

“Çocuklar yoksulluktan orantısız biçimde etkileniyor”

TÜİK verilerine göre 0-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 36,8’inin yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında olduğunu söyleyen Karacabey, “TEPAV’ın, TÜİK ve OECD verileri üzerinden yaptığı çalışmaya göre 2025 yılında çocukların yüzde 31’i yoksulluk sınırı altında yaşıyor. Dört çocuklu bir ailede bu oran yüzde 64’e yükseliyor. Yine aynı çalışmaya göre çocuk ve aile yardımlarının yoksulluğu azaltıcı etkisi ise sadece 0,6 puan olarak hesaplanmıştır” dedi.

Bakanlığın 2027 bütçesinde Yoksullukla Mücadele ve Sosyal Yardımlaşma Programına 345,2 milyar TL’nin toplumsal ihtiyaca cevap veremediğini vurgulayan Karacabey, “Kaynağın yüzde 99,94’ü transfer niteliği taşımaktadır. Yoksullukla mücadele başlığı altında kaynaklar, gelir desteği biçiminde kurgulanmıştır. Planlamaya göre, doğrudan sosyal hizmet sunumu ve kamusal kapasiteyi artıracak araçların, programın mali yapısında ağırlık kazanmadığını göstermektedir. Yoksullukla mücadele hizmetinin başarısı, kaç haneye yardım yapıldığı ile ölçülmemelidir. Çocukların beslenme, kadınların ekonomik bağımsızlığı, barınma güvencesi, sağlık hizmetlerine erişim ve bakım hizmetlerinden yararlanma düzeyi birlikte izlenmelidir” ifadelerine yer verdi.

“Engelli hizmet erişiminde düşüş”

Engelli bireylere yönelik politikaların insan hakları, bağımsız yaşam ve toplumsal katılım temelinde yapılandırılması gerektiğinin altını çizen Karacabey, “2027 teklifinde Engellilerin Toplumsal Hayata Katılımı ve Özel Eğitim Programına 163 milyar TL (yüzde 24,13) ayrıldı. Programın 123,82 milyar TL’si cari transferden oluşmaktadır. Gündüzlü bakım, rehabilitasyon ve aile danışmanlığı merkezinden yararlanan engelli birey sayısı 2027 için tahmini 1990’dır. 2025 yılında bu sayı 2686 olarak raporlanmıştır. Raporlar, hizmete erişimde genişleme yerine düşüşe işaret etmektedir. Bu nedenle toplam ödenen yüksek gibi görünse de doğrudan hizmet ve yatırım kapasitesi bakımından yeterli değildir” diye belirtti.

“Kadın hizmetlerine kaynaklar yetersiz”

Kadınlara yönelik sosyal hizmetlerin, kadınların beyanını esas alan, mahremiyeti koruyan ve ikincil örselenmeye yol açmayan bir anlayışla sunulması gerektiğini savunan Karacabey, “Kadınlara yönelik sosyal hizmetler, aile politikalarının bir alt başlığı olarak değil, kadınların eşit ve özgür bireyler olarak yaşamalarını güvence altına alan bağımsız bir kamusal sorumluluk olarak ele alınmalıdır. Kadına yönelik şiddetle mücadele; şiddet ortaya çıktıktan sonra müdahale eden hizmetlerle sınırlı kalmamalı, şiddeti üreten toplumsal ve ekonomik eşitsizlikleri ortadan kaldırmayı hedefleyen önleyici politikalarla yürütülmelidir” ifadelerini kullandı.

2027 yılı Kadının Güçlenmesi Programına 9,55 milyar TL (yüzde 1,41) ayrıldığını açıklayan Karacabey, “Programın ekonomik dağılımında personel giderleri 6,67 milyar TL, mal ve hizmet alımları 1,34 milyar TL, sermaye giderleri 459,5 milyon TL, cari transferler ise 136,9 milyon TL düzeyindedir. 2026 Performans Programında kadın konukevi sayısının 2025 gerçekleşmesi olan 151’den 2027’de 153’e çıkarılması öngörülmektedir; bu yaklaşık %1,3’lük bir artıştır. Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında etkinliklerle ulaşılması hedeflenen kişi sayısı ise 2025 gerçekleşmesi 329 bin 628 liradan 2027’de 350 bine yükseltilmiştir ve sınırlı bir genişlemeye işarettir. Kadın konukevlerinin kapasitesi, başvuru yoğunluğu, bölgesel dağılım, personel ve hizmet kapasitesi ile kadınların ekonomik bağımsızlığını destekleyen kamusal bakım hizmetleri birlikte değerlendirildiğinde yüzde 1,41’lik bütçe payı ihtiyacın büyüklüğüyle uyumlu değildir. Kadına yönelik şiddetle mücadele ve eşitlik politikaları bakımından ayrılan kaynak yetersizdir” dedi.

Güçlü sosyal hizmetlerin, ancak güçlü bir sosyal devlet anlayışı, yeterli kamusal kaynak ve güvenceli sosyal hizmet emeğiyle mümkün olacağını dile getiren SES, taleplerinden bazıları şöyle:

• Bütçe süreçleri katılıma açık hale getirilmeli; kaynak kullanımı ve hizmet sonuçları düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmalıdır,
• Temel haklar kesintisiz ve güvence altına alınmış şekilde uygulanmalıdır,
• Yoksullukla mücadelede kadın, çocuk, engelli, yaşlı ve bakım yükü özel olarak ele alınmalı, ücretsiz ve nitelikli kamusal hizmetler yaygınlaştırılmalıdır
• Okul çağındaki çocukların bir öğün parasız, nitelikli besleyici ve hijyenik yemek ve temiz içilebilir su ihtiyacı için bütçeden pay ayrılmalıdır,
• Kadın konukevleri ve kadınlara yönelik sosyal hizmetlerin kapasitesi artırılmalı; şiddetle mücadele ve ekonomik bağımsızlık politikaları birlikte yürütülmelidir,
• Kadına ve çocuğa yönelik şiddetle mücadele için yeterli bütçe ayrılmalı, İstanbul Sözleşmesi, CEDAW ve 6284 sayılı kanun gereklilikleri eksiksiz hayata geçirilmelidir,
• Sosyal yardımlar, yoksulluğun sonuçlarını geçici olarak hafifleten uygulamalarla sınırlı kalmamalı; barınma, beslenme, sağlık, eğitim, bakım, istihdam ve sosyal katılım haklarını birlikte güvence altına alan bütünsel sosyal politikalarla bütünleştirilmelidir,
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın merkezi yönetim bütçesi içindeki payı, sosyal hizmet ihtiyacı ve toplumsal eşitsizlikler dikkate alınarak artırılmalıdır.

(Evrensel)