Arma 250 TL, 1 öğün yemek 100 TL

Mehmet Aydoğdu*

Türkiye’de eğitim politikaları tartışılırken çocukların en temel ihtiyaçlarından biri olan beslenme sorunu çoğu zaman görmezden geliniyor. Oysa çocukların sağlıklı beslenmesi yalnızca ailelerin sorumluluğu değil, kamusal eğitimin ayrılmaz bir parçası. Okula aç gelen, gün boyunca yeterli beslenemeyen bir çocuğun derslerine odaklanmasını, öğrenme süreçlerine eşit biçimde katılmasını ve eğitimde başarılı olmasını beklemek ne kadar gerçekçi? Her 5 çocuktan 1’inin okula aç gittiği bilinen ülkemizde okullarda bir öğün ücretsiz yemek sağlanması çocukların eğitim hakkının gereğidir.

Battalgazi MTAL örneği

Ankara Mamak’taki Battalgazi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde (MTAL) yaşananlar, okullardaki ekonomik yüklerin öğrenciler ve ailelerin üzerine yıkıldığına dair somut bir örnek. Yaklaşık 735 öğrencinin öğrenim gördüğü okulda, kıyafetlerde kullanılmak üzere iki adet arma alınması için öğrenci başına toplam 250 TL talep ediliyor. Oysa ki bu armaların piyasadaki değeri 20-30 TL düzeyinde. Arta kalan devasa miktar Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) okullara ayırmadığı bütçe açığı ve gidermediği ihtiyaçlar için kullanılıyor. Üstelik mesleki ve teknik eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler, uzun ders saatleri ve uygulamalı eğitim nedeniyle gün içinde yeterli beslenmeye daha fazla ihtiyaç duymakta. Battalgazi MTAL örneğinde olduğu gibi, öğrencilerden talep edilen arma ücretleri ve yemek bedelleri, okulların yükünü öğrenciler ve velilerin üzerine yıktığını gösteriyor.

‘Ücretli yemek kimin ihtiyacını karşılıyor?

Bu ücretin bütün öğrencilerden alınması durumunda ortaya çıkan toplam tutar 183 bin 750 TL’dir. Burada asıl mesele, ailelerin eğitim sürecinde karşı karşıya kaldıkları ve giderek artan ekonomik yükler. Bu konuda bakanlığa dilekçe verdik. Aynı okulun yemekhanesinde bir öğün yemek de 100 TL. Bu bedel, özellikle dar gelirli aileler açısından önemli bir gider. Her gün okulda yemek yiyen bir öğrencinin yalnızca 20 okul günü üzerinden aylık yemek gideri 2 bin TL’ye ulaşıyor. Okullarda yemek ücretli olduğu için öğrencilerin önemli bir bölümü okul yemekhanesinden yiyemiyor. Okulda yemek hizmeti sunuluyor ama öğrenciler ekonomik nedenlerle bu hizmetten yararlanamıyorsa, bu hizmet kimin ihtiyacını karşılıyor? Çocukların beslenme ihtiyacını karşılamak için kurulan bir sistemin, ödeme gücü olmayan çocukları fiilen dışarıda bırakması kabul edilebilir mi? Yemekhane bulunan okullarda öğretmen arkadaşlarımızın yaptığı ankette, “Yemek ücretsiz olsa her gün okulda yemek yer misiniz?” sorusuna katılan öğretmenlerin tamamı da “evet” yanıtını veriyor. Bu, ücretsiz yemek uygulamasının yalnızca öğrenciler için değil, okul çalışanları açısından da önemli bir ihtiyaç olduğunu ortaya koyuyor.

 Yemek hizmeti sunan okul oranı yüzde 6 o da paralı

Kamu okullarında yemek hizmeti sunulma oranı yaklaşık yüzde 6 düzeyinde. Bir yanda okulda yemek hizmetine erişemeyen öğrenciler, diğer yanda yemekhanesi bulunduğu halde ücretler nedeniyle bu hizmetten yararlanamayan çocuklar var. Dolayısıyla çözüm, bütün okullarda öğrencilerin sağlıklı yemeğe erişebileceği altyapı kurulmalı ve her öğrenciye bir öğün ücretsiz yemek sağlanmalı. Öğrencilerin beslenme hakkı, okulların yemekhanesi olup olmamasına ya da ailelerinin ekonomik gücüne bağlı olmamalı. Okul öncesinden başlayarak tüm eğitim kademelerini kapsayan, yeterli bütçeyle desteklenen ve kamusal sorumluluk anlayışıyla yürütülen bir ücretsiz yemek programı hayata geçirilmeli. MEB’in, geçtiğimiz ay veli ve öğretmenlere yönelik yaptığı ‘ücretsiz yemek talebi’ anketi bunun artık görmezden gelinecek bir sorun olduğunu teyit ediyor. Eğitim Sen üyesi öğretmenler olarak her okulda bu talebimizi görünür kılmak için kokartlar takıyor, öğretmenler odasında bildirilerimizi okuyoruz. Ekmek ve Gül dergisinin çabalarıyla gündeme gelen ve somut bir mücadeleye dönüşen bu talep tüm toplumsal kesimlerin birlikte mücadelesini zorunlu kılıyor.

Kaynaklar çocukların ihtiyaçları için kullanılmalı

Eğitim kurumlarının bütçeleri, ödenekleri ve gelir-gider işlemleri kamu yararı doğrultusunda, şeffaf ve denetlenebilir biçimde yürütülmeli. Okullarda ortaya çıkan ihtiyaçların nasıl karşılandığı, kamu kaynaklarının hangi alanlarda kullanıldığı açıkça ortaya konulmalı. Öte yandan hiçbir suretle okullar velilerden para talep etmemeli.  Bir öğün ücretsiz yemek uygulaması, yalnızca açlığı gidermeye yönelik bir düzenleme değildir. Aynı zamanda çocuk yoksulluğuyla mücadele ve kamusal sorumluluğun yerine getirilmesidir. Bu uygulama, çocukların okula devamını ve öğrenme süreçlerine katılımını destekleyen bütünlüklü bir eğitim politikasının parçası olmalı.

‘Çocukların beslenmesi lütuf değil haktır’

Millî Eğitim Bakanlığına ve ilgili kamu kurumlarına Eğitim Sen olarak çağrımızdır: “Eğitimin tüm kademelerinde öğrencilere 1 öğün ücretsiz yemek ve temiz içme suyu sağlanmalı. Öğrencilerin ekonomik durumları nedeniyle eğitim ve beslenme olanaklarından mahrum kalmasına yol açan uygulamalara son verilmeli. Ücretsiz yemek hizmeti, geçici ve sınırlı yardımlar yerine bütün öğrencileri kapsamalı. Bir ülkede çocukların okulda ne yiyeceği ailelerinin cüzdanına bağlı bırakılmamalı. Çocukların beslenmesi bir lütuf değil, haktır.”

*Eğitim Sen Ankara 1 No’lu Şube Başkanı